“ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ” Κριτήριο Αξιολόγησης • Προσέγγιση Φαινομένων Θεωρίας • Ο Ρόλος των Ερωτημάτων – Τίτλου • Ασκήσεις, Πρόσθετα Ερωτήματα με βάση την Ανανεωμένη Τ.Θ.

  ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ PDF  

 

  ΚΕΙΜΕΝΟ 1  

Ευθύνη ως αξία και στάση ζωής

Η έλλειψη της ευθύνης, σε κοινωνικό επίπεδο, κάνει τα πράγματα περισσότερο περίπλοκα και τραγικά: δεν έχουμε τη φρόνηση να βάζουμε  προτεραιότητες. Να κάνουμε τις βέλτιστες επιλογές. Δεν έχουμε αναπτύξει στον απαιτούμενο βαθμό τη συναίσθηση ενός συλλογικού πνεύματος, που πρέπει να καθορίζει το βαθμό ωριμότητας της κοινωνίας. Ιδιαίτερα, κάτω από την περίσταση που διερχόμαστε, η κοινωνία μας θαρρείς και είναι διαποτισμένη από ένα είδος κοινωνικού εγωκεντρισμού,  που γεννά το πολλαπλό ανθρώπινο αδιέξοδο.

Για το αδιέξοδο αυτό  ένας είναι ο δρόμος: οι δεξιότητες ανάπτυξης προσωπικής ταυτότητας: (αυτογνωσία, αυτοεικόνα, αυτοεκτίμηση, αυτοδιαχείριση, αυτοέλεγχος, αυτορρύθμιση, αυτενέργεια…). Με αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούμε να καλλιεργήσουμε την ικανότητα να αναλαμβάνουμε την ευθύνη των πράξεων μας…

Η προσέγγιση αυτή είναι στην ουσία μια «αναβίωση» των ξεχασμένων αξιών. Των αξιών που δεν είναι χώρος «γνώσης και μάθησης», με τη στενή έννοια, αλλά χώρος ευρύτερης καλλιέργειας και παιδείας..! Τα παιδιά από νωρίς πρέπει να μαθαίνουν και να σκέφτονται με ένα τρόπο συλλογικό. Να οργανώνονται σε ομάδες, για να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του αύριο. Αυτό επιτυγχάνεται με την καλλιέργεια δεξιοτήτων  κατανόησης του εαυτού τους. Με τη συγκρότηση μιας εσωτερικής εστίας ελέγχου των σκέψεων και των επιλογών και την ενθάρρυνση ανάληψης ρίσκου για το σχεδιασμό και την επίλυση προβλημάτων τους. Με την κατανόηση  βασικών «μαθημάτων ζωής», μέσα από τα οποία θεμελιώνουν την πίστη στον εαυτό τους και την εμπιστοσύνη στους άλλους.

Ο τρόπος για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο είναι μια και μόνο συνεπής και υπεύθυνη πορεία και προς τον εαυτό του και προς τους άλλους: να προσανατολιστεί στην ανακάλυψη του εαυτού του (αυτογνωσία) και στην αναζήτηση του δρόμου προς την πραγματική ευτυχία… Αυτό, είναι μια βαθύτερη αντίληψη νοήματος. Είναι μια πορεία ανακάλυψης. Ένα «μάθημα ζωής» και Συναισθηματικής  Νοημοσύνης για το πώς να ακούμε την καρδιά μας, πώς να κατανοούμε, πώς να αναγνωρίζουμε και να μοιραζόμαστε συναισθήματα με τους άλλους.

Το άτομο που έχει αναπτύξει την αξία της υπευθυνότητας βρίσκει ουσιαστικό περιεχόμενο και νόημα ζωής στην κοινωνική του διάσταση. Μαθαίνει να ενεργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να  αποκτά όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση και προσωπική επιτυχία, αλλά  γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει διάφορες καταστάσεις και να συνεργάζεται με τους άλλους. Έτσι, σφυρηλατεί την αυτοεκτίμησή του και την αυτορυθμιζόμενη προσωπικότητά του, στοιχεία απαραίτητα για μια δυνατή προσωπικότητα…

Διασκευασμένο κείμενο της Ελένης Δούκα, huffingtonpost.gr, 03/12/2015

  ΚΕΙΜΕΝΟ 2  

Η σημασία της προσωπικής ευθύνης

[…] Θέλουμε όμως πραγματικά να είμαστε υπεύθυνοι άνθρωποι; Η υπευθυνότητα προϋποθέτει ύπαρξη και άλλων ανθρώπων που σαν σύνολο απαρτίζουν μεγάλες κοινωνίες, τα κράτη. Στα κράτη ο άνθρωπος είναι πια πολίτης. Ποια είναι η έννοια του υπεύθυνου πολίτη; Να είναι ενεργός και σωστός πολίτης -βέβαια οι λέξεις έχουν τόσο τυποποιηθεί που έχασαν πια το νόημά τους διαστρεβλωμένο σε μια παθητική υπακοή. Φυσικά, η υπαρκτή πολιτική πάντοτε εμπόδιζε τους πολίτες να αναλάβουν ευθύνες στο πολιτικό γίγνεσθαι, για να μη συμμετέχουν στην άσκηση και στον έλεγχο της εξουσίας. Όμως και οι «πολίτες» πάντα επιθυμούσαν διακαώς τον εφησυχασμό στην ατομική τους ζωή, επαφιέμενοι σε έναν φορέα εξουσίας που θα τους απάλλασσε από το συγκεκριμένο βάρος της συμμετοχής στα κοινά.

Πάντως, ενεργός είναι ο πολίτης που ενδιαφέρεται και δρα για τα κοινά και σωστός εκείνος που η δράση του και το κίνητρό του είναι για το όφελος όλων συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού του. Ο κάθε πολίτης είναι τρόπον τινά εκπρόσωπος των δικαίων όλων των άλλων. Μια τέτοια προοπτική δεν πηγάζει από κάποιο συναίσθημα ή συμφωνία μεταξύ των ανθρώπων, αλλά από μία προσήλωση στις μεγάλες αξίες. Αυτή η προσήλωση δεν είναι μία ψυχρή κατανόηση της ανάγκης, μία θεωρητική ιδιορρυθμία, αλλά ακριβώς η αναγνώριση της ενυπάρχουσας αξίας στον καθένα και στο καθετί. Γι’ αυτό η υπευθυνότητα του πολίτη είναι ένα θεμελιώδες σημείο για την αληθινή δημοκρατία.

Το πρόβλημα της υπευθυνότητας του ανθρώπου ως πολίτη έγκειται στο ότι η ευθύνη αυτή ανιχνεύεται σε διάφορα επίπεδα του δικού του ψυχισμού, τον οποίο όμως ο ίδιος θέλει να αφήσει ανέπαφο. Το κυρίαρχο πρότυπο της ζωής είναι απόλυτα ιδιωτικό, δεν επιδέχεται άλλους στη σφαίρα επιρροής του, εκτός αν είναι για το ίδιο αναγκαίοι. Ενώ, αντιθέτως, η προσοχή στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι απαιτεί αποκέντρωση από τον εαυτό όπως προσδιορίζεται ως τώρα και ένα διαφορετικό πρότυπο, ένα όραμα για τον ίδιο τον άνθρωπο πέραν των κοινωνικών ειδώλων. Χωρίς μια έναρξη τέτοια δεν είναι δυνατή μια τέτοια υπευθυνότητα. […]

Διασκευασμένο κείμενο της Ιωάννας Μουτσοπούλου, www.solon.org.gr, 12/05/2020

  ΚΕΙΜΕΝΟ 3  

Η ευθύνη

Ποίημα του Χρίστου Σοροβέλη, Από την ποιητική συλλογή «Μια λέξη στο χώμα», Συρτάρι, 2023.

 

Είμαστε Ερυσίχθονες*,

θαυμάζουμε το τέρας που χαμογελά,

είναι στον καθρέφτη μας και του χτενίζουμε τα νύχια του.

Όσο πιο μεγάλα, τόσο πιο όμορφα.

Σαν έρθει η ώρα που δε θα χωρά στο κάτοπτρο, θα το ραγίσει,

θα λεηλατήσει το σπίτι μας και θα κτίσει ένα μεγαλύτερο⸱

πάλι εμείς θα του χαμογελάσουμε,

θα ξεχάσουμε τη λεηλασία

κι η ευθύνη δε θα έχει όνομα,

ούτε διεύθυνση,

ούτε ιδιότητα.

Άλλωστε, η ευθύνη είναι γένους ουδετέρου,

σαν απρόσωπη έκφραση με κρυφό το υποκείμενό του.

 (πηγή fractalart.gr)

* έννοια από τη μυθολογία. Ο Ερυσίχθων ήταν βασιλιάς της Θεσσαλίας που έκοψε ιερό δέντρο της Δήμητρας. Η θεά τον τιμώρησε με ακόρεστη πείνα: όσο κι αν έτρωγε, δεν χόρταινε ποτέ. Κατέληξε να καταστραφεί, ακόμα και να πουλήσει την κόρη του για να βρίσκει τροφή. Αξιοποιούμε τον χαρακτηρισμό «Ερυσίχθονες» για ανθρώπους που έχουν αχόρταγη επιθυμία — όχι μόνο για φαγητό, αλλά και για χρήματα, εξουσία, κατανάλωση κτλ. Είναι δηλαδή ένας όρος με έντονο ηθικό/συμβολικό νόημα.

 

 

 

  ΘΕΜΑ Α  

Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε ένα κείμενο 70 -80 λέξεων τους τρόπους τους οποίους η αρθρογράφος του Κειμένου 1 προτείνει για την υπέρβαση του σύγχρονου κοινωνικού αδιεξόδου.

 ΜΟΝΑΔΕΣ 20 

  ΘΕΜΑ Β  

 Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (να επιβεβαιώσετε με αναφορά σε αντίστοιχα χωρία του κειμένου):

Κείμενο 1

1. Η κοινωνία σήμερα διέπεται από ένα είδος ατομικού εγωκεντρισμού
2. Η υπέρβαση του αδιεξόδου προϋποθέτει την απαγκίστρωση από παλιότερες αξίες
3. Η καλλιέργεια της αυτογνωσίας δεν ενθαρρύνει τη γνώση του εαυτού.

Κείμενο 2

4. Οι πολίτες ανέκαθεν προτιμούσαν την παθητικοποίηση.
5. Ο πολίτης δεν είναι πρόθυμος να έρθει σε επαφή με τον ψυχισμό του.

 ΜΟΝΑΔΕΣ 10 

Β2. Να αιτιολογήσετε την επιλογή του α’ πληθυντικού προσώπου από την αρθρογράφο, στο ακόλουθο απόσπασμα από την πρώτη παράγραφο του κειμένου 1: «… δεν έχουμε τη φρόνηση να βάζουμε  προτεραιότητες. Να κάνουμε τις βέλτιστες επιλογές. Δεν έχουμε αναπτύξει στον απαιτούμενο βαθμό τη συναίσθηση ενός συλλογικού πνεύματος, που πρέπει να καθορίζει το βαθμό ωριμότητας της κοινωνίας». (μον. 5). Κατόπιν, να μετασχηματίσετε το απόσπασμα ως προς το ρηματικό πρόσωπο, προκειμένου να δηλώνεται το μήνυμα με αντικειμενικότητα (μον. 5)

 ΜΟΝΑΔΕΣ 10 

 

Β3.  α.  «Η έλλειψη αυτής της ευθύνης, σε κοινωνικό επίπεδο, κάνει τα πράγματα περισσότερο περίπλοκα και τραγικά»: Να μεταφέρετε την περίοδο λόγου του Κειμένου 1 και την ακόλουθη από το κείμενο 2: «Η υπευθυνότητα προϋποθέτει ύπαρξη και άλλων ανθρώπων που σαν σύνολο απαρτίζουν μεγάλες κοινωνίες, τα κράτη.» στην αντίθετη σύνταξη κάνοντας τις αναγκαίες μετατροπές (μον. 6) και να επισημάνετε δύο αλλαγές στο ύφος (μον. 5).

β. Οι δύο πρώτες παράγραφοι του Κειμένου 1 είναι δυνατόν να γραφούν ως ενιαία παράγραφος. Να αναφέρετε δύο στοιχεία από το κείμενο που δικαιολογούν αυτήν την ένωση. (μον. 5)

 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 

  ΘΕΜΑ Γ  

Γ1. Στο ποίημα εμφανίζεται ένα συλλογικό ποιητικό υποκείμενο. Πώς αντιλαμβάνεται την στάση του απέναντι στην ευθύνη; Να απαντήσετε αξιοποιώντας συνολικά τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Πιστεύετε ότι ισχύουν οι διαπιστώσεις αυτές στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα; (150 – 200 λέξεις)

 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 

  ΘΕΜΑ Δ  

Δ. Στο Κείμενο 1 διατυπώνεται η θέση ότι το άτομο που έχει αναπτύξει την αξία της υπευθυνότητας βρίσκει ουσιαστικό περιεχόμενο και νόημα ζωής στην κοινωνική του διάσταση. Συμφωνείτε με την άποψη αυτή; Να παρουσιάσετε τα επιχειρήματά σας σε ένα άρθρο που θα δημοσιευθεί στην εφημερίδα του σχολείου. Ποια είναι τα εφόδια που πρέπει να καλλιεργήσετε ως νέοι προκειμένου να λειτουργείτε με υπευθυνότητα στην καθημερινή σας ζωή;  (350 – 400 λέξεις)

 ΜΟΝΑΔΕΣ 30 

 

Μαθαίνοντας μέσα από την πράξη…

1.  Ποιος είναι ο ρόλος των ερωτημάτων στην πρώτη παράγραφο του κειμένου 2;

ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

ΡΟΛΟΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΩΝ

Α. Δομικός ρόλος  (δικαιολογείται ο ρόλος των ερωτημάτων ως προς την οργάνωση του λόγου):

• εξαρτάται από τη θέση των ερωτημάτων μέσα στο κείμενο ή στην παράγραφο

 

Α. Επικοινωνιακός ρόλος   (δικαιολογείται ο ρόλος των ερωτημάτων ως προς το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα, την αντίδραση του αναγνώστη και την επίδραση στο ύφος του κειμένου):

 

Υπάρχουν και τα αποφαντικά ρητορικά ερωτήματα!!

Για παράδειγμα, με το ερώτημα: «Πόσες φορές δεν έχουμε βρεθεί αντιμέτωποι με fake news και ψευδείς αναρτήσεις στο διαδίκτυο;» δεν διατυπώνεται απορία του συντάκτη αλλά τονίζεται με έμφαση η θέση του ότι είναι πολλές οι φορές που διαπιστώνεται αυτή η κατάσταση. Έτσι, το ερώτημα ενισχύει την επιχειρηματολογία του.

2. α. Να σχολιάσετε τη νοηματική σχέση του τίτλου «Ευθύνη ως αξία και στάση ζωής» με το Κείμενο 1 που ακολουθεί.

β. Να γράψετε δύο τίτλους που να αποδίδουν το περιεχόμενο του Κειμένου 2, έναν με κυριολεκτική κι έναν με μεταφορική χρήση της γλώσσας.

 

Αναλύοντας το ερώτημα:

Πιθανές ασκήσεις για τον τίτλο:

3. Τι δηλώνουν τα σημεία στίξης στις παρακάτω προτάσεις του Κειμένου 1;

– Η έλλειψη της ευθύνης, σε κοινωνικό επίπεδο, κάνει τα πράγματα περισσότερο περίπλοκα και τραγικά: δεν έχουμε τη φρόνηση να βάζουμε  προτεραιότητες. (άνω και κάτω τελεία)

– Για το αδιέξοδο αυτό  ένας είναι ο δρόμος: οι δεξιότητες ανάπτυξης προσωπικής ταυτότητας: (αυτογνωσία, αυτοεικόνα, αυτοεκτίμηση, αυτοδιαχείριση, αυτοέλεγχος, αυτορρύθμιση, αυτενέργεια…). (παρένθεση)

–  Με αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούμε να καλλιεργήσουμε την ικανότητα να αναλαμβάνουμε την ευθύνη των πράξεων μας… (αποσιωπητικά)

– Η προσέγγιση αυτή είναι στην ουσία μια «αναβίωση» των ξεχασμένων αξιών. (εισαγωγικά)

4. Να προσδιορίσετε τη νοηματική σχέση ανάμεσα στην τρίτη («Η προσέγγιση αυτή .. στους άλλους») και την τέταρτη («Ο τρόπος αυτός… με τους άλλους») παράγραφο του Κειμένου 1.

5.  Στο Κείμενο 2 επαναλαμβάνεται η λέξη «πολίτης». Ποιος είναι ο ρόλος της επανάληψης αυτής;

6.  Στο απόσπασμα από το Κείμενο 2 «Φυσικά, η υπαρκτή πολιτική πάντοτε εμπόδιζε τους πολίτες να αναλάβουν ευθύνες στο πολιτικό γίγνεσθαι, για να μη συμμετέχουν στην άσκηση και στον έλεγχο της εξουσίας. Όμως και οι «πολίτες» πάντα επιθυμούσαν διακαώς τον εφησυχασμό στην ατομική τους ζωή, επαφιέμενοι σε έναν φορέα εξουσίας που θα τους απάλλασσε από το συγκεκριμένο βάρος της συμμετοχής στα κοινά.» η συντάκτρια παρουσιάζει με βεβαιότητα τις απόψεις της για τον ρόλο των πολιτών στη δημόσια ζωή. Να παρουσιάσετε δύο (2) γλωσσικές επιλογές που φανερώνουν τη βεβαιότητα αυτή.

 

7. Να εντοπίσετε στο Κείμενο 1: α) ένα σημείο στο οποίο δηλώνεται υποχρέωση και β) ένα σημείο στο οποίο δηλώνεται δυνατότητα. Κατόπιν, να κάνετε τις απαραίτητες αλλαγές προκειμένου να δηλώνεται η βεβαιότητα.

 

8. «Με τη συγκρότηση μιας εσωτερικής εστίας ελέγχου των σκέψεων και των επιλογών και την ενθάρρυνση ανάληψης ρίσκου για το σχεδιασμό και την επίλυση προβλημάτων τους.». Στο παραπάνω απόσπασμα επικρατεί η ονοματική ή η ρηματική διατύπωση; Να μετατρέψετε στην αντίθετη μορφή. Ποιες αλλαγές παρατηρούνται στο ύφος μετά τη μετατροπή;

 

9. Να αντιστοιχίσετε κάθε εκφραστική επιλογή του Κειμένου 1, στην πρώτη στήλη του πίνακα, με τη λειτουργία της, στην δεύτερη στήλη.

10. Να τοποθετήσεις τις παρακάτω σκέψεις στις σωστές θέσεις στον πίνακα ώστε να σχηματιστεί ο συλλογισμός που περιέχεται στο κείμενο 1:

1. Μαθαίνει να ενεργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να  αποκτά όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση και προσωπική επιτυχία, αλλά  γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει διάφορες καταστάσεις και να συνεργάζεται με τους άλλους.
2. Έτσι, σφυρηλατεί την αυτοεκτίμησή του και την αυτορυθμιζόμενη προσωπικότητά του, στοιχεία απαραίτητα για μια δυνατή προσωπικότητα…
3. Το άτομο που έχει αναπτύξει την αξία της υπευθυνότητας βρίσκει ουσιαστικό περιεχόμενο και νόημα ζωής στην κοινωνική του διάσταση.

 

 Απαντήσεις των θεμάτων: 

  ΘΕΜΑ Α  

Α1. Για την υπέρβαση του σύγχρονου κοινωνικού αδιεξόδου η αρθρογράφος προτείνει την καλλιέργεια της υπευθυνότητας μέσω της διαμόρφωσης της προσωπικής ταυτότητας. Κεντρικό ρόλο έχουν η γνώση και εκτίμηση του εαυτού αλλά και η αυτονομία, που οδηγούν στην απόκτηση υπευθυνότητας. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της ουσιαστικής παιδείας και των αξιών, της συλλογικής σκέψης και της συνεργασίας που οδηγούν στην επίλυση προβλημάτων και την εμπιστοσύνη στον συνάνθρωπο.

  ΘΕΜΑ Β  

Β1.

Κείμενο 1

1. Σωστό («Δεν έχουμε αναπτύξει στον απαιτούμενο βαθμό τη συναίσθηση ενός συλλογικού πνεύματος, που πρέπει να καθορίζει το βαθμό ωριμότητας της κοινωνίας»)
2. Λάθος («Η προσέγγιση αυτή είναι στην ουσία μια «αναβίωση» των ξεχασμένων αξιών»)
3. Λάθος («Ο τρόπος για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο είναι μια και μόνο συνεπής και υπεύθυνη πορεία και προς τον εαυτό του και προς τους άλλους: να προσανατολιστεί στην ανακάλυψη του εαυτού του (αυτογνωσία)»)

Κείμενο 2

4. Σωστό («Όμως και οι «πολίτες» πάντα επιθυμούσαν διακαώς τον εφησυχασμό στην ατομική τους ζωή»)
5. Σωστό («..ότι η ευθύνη αυτή ανιχνεύεται σε διάφορα επίπεδα του δικού του ψυχισμού, τον οποίο όμως ο ίδιος θέλει να αφήσει ανέπαφο.»)

Β2. Στο απόσπασμα αξιοποιείται το α πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο. Με αυτό η συντάκτρια εντάσσει τον εαυτό της στο κοινό σύνολο των ανθρώπων που ως στάση ζωής επιλέγει την ατομικότητα και δεν επιδεικνύει ένα συλλογικό πνεύμα. Έτσι, αναδεικνύει την καθολικότητα του φαινομένου μεταδίδοντας αμεσότερα το μήνυμά της σχετικά με την έλλειψη ευθύνης σε κοινωνικό επίπεδο. Παράλληλα, καταργεί τη συναισθηματική απόσταση με τον αναγνώστη, τον οποίο ευαισθητοποιεί, καθώς έμμεσα υποδηλώνει την κοινή ευθύνη για την ανάληψη υπευθυνότητας. Το ύφος καθίσταται οικείο.

Προκειμένου να δηλώνεται με αντικειμενικότητα το μήνυμα, θα πρέπει το ρηματικό πρόσωπο στο απόσπασμα να μετασχηματιστεί σε γ πληθυντικό: «Δεν έχουν αναπτύξει στον απαιτούμενο βαθμό τη συναίσθηση ενός συλλογικού πνεύματος, που πρέπει να καθορίζει το βαθμό ωριμότητας της κοινωνίας

Β3.  α.  Η σύνταξη και στις δύο περιόδους είναι ενεργητική. Μετατροπή σε παθητική:

• «Τα πράγματα καθίστανται πιο περίπλοκα και τραγικά, σε κοινωνικό επίπεδο, από την έλλειψη αυτής της ευθύνης».
• «Από την υπευθυνότητα προϋποτίθεται η ύπαρξη και άλλων ανθρώπων από τους οποίους σαν σύνολο απαρτίζονται μεγάλες κοινωνίες, τα κράτη».

Μετά τη μετατροπή σε παθητική σύνταξη ο λόγος αποκτά αντικειμενικότητα και το ύφος καθίσταται επίσημο και απρόσωπο, καθώς δίνεται έμφαση και στις δύο περιπτώσεις στο αποτέλεσμα της ρηματικής ενέργειας.

β. Οι δύο πρώτες παράγραφοι του Κειμένου 1 είναι δυνατόν να γραφούν ως ενιαία. Στοιχεία από το κείμενο που δικαιολογούν την ένωση αυτή είναι η επανάληψη της λέξης «αδιέξοδο» και η χρήση της αντωνυμίας «αυτό», που παραπέμπουν στην προηγούμενη παράγραφο. Άλλωστε, και νοηματικά η μία παράγραφος συνδέεται με την άλλη, αφού η δεύτερη υποδεικνύει ως λύση για την αντιμετώπιση του αδιεξόδου την ανάπτυξη της προσωπικής ταυτότητας.

  ΘΕΜΑ Γ  

Γ1. Στο ποίημα διαμορφώνεται ένα συλλογικό ποιητικό υποκείμενο, όπως υποδηλώνεται με τη χρήση του α΄πληθυντικού ρηματικού προσώπου («Είμαστε Ερυσίχθονες»), το οποίο αντιλαμβάνεται τη στάση του απέναντι στην ευθύνη ως στάση συνειδητής συνενοχής και συστηματικής αποποίησής της. Μάλιστα, χαρακτηρίζει τα μέλη του συνόλου ως «Ερυσίχθονες», σύμβολο της ακόρεστης επιθυμίας. Οι άνθρωποι αυτοί όχι μόνο δεν αντιστέκονται στο «τέρας», την καταστροφική επίδραση των επιβλαβών επιλογών τους αλλά το ενθαρρύνουν, το εξιδανικεύουν και με την παθητικότητά τους το συντηρούν («του χτενίζουμε τα νύχια του»). Η χρήση μεταφορών και ο εικονοπλαστικός λόγος αισθητοποιούν την καταστροφική αυτή επίδραση. Όσο, λοιπόν, η στάση μας παραμένει παθητική, τόσο η επίδραση αυτή θα γιγαντώνεται, ενώ η επαναλαμβανόμενη συναίνεσή μας («πάλι θα του χαμογελάμε») και η εθελοτυφλία, θα εδραιώνουν το φαινόμενο, με καταστροφικές επιδράσεις σε εμάς τους ίδιους («θα λεηλατήσει το σπίτι μας»). Η εξέλιξη αυτή σχετίζεται άμεσα με την αποποίηση της ευθύνης, η οποία αποκτά σημαντικό ρόλο μέσα από την προσωποποίηση. Παρουσιάζεται σαν μια έννοια ανώνυμη, ανέστια και χωρίς γένος, υποδηλώνοντας την αποποίησή της από συγκεκριμένα πρόσωπα. Είναι κάτι γενικό, απροσδιόριστο και απρόσωπο.

Το φαινόμενο που επισημαίνεται από το ποιητικό υποκείμενο εκδηλώνεται και στις σύγχρονες κοινωνίες, αφού η παθητική στάση των πολιτών η αποποίηση της ευθύνης  συντηρεί πολλές επιβλαβείς συμπεριφορές οι οποίες σταδιακά διογκώνονται.

  ΘΕΜΑ Δ  

Υπευθυνότητα … πυρήνας νοήματος ζωής!!

Στη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου ο ατομικισμός και η αναζήτηση της προσωπικής επιτυχίας συχνά κυριαρχούν, η θέση ότι το άτομο που έχει αναπτύξει την αξία της υπευθυνότητας βρίσκει ουσιαστικό νόημα ζωής μέσα από την κοινωνική του διάσταση είναι ιδιαίτερα επίκαιρη. Προσωπικά συμφωνώ με την άποψη αυτή, καθώς η υπευθυνότητα δεν περιορίζεται στην ατομική συνέπεια, αλλά αποτελεί στάση ζωής που συνδέει τον άνθρωπο με τους άλλους και με το κοινό καλό.

Πράγματι, η έλλειψη υπευθυνότητας οδηγεί σε κοινωνικό εγωκεντρισμό και σε πολλαπλά αδιέξοδα, ενώ αντίθετα η καλλιέργεια δεξιοτήτων, όπως η αυτογνωσία, η αυτοδιαχείριση και ο αυτοέλεγχος, επιτρέπουν στο άτομο να αναλαμβάνει συνειδητά την ευθύνη των πράξεών του. Η υπευθυνότητα, επομένως, δεν λειτουργεί μόνο ως προσωπικό εφόδιο, αλλά ως βάση για την ανάπτυξη συλλογικού πνεύματος και συνεργασίας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, το άτομο ενισχύει την αυτοεκτίμησή του και συγκροτεί μια ώριμη και αυτορυθμιζόμενη προσωπικότητα, ικανή να αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της ζωής.

Άλλωστε, η υπευθυνότητα αποτελεί προϋπόθεση της ενεργού πολιτειότητας και της αληθινής δημοκρατίας, αφού ο υπεύθυνος πολίτης δεν εφησυχάζει  ούτε μεταθέτει τις ευθύνες του σε φορείς εξουσίας, αλλά δρα για το κοινό όφελος, αναγνωρίζοντας την αξία κάθε ανθρώπου. Η κοινωνική συμμετοχή, ωστόσο, προϋποθέτει μια εσωτερική μετατόπιση από το στενά ιδιωτικό πρότυπο ζωής προς ένα όραμα συλλογικότητας και αλληλεγγύης.  Μέσα από αυτήν την αποκέντρωση από τον εαυτό, ο άνθρωπος ανακαλύπτει βαθύτερο σκοπό και ουσιαστικό περιεχόμενο στη ζωή του.

Για να μπορέσουμε, ως νέοι, να λειτουργούμε υπεύθυνα στην καθημερινότητά μας, οφείλουμε να καλλιεργήσουμε συγκεκριμένα εφόδια. Πρώτα απ’ όλα, την αυτογνωσία, ώστε να κατανοούμε τις δυνατότητες και τα όριά μας, διασφαλίζοντας την αυτονομία μας. Σημαντικό, όμως, εφόδιο αποτελεί και η κριτική ικανότητα με την οποία μπορούμε να αξιολογούμε την ορθότητα των πληροφοριών και των ερεθισμάτων γύρω μας, αποφεύγοντας τη χειραγώγηση. Ας μη λησμονηθεί, βέβαια, η σημασία των ανθρωπιστικών αξιών και των κοινωνικών δεξιοτήτων, όπως η ενσυναίσθηση και η ομαδικότητα, ώστε να μπορούμε να αφουγκραζόμαστε τις ανάγκες και τα προβλήματα του συνόλου αλλά και να συμμετέχουμε σε συλλογικές δράσεις, συμβάλλοντας στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Είναι, λοιπόν, ξεκάθαρο ότι η υπευθυνότητα αποτελεί μια σύγχρονη αξία και πάγιο ζητούμενο των σύγχρονων κοινωνιών, ως μέσο προσωπικής ευτυχίας και συλλογικής ευημερίας. Είναι, γι’ αυτό, χρέος όχι μόνο των συλλογικών φορέων αλλά και του καθένα από εμάς να την καλλιεργούμε.  Μόνο μέσα από μια τέτοια υπεύθυνη στάση μπορούμε να μετατρέψουμε την προσωπική μας πορεία σε δρόμο κοινωνικής προσφοράς και πραγματικού νοήματος ζωής.

Υπογραφή αρθρογράφου

 

 Απαντήσεις στα Πρόσθετα ερωτήματα τύπου Β 

1. Το πρώτο ερώτημα εισάγει το θέμα της παραγράφου, που είναι η σχέση του πολίτη με την επίδειξη υπευθυνότητας. Το δεύτερο ερώτημα έχει ρόλο μεταβατικό, καθώς λειτουργεί ως μηχανισμός συνοχής στο εσωτερικό της παραγράφου, εξασφαλίζοντας την αλληλουχία των νοημάτων. Με τα ερωτήματα η αρθρογράφος εκφράζει απορία και προβληματισμό, εγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη και τον ευαισθητοποιεί, προσδίδοντας στο κείμενο διαλογικό χαρακτήρα και παραστατικότητα. Το ύφος είναι οικείο.

2.α. Ο τίτλος «Ευθύνη ως αξία και στάση ζωής» είναι εύστοχος και περιεκτικός, δηλωτικός του περιεχομένου του άρθρου. Προετοιμάζει κατάλληλα τον αναγνώστη και το νόημά του αναλύεται στο κείμενο που ακολουθεί, όπου πράγματι η ευθύνη παρουσιάζεται ως αδιαμφισβήτητη αξία, που συνδέεται με την κατάκτηση της αυτογνωσίας και της αυτονομίας αλλά και απαραίτητη προϋπόθεση για τη συλλογικότητα και την κοινωνική ευημερία.

 β. Τίτλος με κυριολεκτική χρήση της γλώσσας: «Τα χαρακτηριστικά του υπεύθυνου πολίτη»

Τίτλος με μεταφορική χρήση της γλώσσας: «Στο δρόμο για την κατάκτηση της υπευθυνότητας!»

3. Τι δηλώνουν τα σημεία στίξης στις παρακάτω προτάσεις του Κειμένου 1;

– Η άνω και κάτω τελεία δηλώνει ότι ακολουθεί επεξήγηση, διευκρινίζεται ο τρόπος που τα πράγματα γίνονται περίπλοκα και τραγικά.

– Η παρένθεση περιλαμβάνει ένα πρόσθετο στοιχείο που λειτουργεί στον λόγο επεξηγηματικά. Διευκρινίζει τις δεξιότητες για την ανάπτυξη της προσωπικής ταυτότητας, τις οποίες κατονομάζει. Είναι στοιχείο επουσιώδες.

–  Τα αποσιωπητικά δηλώνουν ένα νόημα που δεν ολοκληρώνεται, έναν υπαινιγμό του συντάκτη που εκφράζει συναισθηματική φόρτιση, τονίζει τη σημασία της ανάληψης της ευθύνης των πράξεών μας.

– Τα εισαγωγικά περιλαμβάνουν τη μεταφορική χρήση της λέξης «αναβίωση», ενισχύοντας με τρόπο παραστατικό την έννοια της επαναφοράς των αξιών του παρελθόντος.

4.  Ανάμεσα στην τρίτη και την τέταρτη παράγραφο του Κειμένου 1 εμφανίζεται η νοηματική σχέση της προϋπόθεσης. Στην τρίτη παράγραφο αναφέρεται η καλλιέργεια των κοινωνικών δεξιοτήτων και η συλλογικότητα, η κατανόηση των βασικών «μαθημάτων ζωής» για την κατάκτηση της πίστης στον εαυτό και της εμπιστοσύνης στο σύνολο. Στην τέταρτη παράγραφο παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο μπορούν αυτά να πραγματωθούν, δηλαδή η αυτογνωσία και η συναισθηματική νοημοσύνη.

5. Στο Κείμενο 2 επαναλαμβάνεται η λέξη «πολίτης». Με την επανάληψη προσδίδεται έμφαση στην έννοια του πολίτη, τονίζονται τα χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει, καθώς και ο ρόλος του στην κατάκτηση της υπευθυνότητας. Ο λόγος αποκτά παραστατικότητα και ενισχύεται η συνοχή και η αλληλουχία των νοημάτων στην παράγραφο.

 

6. Στο απόσπασμα η συντάκτρια παρουσιάζει με βεβαιότητα τις απόψεις της για τον ρόλο των πολιτών στη δημόσια ζωή, αξιοποιώντας τις κατάλληλες γλωσσικές επιλογές. Η χρήση της διαρθρωτικής λέξης «Φυσικά» επιβεβαιώνει τα γραφόμενα. Η βεβαιότητα ενισχύεται από την αξιοποίηση του επιρρήματος «πάντα», που προσδίδει απόλυτο χαρακτήρα στους ισχυρισμούς του συντάκτη. Σε αυτό συμβάλλει και η επανάληψή του μέσα στην παράγραφο.

7.

– Υποχρέωση: Τα παιδιά από νωρίς πρέπει να μαθαίνουν και να σκέφτονται με ένα τρόπο συλλογικό

– Δυνατότητα:  …για να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις του αύριο.

Μετατροπή σε βεβαιότητα:

• Τα παιδιά από νωρίς μαθαίνουν και σκέφτονται με έναν τρόπο συλλογικό
• … αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις του αύριο.

8. Στο απόσπασμα αξιοποιείται η ονοματική διατύπωση.

Μετατροπή σε ρηματική: «Με το να συγκροτούν μια εσωτερική εστία ελέγχου των σκέψεων και των επιλογών και να ενθαρρύνονται να αναλαμβάνουν ρίσκο για να σχεδιάζουν και να επιλύουν τα προβλήματά τους».

Μετά τη μετατροπή το ύφος γίνεται πιο άμεσο και οικείο.

9. 1 = δ, 2 = ε, 3 = α, 4 = β, 5 = γ

10. 3 – 1 – 2