Νέα Κριτήρια Τ.Θ. Α’ ΓΕΛ “Η Δική μας Προσέγγιση” 38779 / 38789 / 38787

Νέα κριτήρια στο ΙΕΠ, νέο πνεύμα στις ασκήσεις και την προσέγγιση των αντικειμένων της θεωρίας!

Πάμε μαζί να ανακαλύψουμε τα μυστικά της  ανανεωμένης Τράπεζας Θεμάτων!

   ΣΤΟΧΟΣ: η σε βάθος κατανόηση του νοήματος των κειμένων.   

Τι είδους ασκήσεις περιλαμβάνει

   ΣΤΟΧΟΣ: η ανακάλυψη των λογικών σχέσεων μεταξύ των νοημάτων ενός κειμένου.   

Τι είδους ασκήσεις περιλαμβάνει;

   ΣΤΟΧΟΣ: η εφαρμογή της θεωρίας:   

Ποια αντικείμενα της θεωρίας περιλαμβάνει;

Ακολουθεί προσέγγιση των κριτηρίων (38779) (38789) (38787) από τους συγγραφείς μας.

Επιμέλεια: ΕΙΡΗΝΗ ΖΑΝΝΑΚΗ

Η σχολική επίδοση είναι ένα ζήτημα που απασχολεί συχνά τόσο τους έφηβους μαθητές όσο και τους γονείς τους. Το άγχος για τη βαθμολογία συνήθως εντείνεται σε περιόδους εξετάσεων, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τις Πανελλήνιες εξετάσεις, οι οποίες πολλές φορές συνδέονται με την μελλοντική επαγγελματική εξειδίκευση του εφήβου.

Το άγχος έχει, τις περισσότερες φορές, αρνητική χροιά όμως δεν αποτελεί εξ ορισμού πρόβλημα. Μπορεί, δηλαδή, να λειτουργήσει καταλυτικά, ώστε να βάλουμε προτεραιότητες, να οργανώσουμε και τελικά να επιτύχουμε τους στόχους που μας ενδιαφέρουν, αλλά που ίσως τους αναβάλλουμε για καιρό.

Από την άλλη πλευρά, το άγχος δεν είναι πια παραγωγικό, όταν είναι τόσο έντονο που δυσκολευόμαστε να το διαχειριστούμε. Αναμφισβήτητα, στην περίπτωση των μαθητών, το άγχος δε βοηθάει, όταν συνδέεται με αρνητικές σκέψεις. Έτσι, το διάβασμα μπορεί να είναι λιγότερο αποδοτικό, όταν ο μαθητής σκέφτεται πως δεν μπορεί να απομνημονεύσει τίποτα ή ότι θα αποτύχει ούτως ή άλλως. Ακόμα περισσότερο, την ώρα των εξετάσεων, το άγχος μπορεί να είναι τόσο αυξημένο που ο μαθητής να νομίζει ότι αδυνατεί να θυμηθεί έστω και το παραμικρό από αυτά που έχει μελετήσει. Δεν είναι λίγες οι φορές, άλλωστε, που το άγχος εκδηλώνεται μέσα από σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, κοιλιακούς πόνους, δύσπνοια κτλ.

Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους σε μια τόσο αγχώδη περίοδο τηρώντας, καταρχήν, οι ίδιοι μια ψύχραιμη και υποστηρικτική στάση. Είναι χρήσιμο να συνειδητοποιήσουν οι γονείς τις δικές τους προσδοκίες. Κατά πόσο οι προσδοκίες αυτές συνάδουν με την επιθυμία, αλλά και την προετοιμασία του μαθητή; Είναι ξεκάθαρο για τον έφηβο ότι θα έχει την αποδοχή, τον σεβασμό και την εκτίμηση των γονέων του γι’ αυτό που είναι ως άνθρωπος, ανεξαρτήτως της επιτυχίας του ως μαθητής; Επίσης, είναι βοηθητικό να εστιάζουμε στην προσπάθεια αντί για το αποτέλεσμα. Έτσι, ακόμα κι όταν ένα μάθημα δεν πάει καλά, η προσπάθεια συνεχίζεται και ολοκληρώνεται μόνο στο τέλος των εξετάσεων.

Το ήρεμο περιβάλλον, η σωστή διατροφή, ο καλός ύπνος, όπως και τα συχνά διαλείμματα από το διάβασμα είναι παράγοντες που διευκολύνουν τον έφηβο κατά την απαιτητική περίοδο των εξετάσεων.

Εγύριζεν αργά, πολύ αργά το βράδυ από το χωράφι, που είχε δουλέψει όλη μέρα, πολύ συλλογισμένη και με βήμα σιγανό, μη προσέχοντας εις το μαύρο σκοτάδι, που είχε ξαπλωθεί ολόγυρά της.

Είχε περάσει τα σαράντα χρόνια και η όψη της, η μαραμένη από τις πίκρες και την κακοπέραση έδειχνε που θα ‘χε τα πενήντα και καλά βαρημένα. Έμεινε χήρα εικοσιεφτά χρονών και δεν ηθέλησε να ξαναπαντρευθεί, αφοσιώθηκε μ’ όλη την καρδιά της στο παιδί της.

«Αυτό να μου ζήσει», είπε μέσα της, «να μου μεγαλώσει, να το ιδώ, όπως επιθυμεί η καρδιά μου, και τι θέλω άλλα χέρια να μου δουλεύουνε; Φθάνουνε τα δικά μου».

Κ’ εξενοδούλευεν.

Το παιδί της ήτανε για κείνη μάτια και φως. Τώρα είναι παλληκάρι, δουλεύει και κείνο· τέσσερα χέρια, ατίμητος θησαυρός για το φτωχό χωριό, που θέλει δουλειά και δουλειά. Γιατί λοιπόν απόψε να ‘ναι τόσο συλλογισμένη; Γιατί ενυκτώθηκε τέτοιαν ώρα στην κακοστρατιά;

Κάτι αιστάνεται να της πλακώνει την καρδιά, της φαίνεται πως απόψε το μαύρο εκείνο σκοτάδι είναι προμήνυμα μιας μεγάλης συμφοράς. Άκουσε κει κάτου τους δουλευτάδες να μιλούνε, να λένε που όλη η Ελλάδα θα πολεμήσει και που πολύ αίμα εφέτος θα χυθεί στα σύνορα. Όλους θα τους κράξουν κι όλοι θα πάνε να πολεμήσουνε· ως τα τώρα, δυό ηλικίες…

Και το παιδί της είναι εικοσιτριών χρονώ, θα της το πάρουν, να το ρίξουν στη φωτιά του πολέμου; Ίσως και να της το σκοτώσουν! Και οι θυσίες της, κ’ οι αγρυπνίες της στο πλευρό του, όταν το νανούριζε μωρό παιδί, κ’ η πριν της ώρας μαραμένη όψη της για κείνο, και τα χέρια της τα ηλιοψημένα, που δουλέψανε για να το αναστήσουν, για να το ιδούνε παλληκάρι;

Ποιοι παράγοντες, σύμφωνα με το Κείμενο 1, βοηθούν τον μαθητή να αντιμετωπίσει το μη παραγωγικό άγχος του κατά την απαιτητική περίοδο των εξετάσεων; Να επιλέξεις ΝΑΙ  για όσες φράσεις (που παραφράζουν αποσπάσματα του κειμένου) ισχύουν και ΟΧΙ για όσες δεν ισχύουν.

Παράγοντες που βοηθούν ΝΑΙ ΟΧΙ

Οι γονείς να έχουν μεγάλες προσδοκίες ανεξάρτητα από την προετοιμασία του παιδιού τους.

Οι γονείς να εστιάζουν στην προσπάθεια αντί για το αποτέλεσμα.

Οι γονείς  να τηρούν ψύχραιμη και υποστηρικτική στάση.

Τα συχνά διαλείμματα στο διάβασμα

Το ήρεμο περιβάλλον είναι παράγοντας που διευκολύνει τον έφηβο κατά την περίοδο των εξετάσεων.

α. Να τοποθετήσεις στην 1η στήλη του παρακάτω Πίνακα τους πλαγιότιτλους που ταιριάζουν (ένας περισσεύει) στα αποσπάσματα του κειμένου, τα οποία παρατίθενται στη 2η και 3ηστήλη του Πίνακα, επιλέγοντας από τους παρακάτω (5 μονάδες):

•Πώς το άγχος σωματοποιείται

• Πώς επιδρούν οι γονείς στο άγχος των μαθητών

•Ποιο είναι το μη παραγωγικό άγχος

• Πώς το άγχος επηρεάζει τους μαθητές

•Πώς το άγχος επηρεάζει στις εξετάσεις

• Πώς το άγχος επηρεάζει το διάβασμα

β. Να γράψεις στην 4η στήλη τη νοηματική σχέση που εκφράζει η κάθε μία από τις διαρθρωτικές λέξεις της 2ης στήλης, που εισάγει τα  αποσπάσματα του κειμένου που παρατίθενται στην 3η στήλη. (5 μονάδες)

Πλαγιότιτλοι Διαθρωτική λέξη του αποσπάσματος κειμένου Νοηματική σχέση διαθρωτικών λέξεων

Από την άλλη πλευρά …… το άγχος δεν είναι πια παραγωγικό, όταν είναι τόσο έντονο που δυσκολευόμαστε να το διαχειριστούμε.

Αναμφισβήτητα, …… στην περίπτωση των μαθητών δεν βοηθάει όταν συνδέεται με αρνητικές σκέψεις.

Έτσι,…… το διάβασμα μπορεί να είναι λιγότερο αποδοτικό, όταν ο μα-θητής σκέφτεται πως δεν μπορεί να απομνημονεύσει τίποτα ή ότι θα αποτύχει ούτως ή άλλως.

Ακόμα περισσότερο, …… την ώρα των εξετάσεων, το άγχος μπορεί να είναι τόσο αυξημένο που ο μαθητής να νομίζει ότι αδυνατεί να θυμηθεί έστω και το παραμικρό από αυτά που έχει μελετήσει.

Άλλωστε …… το άγχος εκδηλώνεται μέσα από σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, κοιλιακούς πόνους, δύσπνοια κτλ.

α. Σε αρκετά σημεία του Κειμένου 1 η συντάκτριά του πιθανολογεί, δεν εκφράζει δηλαδή τις θέσεις της με βεβαιότητα. Να βρεις δύο τέτοια σημεία (μονάδες 4) και να δικαιολογήσεις αυτή την επιλογή (μονάδες 6).

β. Στη 2η παράγραφο η συγγραφέας χρησιμοποιεί κυρίως το πρώτο πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο. Ποια η σκοπιμότητα αυτής της επιλογής, κατά τη γνώμη σου (μονάδες 5);

Το σχολείο σου διοργανώνει εκδήλωση με θέμα «Άγχος και μαθητές την περίοδο των εξετάσεων». Καλείσαι, ως εκπρόσωπος των συμμαθητών σου,  να αναπτύξεις τις απόψεις σου για τις επιπτώσεις του άγχους στη σωματική και ψυχική υγεία των μαθητών. Πιστεύεις ότι το γέλιο μπορεί να λειτουργήσει αντισταθμιστικά; Η εισήγησή σου να έχει έκταση 350–400 λέξεις

ΜΟΝΑΔΕΣ 30

Στο απόσπασμα:

α) Να εντοπίσεις τον τύπο του αφηγητή. Ποια η λειτουργία του;

β) Να αναφέρεις δύο εκφραστικά μέσα με τα οποία αποτυπώνεται η συναισθηματική φόρτιση της ηρωίδας.

Πώς ερμηνεύεις τη συναισθηματική κατάσταση της γυναίκας που πρωταγωνιστεί στην αφήγηση στο Κείμενο 2; Τη θεωρείς δικαιολογημένη ή όχι και γιατί, σύμφωνα με στοιχεία που δίνει η αφήγηση; Η απάντησή σου να εκτείνεται σε 120 λέξεις.

1.  Να αντιστοιχίσεις κάθε εκφραστική επιλογή του κειμένου 1, που βλέπεις στην πρώτη στήλη του πίνακα, με τη λειτουργία της, στη δεύτερη στήλη.

I.Έμφαση στον ρόλο του υποκειμένου, ευαισθητοποίηση

II. Αποστασιοποίηση, αντικειμενικός τόνος

III. Απόδοση σύνθετων νοημάτων

IV. Δυνητική διατύπωση

V. Λόγος γοργός και κοφτός

2.  «Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους σε μια τόσο αγχώδη περίοδο τηρώντας, καταρχήν, οι ίδιοι μια ψύχραιμη και υποστηρικτική στάση. Είναι χρήσιμο να συνειδητοποιήσουν οι γονείς τις δικές τους προσδοκίες»

Πώς θα χρησιμοποιούσε τα ρήματα του αποσπάσματος  η συντάκτρια  σε ομιλία της όπου θα επεδίωκε την ευαισθητοποίηση των γονέων; Να μετασχηματίσεις συντακτικά τα ρήματα και να εξηγήσεις σύντομα το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του μετασχηματισμού αυτού.

3. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 η συντάκτρια οργανώνει τον λόγο της με μία αντίθεση. Ποια είναι αυτή και τι πετυχαίνει, κατά τη γνώμη σου, με την επιλογή της;

4.  Ποια νοηματική σχέση συνδέει τη δεύτερη με την τρίτη παράγραφο του κειμένου;

Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου λαμβάνοντας υπόψη την πρόθεση της συντάκτριας.

5.  Τι εξυπηρετούν οι διαδοχικές ερωτήσεις («Κατά πόσο οι προσδοκίες αυτές συνάδουν με την επιθυμία, αλλά και την προετοιμασία του μαθητή; Είναι ξεκάθαρο για τον έφηβο ότι θα έχει την αποδοχή, τον σεβασμό και την εκτίμηση των γονέων του γι’ αυτό που είναι ως άνθρωπος, ανεξαρτήτως της επιτυχίας του ως μαθητής;») που βρίσκονται στην τέταρτη παράγραφο;

6.  Να εντοπίσεις δύο σημεία στα οποία στα οποία δηλώνεται η δυνατότητα. Να μετασχηματίσεις, κατόπιν,  το απόσπασμα, έτσι ώστε: α) να εκφράζει περισσότερη βεβαιότητα και β) υποχρέωση

7. Να αναφέρεις δύο σημεία στο κείμενο όπου αναφέρονται δύο αίτια και να δηλώσεις τα αποτελέσματά τους.

Αίτιο → Αποτέλεσμα

→

8. Να εντοπίσεις ένα σημείο στο οποίο γίνεται χρήση παραδειγμάτων και να αιτιολογήσεις τον ρόλο τους.

Πλαγιότιτλοι Διαθρωτική λέξη του αποσπάσματος κειμένου Νοηματική σχέση διαθρωτικών λέξεων

Ποιο είναι το μη παραγωγικό άγχος Από την άλλη πλευρά … … το άγχος δεν είναι πια παραγωγικό, όταν είναι τόσο έντονο που δυσκολευόμαστε να το διαχειριστούμε. Αντίθεση

Πώς το άγχος επηρεάζει τους μαθητές Αναμφισβήτητα, … … στην περίπτωση των μαθητών δεν βοηθάει όταν συνδέεται με αρνητικές σκέψεις. Επιβεβαίωση

Πώς το άγχος επηρεάζει το διάβασμα Έτσι,… … το διάβασμα μπορεί να είναι λιγότερο αποδοτικό, όταν ο μαθητής σκέφτεται πως δεν μπορεί να απομνημονεύσει τίποτα ή ότι θα αποτύχει ούτως ή άλλως. Σχέση αιτίου και αποτελέσματος

Πώς το άγχος επηρεάζει στις εξετάσεις Ακόμα περισσότερο, … … την ώρα των εξετάσεων, το άγχος μπορεί να είναι τόσο αυξημένο που ο μαθητής να νομίζει ότι αδυνατεί να θυμηθεί έστω και το παραμικρό από αυτά που έχει μελετήσει. Έμφαση

Πώς το άγχος σωματοποιείται Άλλωστε … … το άγχος εκδηλώνεται μέσα από σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, κοιλιακούς πόνους, δύσπνοια κτλ. Προσθήκη

α. Η συντάκτρια του κειμένου πιθανολογεί στα ακόλουθα σημεία: «Έτσι, το διάβασμα μπορεί να είναι λιγότερο αποδοτικό» και «το άγχος μπορεί να είναι τόσο αυξημένο». Η συντάκτρια θέλει να αναδείξει τις πιθανές επιπτώσεις του άγχους, αποφεύγοντας τον δογματισμό. Η επιλογή της οφείλεται αφενός στο ότι υπάρχει και το παραγωγικό άγχος, που δεν είναι επιζήμιο και, αφετέρου, στο ότι το κείμενο είναι άρθρο και οι απόψεις της δεν στηρίζονται σε ισχυρά αποδεικτικά μέσα.

β. Στη 2η παράγραφο η συγγραφέας χρησιμοποιεί κυρίως το πρώτο πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο. Με αυτό εντάσσει τον εαυτό της σε ένα κοινό σύνολο με τον αναγνώστη, ανάγοντας το άγχος σ’ ένα ζήτημα που όλους μας αφορά, προσδίδοντας καθολικότητα.  Έτσι, καταργεί τη συναισθηματική απόσταση με το αναγνώστη και ευαισθητοποιεί. Ο λόγος αποκτά ζωντάνια και αμεσότητα και το ύφος καθίσταται οικείο.

Αγαπητοί καθηγητές, συμμαθητές και συμμαθήτριες,

Όπως πολύ καλά γνωρίζετε, η περίοδος των εξετάσεων είναι για πολλούς μαθητές αλλά και καθηγητές μια από τις πιο απαιτητικές και φορτισμένες φάσεις της σχολικής ζωής. Το άγχος που προκαλείται σχετίζεται τόσο με τις δικές μας προσδοκίες όσο και με εκείνες των γονέων και του κοινωνικού περιβάλλοντος. Το άγχος που μας διακατέχει σε αυτή τη φάση της ζωής μας είναι ιδιαίτερα επιζήμιο, όμως μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε μέσα από μια διάθεση θετική που δημιουργεί το γέλιο.

Θα έχετε ακούσει, σίγουρα, τον όρο «δημιουργικό άγχος», ως μέσο κινητοποίησης και ενίσχυσης της επίδοσης. Πράγματι ισχύει αλλά με προϋποθέσεις. Αν και το άγχος μπορεί, σε μικρές δόσεις, να λειτουργήσει θετικά, βοηθώντας μας να οργανώσουμε τον χρόνο μας και να συγκεντρωθούμε στους στόχους μας, όταν γίνεται υπερβολικό, έχει σοβαρές επιπτώσεις. Σε ψυχολογικό επίπεδο, προκαλεί αρνητικές σκέψεις, έλλειψη αυτοπεποίθησης και φόβο αποτυχίας. Είναι μια μόνιμη πηγή ανασφάλειας, ταραχής και κακής διάθεσης, που μας στερεί  την ανεμελιά και τη χαρά. Ανάλογα, το υπερβολικό άγχος εκδηλώνεται και σε σωματικό επίπεδο. Είναι αποδεδειγμένο ότι μπορεί να οδηγήσει σε πονοκεφάλους, ταχυκαρδίες, κοιλιακούς πόνους ή ακόμα και αϋπνία, επηρεάζοντας την καθημερινότητά και την υγεία μας συνολικά.

Θα σας φανεί περίεργο, αλλά ο ιδανικός τρόπος αντιμετώπισης του άγχους είναι το γέλιο! Η εξήγηση είναι πρωτίστως επιστημονική. Το γέλιο αποτελεί έναν φυσικό, υγιή και αποτελεσματικό μηχανισμό αποσυμπίεσης , καθώς βοηθά στη μείωση του στρες και ενισχύει τη διάθεση και τη θετική σκέψη. Μικρά διαλείμματα με αφορμές για γέλιο, όπως ένα ανέκδοτο, ένα πείραγμα μεταξύ φίλων ή ένα χιουμοριστικό βιντεάκι αποφορτίζουν από την πίεση, προσφέρουν ψυχική ανακούφιση και επαναφέρουν την ισορροπία και την αισιοδοξία. Μην ξεχνάτε ότι είναι ένα άριστο παιδαγωγικό μέσο που διευκολύνει τη μάθηση. Έτσι, δεν αναιρεί τη σοβαρότητα των εξετάσεων, αλλά μας υπενθυμίζει τη σημασία της ψυχικής ισορροπίας και της αισιοδοξίας.

Όπως καταλαβαίνετε, αγαπητοί ακροατές, το άγχος δεν μας ωφελεί, όσο κι αν το θεωρούμε παραγωγικό, αφού υπονομεύει την υγεία και την ισορροπία μας. Είναι στο χέρι όλων μας να το αντιμετωπίσουμε μέσα από ένα υποστηρικτικό πλαίσιο που το σχολείο και η οικογένεια μπορούν να δημιουργήσουν. Αποδοχή, ενθάρρυνση και, κυρίως, γέλιο μπορούν να μας κάνουν χαρούμενος και αποδοτικούς. Χαμογελάστε, λοιπόν!

Σας ευχαριστώ

(357 λέξεις)

α) Ο αφηγητής του αποσπάσματος είναι παντογνώστης. Παρουσιάζει την ιστορία της ηρωίδας και τις σκέψεις της από μια μηδενική εστίαση, αποδίδοντας τη συναισθηματική της κατάσταση με λεπτομέρειες.

β) Η συναισθηματική φόρτιση της ηρωίδας αποδίδεται με δύο εκφραστικά μέσα:

–  μεταφορά «Κάτι αιστάνεται να της πλακώνει την καρδιά». Αισθητοποιείται η άσχημη ψυχολογική της διάθεση, η δυσφορία που αισθάνεται, η οποία αποδίδεται με τρόπο παραστατικό κι εγείρει τη φαντασία του δέκτη

– ρητορικά ερωτήματα: «Και το παιδί της είναι εικοσιτριών χρονώ, θα της το πάρουν, να το ρίξουν στη φωτιά του πολέμου;». Αποδίδουν παραστατικά το συναισθηματικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται, εκφράζεται προβληματισμός και αγωνία.

Η ηρωίδα βιώνει έντονη συναισθηματική φόρτιση. Αισθάνεται ψυχική δυσφορία και ανησυχία, διακατέχεται από ένα δυσοίωνο προαίσθημα («Κάτι αιστάνεται να της πλακώνει την καρδιά»).  Ο λόγος είναι η φημολογία που επικρατεί σχετικά με την κήρυξη πολέμου κάτι που πιθανότατα θα οδηγήσει σε στρατολόγηση του γιου της. Μια τέτοια προοπτική σχεδόν την τρομοκρατεί («Και το παιδί της είναι εικοσιτριών χρονώ, θα της το πάρουν, να το ρίξουν στη φωτιά του πολέμου;»), αφού θεωρεί ότι θα διακινδυνεύσει τη ζωή του («Ίσως και να της το σκοτώσουν!»). Πέρα από την εύλογη ανησυχία διακατέχεται από έντονα αισθήματα ματαίωσης και αδικίας, αφού αισθάνεται ότι όλοι οι κόποι και οι θυσίες της να τον αναθρέψει θα πάνε χαμένες.

Θεωρώ μια τέτοια αντίδραση δικαιολογημένη. Κάθε μάνα ανησυχεί για το παιδί της. Ωστόσο, η συγκεκριμένη είχε έναν επιπλέον λόγο, εφόσον το παιδί της ήταν ο μοναδικός λόγος της ύπαρξής της. Σε αυτό είχε αφιερώσει τη ζωή της. Έτσι, η πιθανή στρατολόγησή του θα την αφήσει μόνη και χωρίς ελπίδα.

(129 λέξεις)

1.  1 – VII, 2 – VI, 3 – X, 4 – VIII, 5 – IX

2.  Σε μια ομιλία της όπου θα επιδίωκε την ευαισθητοποίηση των γονιών, η συντάκτρια θα χρησιμοποιούσε τα ρήματα σε β πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο.

Μετατροπή: « Εσείς οι γονείς μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί σας σε μια τόσο αγχώδη περίοδο, τηρώντας, καταρχήν, οι ίδιοι μια ψύχραιμη και υποστηρικτική στάση. Είναι χρήσιμο να συνειδητοποιήσετε οι γονείς τις δικές σας προσδοκίες».

Μετά το μετασχηματισμό, η συντάκτρια φαίνεται να απευθύνεται άμεσα στους γονείς, δημιουργώντας έναν δίαυλο επικοινωνίας μαζί τους. Έτσι, προσδίδει στα γραφόμενα έναν τόνο συμβουλευτικό και διαλογικό χαρακτήρα. Ο λόγος αποκτά ζωντάνια και αμεσότητα, και το ύφος καθίσταται οικείο.

3. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 η συντάκτρια οργανώνει τον λόγο της με μία αντίθεση. («Το άγχος έχει, τις περισσότερες φορές, αρνητική χροιά όμως δεν αποτελεί εξ ορισμού πρόβλημα»). Με αυτήν θέλει να καταστήσει σαφή την έννοια του άγχους, τονίζοντας ότι δεν είναι από μόνο του αρνητικό, αφού μπορεί να επιφέρει και θετικά αποτελέσματα.

4. Η σωστή απάντηση είναι γ (σχέση αντίθεσης).

Με την επιλογή αυτή θέλει να τονίσει ότι πέρα από την κινητοποίηση που προσφέρει ως προς την ενίσχυση της παραγωγικότητας, το άγχος έχει και μια αρνητική πλευρά, παύει να είναι παραγωγικό, όταν εκδηλώνεται σε υπερβολικό βαθμό, καθώς είναι δύσκολα διαχειρίσιμο.

5.  Οι διαδοχικές ερωτήσεις εκφράζουν προβληματισμό σχετικά με το περιεχόμενο των προσδοκιών των γονιών και τον τρόπο με τον οποίο εκλαμβάνονται από τον έφηβο. Με αυτές η συντάκτρια καθιστά τους αναγνώστες συμμέτοχους στον προβληματισμό της, εγείρει το ενδιαφέρον, αφυπνίζει κι ευαισθητοποιεί, δημιουργώντας την αίσθηση διαλόγου. Έμμεσα υποδηλώνει την ορθή πράξη.

6.  Να εντοπίσεις δύο σημεία στα οποία στα οποία δηλώνεται η δυνατότητα. Να μετασχηματίσεις, κατόπιν,  το απόσπασμα, έτσι ώστε: α) να εκφράζει περισσότερη βεβαιότητα και β) υποχρέωση

Δυνατότητα εκφράζεται στα ακόλουθα σημεία:

– όταν ο μαθητής σκέφτεται πως δεν μπορεί να απομνημονεύσει τίποτα

– Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους σε μια τόσο αγχώδη περίοδο

α) μετατροπή σε βεβαιότητα:

– όταν ο μαθητής σκέφτεται πως δεν απομνημονεύει τίποτα

– Οι γονείς βοηθούν το παιδί τους σε μια τόσο αγχώδη περίοδο

β) μετατροπή σε υποχρέωση:

– όταν ο μαθητής σκέφτεται πως δεν πρέπει να απομνημονεύσει τίποτα

– Οι γονείς πρέπει να βοηθήσουν το παιδί τους σε μια τόσο αγχώδη περίοδο

 7. Να αναφέρεις δύο σημεία στο κείμενο όπου αναφέρονται δύο αίτια και να δηλώσεις τα αποτελέσματά τους

Αίτιο → Αποτέλεσμα

Μπορεί, δηλαδή, να λειτουργήσει καταλυτικά (2η παράγραφος)

όταν ο μαθητής σκέφτεται πως δεν μπορεί να απομνημονεύσει τίποτα ή ότι θα αποτύχει ούτως ή άλλως (3η παράγραφος) →

→ ώστε να βάλουμε προτεραιότητες

Έτσι, το διάβασμα μπορεί να είναι λιγότερο αποδοτικό

8.  Ο συντάκτης κάνει χρήση παραδειγμάτων στην τρίτη παράγραφο («Δεν είναι λίγες οι φορές, άλλωστε, που το άγχος εκδηλώνεται μέσα από σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, κοιλιακούς πόνους, δύσπνοια κτλ.»). Ο συντάκτης παραθέτει παραδείγματα ασθενειών με τα οποία επιβεβαιώνει την άποψή του ότι το άγχος εκδηλώνεται μέσα από σωματικά συμπτώματα. Έτσι, καθιστά τον λόγο σαφή και κατανοητό, ενισχύει την επιχειρηματολογία του και πείθε με τη χρήση τεκμηρίων της λογικής. Το ύφος είναι οικείο.

Επιμέλεια: ΜΑΡΙΑ ΚΑΖΑΚΙΔΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΝΤΑΙ: Ερωτήσεις κλειστού τύπου σε σχέση με την κατανόηση του θέματος του μη λογοτεχνικού κειμένου / Θεωρία τίτλου / Εστιασμένη περίληψη / Συνοχή κειμένου / Τρόπος Ανάπτυξης και πρόθεση του συγγραφέα / Παραγωγή λόγου: Άρθρο με αξιοποίηση πληροφοριών του μη λογοτεχνικού κείμενου / Ρηματικά πρόσωπα, χρόνοι σε λογοτεχνικό κείμενο / Ερωτήσεις σε λογοτεχνικό κείμενο

Τι θα έκαναν ο Σωκράτης, o Πλάτωνας, και γενικά οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι στον σημερινό κόσμο των social media; Μπορεί τότε να μην είχαν Twitter ή Τik Tok, αλλά σίγουρα θα μπορούσαν να μας δώσουν πολύτιμες συμβουλές για το πώς θα έπρεπε να τα χρησιμοποιούμε.

Έναν ενδιαφέροντα παραλληλισμό των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με την αγορά στις αρχαιοελληνικές πόλεις-κράτη κάνει σε άρθρο του BBC, ο Νέιθαν Ντιφόρ με τίτλο: «Θα τουίταρε ο Πλάτων; Ο αρχαίος ελληνικός οδηγός για τα social media». Σε αυτό, αναπτύσσει τη σκέψη του πως η ανοικτή επικοινωνία ιδεών, στα πλαίσια της αρχαίας αγοράς, δεν διαφέρει και πολύ από τη σημερινή σφαίρα των social media.

Συγκεκριμένα, γράφει στο BBC: «Όταν βρίσκομαι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μερικές φορές νιώθω ότι βρίσκομαι σε μια σύγχρονη, εικονική εκδοχή της Αγοράς των Αρχαίων Ελληνικών πόλεων-κρατών. Αυτό ήταν το κέντρο της πόλης, τόσο ως προς την πραγματική του διάσταση, αλλά και οικονομικά και κοινωνικά – το μέρος όπου γίνονταν δουλειές, αγοράζονταν και πωλούνταν αγαθά και ανταλλάσσονταν ιδέες. Και το φαντάζομαι αυτό για πολύ συγκεκριμένους λόγους: Το επάγγελμά μου είναι να κάνω βίντεο με μουσική ή άλλες μορφές περιεχομένου, συχνά και με αρχαία φιλοσοφία, και να προσπαθώ να το διαδώσω στο Διαδίκτυο. Και έτσι, καλώς ή κακώς, οι διάφορες πλατφόρμες στις οποίες δραστηριοποιούμαι είναι οι σύγχρονες «δημόσιες πλατείες» στις οποίες ασκώ το επάγγελμά μου και προβάλλω την «πραμάτεια» μου.

Αλλά ένα ταξίδι σε αυτήν την Αγορά μπορεί να είναι αγχώδες – προσωπικά, οικονομικά και ιδεολογικά. Πρέπει να συνεργαστώ με αυτό το άτομο; Πρέπει να αγοράσω αυτό το προϊόν; Πρέπει να αγοράσω αυτήν την ιδέα; (Και θα αγοράσει κανείς τη δικιά μου;).

Διότι η αρχαιοελληνική Αγορά δεν ήταν απλώς μια αγορά. Ήταν η σκηνή όπου εκτυλίσσονταν τα δράματα της καθημερινής ζωής και του λόγου. Σήμερα, και περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο φυσικό μέρος, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν πλέον αυτόν τον χώρο. Από πολλές απόψεις, σε μια τέτοια σκηνή – δημόσια, πολυσχιδή και χαοτική – εφαρμόστηκε για πρώτη φορά η αρχαία ελληνική φιλοσοφία». […]

Ο πιο διάσημος ίσως αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, ο Σωκράτης, κατάφερε να διαδώσει τις ιδέες του χωρίς ποτέ να γράψει τίποτε απολύτως. Ο Σωκράτης, όπως έχουμε μάθει, πραγματοποιούσε φιλοσοφικές συνομιλίες, συνήθως σε δημόσιους χώρους, στις οποίες αμφισβητούσε τη συμβατική σοφία για διάφορα θέματα, προκαλώντας τους συμπολίτες του και – μοιραία για τον ίδιο – και την εξουσία. Η τέχνη του ήταν λεκτική, αλλά οι εκφράσεις του ήταν τόσο παροδικές όσο ένα tweet ή μια ανάρτηση, ένα ενάρετο τρολ στα σχόλια της αθηναϊκής πνευματικής ζωής.

Τα κατορθώματά του έφτασαν σε εμάς από τα γραπτά των μαθητών του, με πιο γνωστό τον Πλάτωνα. Με πολλούς τρόπους, αυτούς τους σωκρατικούς διαλόγους, οι οποίοι είναι η πηγή ολόκληρης της φιλοσοφικής παράδοσης που ακολούθησε, θα μπορούσε σήμερα να τους δει κανείς σαν την μυθιστορηματοποιημένη βιογραφία ενός influencer καριέρας: «Η Πλήρης Συλλογή των Tweets του Σωκράτη», ίσως βάσει κάποιας «ποιητικής αδείας» επανεφευρεμένα, αλλά πιστά στο ίδιο πνεύμα. […]

Ποιο πάθος λες;

Αυτό ν’ αφήνεσαι ρευστός

σε κάθε ερεθισμό του χώρου σου;

Το πάθος ν’ απαντάς σα στρείδι;

Το πάθος να παλεύεις με τα πάθη σου

δε λογαριάζεις;

Κι έπειτα

για ποια λευτεριά του αδέσμευτου μιλάς;

Μες στη σκλαβιά τη θέλω εγώ τη λευτεριά σου.

Μες στη σκλαβιά, που για να καταλύσεις,

αναγνωρίζεις πρώτα κι αποδέχεσαι.

(Αντιδικίες, 1955)

        ΘΕΜΑΤΑ       

Το κεντρικό θέμα του Κειμένου 1 είναι:

Α. Τα πλεονεκτήματα της αρχαίας αγοράς σε σχέση με τα social media

Β. Τα μειονεκτήματα  της αρχαίας αγοράς σε σχέση με τα social media

Γ. Η διαφορά μεγεθών ανάμεσα στην αρχαία αγορά και τα social media

Δ. Τα κοινά σημεία ανάμεσα στην αρχαία αγορά και τα social media

Ο συντάκτης του κειμένου 1 συγκρίνει τα social media με την αρχαία αγορά  για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι:

Α. Είναι λιγότερο εύκολο να διαδοθούν οι απόψεις που εκφράζονται στα  social media από ό,τι αυτές που ακούγονταν στην αρχαία αγορά.

Β. Τα social media είναι μια μοντέρνα εκδοχή της αρχαίας αγοράς.

Γ. Τα social media έχουν μεγαλύτερη επίδραση στην κοινωνία από ό,τι οι είχαν ιδέες που ακούγονταν στην αρχαία αγορά.

Δ. Στα social media οι σημερινοί φιλόσοφοι εκφράζουν τις ιδέες τους όπως  ακριβώς έκαναν οι αρχαίοι φιλόσοφοι στην αγορά.

Ο Νέιθαν Ντιφόρ στο άρθρο του με τίτλο «Θα τουίταρε ο Πλάτων; Ο αρχαίος ελληνικός οδηγός για τα social media» κάνει έναν παραλληλισμό ανάμεσα στα social media και την αρχαία αγορά.

Σε αυτόν τον τίτλο, χρησιμοποιεί λεξιλόγιο των  μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε ένα πλαίσιο που έχει να κάνει με την αρχαία Ελλάδα.

Γιατί πιστεύεις ότι το κάνει αυτό;

Να γράψεις την απάντησή σου στην ερώτηση.

Σε ένα άρθρο που θα δημοσιευτεί στη σχολική εφημερίδα, να αναπτύξετε τις απόψεις σας για τη συμβολή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στη σύγχρονη επικοινωνία και στη διάδοση των ιδεών. Στη συνέχεια, να εξηγήσετε πώς οι αξίες του διαλόγου και της φιλοσοφικής αναζήτησης, όπως καλλιεργήθηκαν στην αρχαία ελληνική Αγορά, μπορούν να εμπνεύσουν τη σωστή και υπεύθυνη χρήση των social media σήμερα.

Έκταση: 350–400 λέξεις

Διαβάστε το παρακάτω απόσπασμα από το ποίημα του Τίτου Πατρίκιου:

«Ποιο πάθος λες;

Αυτό ν’ αφήνεσαι ρευστός

σε κάθε ερεθισμό του χώρου σου;

Το πάθος ν’ απαντάς σα στρείδι;

Το πάθος να παλεύεις με τα πάθη σου

δε λογαριάζεις;»

Ερωτήματα:

Να εντοπίσετε όλα τα ρήματα του αποσπάσματος.

Να προσδιορίσετε για κάθε ρήμα το ρηματικό πρόσωπο (α’, β’, γ’) και τον χρόνο του.

Να σχολιάσετε πώς η επιλογή των ρηματικών προσώπων επηρεάζει το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του ποιήματος.

Στην αρχή του ποιήματος το ποιητικό υποκείμενο «απαντά» στο ερώτημα του πρώτου στίχου με τρεις ερωτήσεις / ενδεχόμενες απαντήσεις. Αν υποτεθεί ότι οι ερωτήσεις αφορούν εσένα προσωπικά (τον πιθανό αποδέκτη τους), τι θα έγραφες σ’ ένα κείμενο 120-150 λέξεις, για να εκθέσεις τον προβληματισμό που σου θέτουν; Διάβασε προσεκτικά ολόκληρο το ποίημα πρώτα, για να συλλάβεις τα μηνύματά του.

    ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ   

1. Να αποδώσετε σε 80–90 λέξεις το περιεχόμενο του κειμένου που σας δόθηκε, παρουσιάζοντας με συντομία τον παραλληλισμό που κάνει ο αρθρογράφος ανάμεσα στην αρχαία Αγορά και τα σύγχρονα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και τον ρόλο του Σωκράτη και των σωκρατικών διαλόγων σε σχέση με τον σημερινό κόσμο της επικοινωνίας.

2. Στο παρακάτω απόσπασμα του κειμένου:

«Η αρχαιοελληνική Αγορά δεν ήταν απλώς μια αγορά. Ήταν η σκηνή όπου εκτυλίσσονταν τα δράματα της καθημερινής ζωής και του λόγου. Σήμερα, και περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο φυσικό μέρος, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν πλέον αυτόν τον χώρο».

α) Να εντοπίσετε δύο διαφορετικούς τρόπους συνοχής που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας για να συνδέσει τις προτάσεις του.

β) Να εξηγήσετε πώς συμβάλλουν στη νοηματική αλληλουχία του κειμένου.

3. «Ο πιο διάσημος ίσως αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, ο Σωκράτης, κατάφερε να διαδώσει τις ιδέες του χωρίς ποτέ να γράψει τίποτε απολύτως. Ο Σωκράτης, όπως έχουμε μάθει, πραγματοποιούσε φιλοσοφικές συνομιλίες, συνήθως σε δημόσιους χώρους, στις οποίες αμφισβητούσε τη συμβατική σοφία για διάφορα θέματα, προκαλώντας τους συμπολίτες του και – μοιραία για τον ίδιο – και την εξουσία».

Ερώτημα:

α) Να εντοπίσετε τον τρόπο ανάπτυξης της παραγράφου και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με αναφορά σε στοιχεία του κειμένου.

β) Ποια είναι η πρόθεση του συγγραφέα στο συγκεκριμένο απόσπασμα και πώς συνδέεται με τη συνολική πρόθεση του κειμένου;

4. Να εξηγήσετε ποιο είναι το νόημα και η λειτουργία των ερωτήσεων στο Κείμενο 2 και να σχολιάσετε πώς η χρήση του ερωτηματικού συνδέεται με το ύφος και το υπαρξιακό θέμα του ποιήματος.

Δ. Τα κοινά σημεία ανάμεσα στην αρχαία αγορά και τα social media

Β. Τα social media είναι μια μοντέρνα εκδοχή της αρχαίας αγοράς.

Ο συντάκτης του Κειμένου 1 δημιουργεί έναν αναπάντεχο συνδυασμό χρησιμοποιώντας τους όρους των social σε συνδυασμό με την αρχαία Ελλάδα και τον Πλάτωνα. Ο στόχος του, πέρα από το να ανακοινώσει το θέμα του (το οποίο είναι ο παραλληλισμός ανάμεσα στα social media και την αρχαία αγορά) είναι να προκαλέσει έκπληξη και επομένως να τραβήξει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, ώστε να διαβάσει το άρθρο του.

Οι απαντήσεις οι οποίες εστιάζουν στο θέμα του άρθρου αναδιατυπώνουν την ερώτηση, διότι η πληροφορία ότι στο άρθρο επιχειρείται παραλληλισμός ανάμεσα στα social media και την αρχαία αγορά δίνεται στην εκφώνηση.

«Social Media και Αρχαία Φιλοσοφία: Οδηγός για Υπεύθυνη Επικοινωνία»

Στη σύγχρονη εποχή, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους χώρους επικοινωνίας και ανταλλαγής ιδεών. Πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok και το X (Twitter) δεν αποτελούν απλώς μέσο ψυχαγωγίας, αλλά και έναν νέο δημόσιο χώρο, όπου οι άνθρωποι συζητούν, προβάλλουν απόψεις και διαδίδουν πληροφορίες. Η δύναμή τους είναι αδιαμφισβήτητη, αφού δίνουν σε όλους τη δυνατότητα να εκφραστούν και να ακουστούν. Πώς οι αξίες του διαλόγου και της φιλοσοφικής αναζήτησης όμως, όπως καλλιεργήθηκαν στην αρχαία ελληνική Αγορά, μπορούν να εμπνεύσουν τη σωστή και υπεύθυνη χρήση των social media σήμερα;

Τα κοινωνικά δίκτυα επιτρέπουν την άμεση επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορεί κανείς να μοιραστεί νέα, απόψεις ή δημιουργικό περιεχόμενο. Αυτό δημιουργεί έναν συνεχώς ενεργό δημόσιο διάλογο, που παλιά απαιτούσε φυσική παρουσία ή γραπτά κείμενα. Κάθε ανάρτηση, βίντεο ή tweet μπορεί να φτάσει σε χιλιάδες ή και εκατομμύρια ανθρώπους, ανεξαρτήτως γεωγραφικών ή κοινωνικών περιορισμών. Έτσι, οι ιδέες δεν περιορίζονται σε μικρές ομάδες, όπως συνέβαινε παλιά, αλλά γίνονται προσβάσιμες σε ευρύ κοινό. Οι πλατφόρμες προσφέρουν χώρους συζήτησης (σχόλια, φόρουμ, live streams), όπου οι χρήστες μπορούν να εκφράσουν γνώμη, να αμφισβητήσουν ή να υποστηρίξουν ιδέες. Αυτό δημιουργεί ένα ψηφιακό περιβάλλον αντίστοιχο της αρχαίας Αγοράς, όπου η ανταλλαγή επιχειρημάτων ενισχύει τη σκέψη και την κριτική ικανότητα.

Σήμερα, οι αξίες που ενσάρκωσαν οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι μπορούν να αποτελέσουν οδηγό για την υπεύθυνη χρήση των social media. Όπως ο Σωκράτης χρησιμοποιούσε τον διάλογο για να διεγείρει τον προβληματισμό, έτσι και οι χρήστες του διαδικτύου θα έπρεπε να αξιοποιούν τα μέσα όχι για επιφανειακές αντιπαραθέσεις, αλλά για δημιουργική ανταλλαγή απόψεων. Η κριτική σκέψη, ο σεβασμός στην άποψη του άλλου και η αποφυγή της βίας του λόγου είναι αξίες που μπορούν να εμπνεύσουν έναν πιο υγιή και γόνιμο ψηφιακό δημόσιο χώρο. Οι σωκρατικοί διάλογοι στηρίζονταν στον αμοιβαίο σεβασμό και στην ανταλλαγή επιχειρημάτων. Στα κοινωνικά δίκτυα, αυτή η αξία μπορεί να μας διδάξει να συζητάμε πολιτισμένα, να ακούμε τον άλλο και να αποφεύγουμε την επιθετικότητα ή τον σχολιασμό που υποβαθμίζει τη συζήτηση.

Συμπερασματικά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν τη νέα «αγορά» της εποχής μας, όπου συναντιούνται άνθρωποι, ιδέες και πολιτισμοί. Εναπόκειται σε εμάς να τα χρησιμοποιήσουμε με σοφία, ώστε να γίνουν εργαλεία ελευθερίας, δημοκρατίας και πνευματικής καλλιέργειας. Αν αντλήσουμε έμπνευση από τις αρχές του διαλόγου και της φιλοσοφικής αναζήτησης της αρχαιότητας, τότε ο ψηφιακός κόσμος μπορεί πραγματικά να συμβάλει στην πρόοδο της κοινωνίας.

1. Εντοπισμός ρημάτων και προσώπων:

λες – β’ πρόσωπο ενικό, ενεστώτας

ν’ αφήνεσαι – β’ πρόσωπο ενικό, ενεστώτας (απαρέμφατο με ν’ = να)

ν’ απαντάς – β’ πρόσωπο ενικό, ενεστώτας

παλεύεις – β’ πρόσωπο ενικό, ενεστώτας

δε λογαριάζεις – β’ πρόσωπο ενικό, ενεστώτας

2. Ο ποιητής χρησιμοποιεί κυρίως δεύτερο πρόσωπο ενικό, απευθυνόμενος στον αναγνώστη ή σε έναν υποθετικό συνομιλητή. Αυτή η επιλογή δημιουργεί αμεσότητα, σχεδόν διάλογο, και εντάσσει τον αναγνώστη στο υπαρξιακό ερώτημα για το πάθος και την ελευθερία.

3. Η χρήση του β’ προσώπου καθιστά τον στοχασμό προσωπικό και στοχευμένο, ενισχύοντας το υπαρξιακό ύφος του ποιήματος. Τα ρήματα στον ενεστώτα τονίζουν τη διαρκή δράση και εσωτερική πάλη του ανθρώπου με τα πάθη του. Έτσι, η γλωσσική επιλογή ενισχύει το κεντρικό θέμα, την αναζήτηση της ελευθερίας και της αυτογνωσίας μέσα στην «σκλαβιά» των ανθρώπινων περιορισμών. Το ποιητικό υποκείμενο μεταδίδει τον προβληματισμό του με οικειότητα και αμεσότητα, δημιουργώντας παράλληλα ένα ζωντανό και παραστατικό ύφος.

Αρχικά, το ποιητικό υποκείμενο διατυπώνει μια απορία: ποιος τύπος πάθους (παθήματος, παρόρμησης, αδυναμίας) απειλεί τον αναγνώστη – και βέβαια και τον ίδιο, ως ποιητή, προσωπικά. Η απάντηση συνεπάγεται («Κι έπειτα») και τον βαθμό ελευθερίας κάθε ανθρώπου («για ποια λευτεριά του αδέσμευτου μιλάς»): η υποταγή στο πάθος στερεί την ελευθερία – η αποδέσμευση χαρίζει ηθική ανεξαρτησία. Για εμένα προσωπικά η άνευ όρων παράδοση σε κάθε πρόσκληση που υπόσχεται χαρά («ν’ αφήνομαι ρευστός σε κάθε ερεθισμό του χώρου μου»), δεν δηλώνει σύνεση: οι παρορμήσεις μάς παγιδεύουν, υπονομεύουν την ελευθερία μας. Αν πάλι «απαντώ σα στρείδι», αυτό σημαίνει ότι μιμούμαι άκριτα, αδυνατώ να έχω αυτόνομη βούληση και συνείδηση άρα και διακριτή προσωπικότητα. Προτιμώ λοιπόν «να παλεύω με τα πάθη μου», τις αδυναμίες μου, είτε γιατί τα αναγνωρίζω και θέλω να τα αποβάλω είτε γιατί μες στη μικρότητά μου δυσκολεύομαι να αντισταθώ. Αν πάντως βρω το θάρρος να παραδεχτώ το μέγεθος της υποταγής στα πάθη μου – θα συμφωνήσω με το ποιητικό υποκείμενο – από ενσυναίσθηση θα επιτύχω να σκέφτομαι ελεύθερα μα πάνω απ’ όλα αυθεντικά.

1. Στο κείμενο παρουσιάζεται ο παραλληλισμός της αρχαίας Αγοράς με τα σημερινά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όπως τότε η Αγορά αποτελούσε κέντρο εμπορίου και επικοινωνίας, έτσι σήμερα τα κοινωνικά δίκτυα λειτουργούν ως δημόσιος χώρος όπου προβάλλονται απόψεις, προϊόντα και δημιουργικό περιεχόμενο. Η συμμετοχή σε αυτά μπορεί να είναι γόνιμη αλλά και αγχώδης. Ο συγγραφέας τονίζει ότι ήδη στην αρχαιότητα η φιλοσοφία αναπτύχθηκε σε δημόσιο χώρο, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Σωκράτη, ο οποίος μέσω του διάλογου διέδωσε ιδέες που οι μαθητές του, κυρίως ο Πλάτωνας, κατέγραψαν και λειτούργησε σαν «influencer».

2. α) Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί:

• Επανάληψη της λέξης «αγορά» («Η αρχαιοελληνική Αγορά δεν ήταν απλώς μια αγορά»), που δημιουργεί έμφαση και θεματική συνοχή.

• Δεικτική αντωνυμία(«αυτόν τον χώρο»), η οποία παραπέμπει αναφορικά στην «Αγορά» και ενώνει το παρελθόν με το παρόν.

• Επιπλέον, υπάρχει και χρονικός σύνδεσμος («Σήμερα»), που συνδέει την περιγραφή του παρελθόντος με τη σύγχρονη πραγματικότητα.

β) Οι τρόποι αυτοί βοηθούν στη σαφήνεια και στη ροή του λόγου, αναδεικνύοντας τη σύγκριση ανάμεσα στην αρχαία Αγορά και τα σημερινά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έτσι, ο αναγνώστης κατανοεί καλύτερα τη συνέχεια και την αντιστοιχία των δύο εποχών.

3. α) Ο τρόπος ανάπτυξης της παραγράφου είναι κυρίως με παραδείγματα/παραπομπή σε ιστορικό πρόσωπο. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τον Σωκράτη και τις πρακτικές του (φιλοσοφικές συνομιλίες, αμφισβήτηση συμβατικής σοφίας, αντιπαράθεση με την εξουσία) ως συγκεκριμένο παράδειγμα που αποδεικνύει πώς γινόταν η διάδοση των ιδεών στην αρχαιότητα χωρίς γραπτά κείμενα.

β) Η πρόθεση του συγγραφέα είναι να δείξει τη διαχρονική σημασία του διαλόγου και να αναδείξει τον Σωκράτη ως «πρότυπο influencer» του παρελθόντος, ώστε να στηρίξει τον παραλληλισμό ανάμεσα στην αρχαία Αγορά και τα σημερινά social media. Έτσι, ενισχύεται η συνολική πρόθεση του κειμένου, που είναι να φανεί ότι οι αρχαίες φιλοσοφικές πρακτικές μπορούν να μας καθοδηγήσουν στη σωστή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σήμερα.

4. Τα ερωτηματικά εμφανίζονται στους στίχους: «Ποιο πάθος λες;», «Αυτό ν’ αφήνεσαι ρευστός σε κάθε ερεθισμό του χώρου σου;», «Το πάθος ν’ απαντάς σα στρείδι;», «Το πάθος να παλεύεις με τα πάθη σου δε λογαριάζεις;». Οι ερωτήσεις χρησιμοποιούνται για να προκαλέσουν σκέψη στον αναγνώστη και να τον εντάξουν στον στοχασμό του ποιητικού υποκειμένου. Δεν ζητούν απάντηση, αλλά θέτουν προβληματισμούς για το πάθος, τη συμπεριφορά και την ελευθερία. Η χρήση του ερωτηματικού ενισχύει το υπαρξιακό ύφος του ποιήματος, δίνοντας αίσθηση προσωπικού διαλόγου και εσωτερικού στοχασμού. Οι ερωτήσεις δημιουργούν ένταση και αμεσότητα, αναδεικνύοντας την πάλη του ανθρώπου με τα πάθη του και την αναζήτηση της εσωτερικής ελευθερίας.

Επιμέλεια: ΜΑΡΙΑ ΚΑΖΑΚΙΔΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΝΤΑΙ: Ερωτήσεις κλειστού τύπου σε σχέση με την κατανόηση του θέματος του μη λογοτεχνικού κειμένου. Ερώτηση κατανόησης του περιεχομένου. Προθετικότητα. Περίληψη με σαφή προσδιορισμό του αποσπάσματος. Δομή παραγράφου και σύνδεση με τη διατύπωση της θέσης του ομιλητή. Ενεργητική-Παθητική Σύνταξη. Έκθεση: Ομιλία με αφόρμηση από το μη λογοτεχνικό κείμενο. Μεταφορικός και εικονοπλαστικός λόγος σε λογοτεχνικό κείμενο. Μικροπερίοδος λόγος σε λογοτεχνικό κείμενο

Το ακόλουθο κείμενο αποτελεί απόσπασμα από τη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει ο Πίτερ Μάκριτζ, ομότιμος καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, στον Γιάννη Μπασκόζο στις 23/03/2013 για λογαριασμό της εφημερίδας «Το Βήμα» (ανακτήθηκε στις 22/11/2022).

Κύριε καθηγητά, πώς βλέπετε τη σημερινή ελληνική γλώσσα με τα μεικτά στοιχεία της;

«Είναι αξιοθαύμαστο ότι σήμερα, […], η ελληνική γλώσσα είναι υγιέστατη. Είναι ευέλικτη, πλούσια σε λέξεις, μπορεί να καλύψει όλες τις ανάγκες της χώρας. Πολλοί Έλληνες φοβούνται ότι απειλείται από δύο παράγοντες: την αγγλική γλώσσα, επειδή θεωρούν ότι θέλει να παραγκωνίσει την ελληνική, και τις δάνειες λέξεις από τα αγγλικά, επειδή την υπονομεύουν. Δεν ευσταθεί, κατά τη γνώμη μου, κανένας από τους δύο φόβους. Μου κάνει εντύπωση η καλή χρήση της ελληνικής γλώσσας από τους νέους στο Διαδίκτυο σε σχέση με τη χρήση της αγγλικής από τα αγγλόπαιδα. Υπάρχουν πολλές απειλές στη χρήση της γλώσσας σε όλον τον κόσμο, κυρίως από την επίθεση που δέχεται από τον κόσμο της εικόνας και του Διαδικτύου. Αλλά είναι ένας κοινός κίνδυνος για όλες τις γλώσσες. Όσο για τις προσμείξεις, δεν τις φοβάμαι. Μην ξεχνάτε ότι και η αρχαία ελληνική γλώσσα είχε προσμείξεις με ξένες λέξεις. Δεν υπάρχει μια απόλυτα καθαρή γλώσσα, όπως δεν μπορεί να υπάρξει απόλυτα καθαρή φυλή. Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό.

Το πρόβλημα με τα ελληνικά είναι ότι τα ουσιαστικά που έχουν εισαχθεί από την αγγλική και παλαιότερα από τη γερμανική γλώσσα είναι άκλιτα. Το θέμα είναι ότι οι δάνειες λέξεις δεν συμπεριφέρονται όπως οι άλλες και οι Έλληνες πρέπει να βρουν έναν τρόπο να επιλύσουν αυτό το ζήτημα. Πιθανόν κάποιες να παραμείνουν άκλιτες. Κάποια πρόοδος έχει σημειωθεί τελευταία, π.χ. τα ονόματα που λήγουν σε “α” κλίνονται στη γενική. Δεν βρίσκω τον λόγο να μην κλίνονται κάποιες ξένες λέξεις, αν προσιδιάζουν στις αντίστοιχες ελληνικές».

Αυτό που φοβούνται οι εθνικιστές στην Ελλάδα είναι ότι οι μετανάστες και η πολυπολιτισμική κοινωνία θα αλλοιώσουν και θα διαβρώσουν τη γλώσσα μας.

«Αυτή η πρόσμειξη της ελληνικής κοινωνίας με τους μετανάστες έγινε πολύ γρήγορα. Οι μετανάστες μαθαίνουν τα ελληνικά με διάφορους ρυθμούς, αλλά τα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα μαθαίνουν τα ελληνικά σωστά και έχουμε περιπτώσεις παιδιών μεταναστών που αριστεύουν. Όταν μιλάς μια γλώσσα, παίρνεις ταυτόχρονα και τα στοιχεία του πολιτισμού που αυτή κουβαλάει. Περνώντας τα χρόνια, τα παιδιά των παιδιών των μεταναστών θα είναι ολοκληρωτικά Έλληνες. Η εκμάθηση της γλώσσας είναι ο ασφαλέστερος τρόπος ένταξης των μεταναστών στον πολιτισμό και στην κοινωνία μιας χώρας. Το κράτος πρέπει να ενθαρρύνει τους μετανάστες να μαθαίνουν τη γλώσσα».

Ένα τμήμα των διανοουμένων και των μικρών εκδοτικών οίκων γοητεύεται ακόμη από το πολυτονικό. Μήπως ήταν λάθος που το εγκαταλείψαμε;

«Δεν νομίζω. Πιστεύω ότι ο καθένας θα πρέπει να είναι ελεύθερος να γράφει με όποιο σύστημα θέλει. Το κράτος δεν μπορεί να επιβάλει κάτι τέτοιο. Το μονοτονικό είναι το πιο βολικό σε σχέση με τους πολύπλοκους κανόνες του πολυτονικού. Και παλαιότερα λίγα παιδιά μάθαιναν σωστά το πολυτονικό. Για λόγους εκπαίδευσης και συνεννόησης είναι επιβεβλημένο το μονοτονικό. […]»

Και μένα

μη μου μιλάς

για χλωμά φεγγαροπερπατήματα,

μελιστάλακτα όνειρα, φτερωτούς άγγελους,

εύκολες ευτυχίες, αρρωστημένα συναισθήματα.

Βρες κάποιον άλλον.

Εγώ ξέρω. Είμαι πικρός.

Αν το νομίζεις

ότι πρέπει να μου μιλήσεις,

μίλα μου

με πύρινα δάκρυα

με ρίγος κι αγωνία

μίλα μου

με φωτιά και κεραυνούς

με μουγκρητά και αίματα.

Μα μη μου γεμίζεις τ’ αυτιά

με παράτονους άχρηστους ήχους.

Ποια/ες από τις παρακάτω διατυπώσεις αποδίδει/ουν, κατά τη γνώμη σου, τις απόψεις του Πίτερ Μάκριτζ, όπως αυτές αναδύονται στο κείμενο 1;

Ο Πίτερ Μάκριτζ θεωρεί ότι ΝΑΙ ΟΧΙ

1.η ελληνική γλώσσα απειλείται περισσότερο από άλλες γλώσσες.

2.η ελληνική γλώσσα είναι μία καθαρή γλώσσα ήδη από την αρχαιότητα.

3.οι ξένες λέξεις που εισέρχονται ως δάνεια στην ελληνική γλώσσα δημιουργούν πρόβλημα λόγω του ότι είναι άκλιτες.

4.όποιος μαθαίνει μία γλώσσα γίνεται κοινωνός του πολιτισμού της.

5.η κατάργηση του πολυτονικού ήταν λανθασμένη.

Οι ερωτήσεις που κάνει ο δημοσιογράφος προκύπτουν από τις προηγούμενες απαντήσεις του καθηγητή ή σου φαίνεται πως τις είχε έτοιμες; Να δικαιολογήσεις την απάντησή σου.

Να αντιστοιχίσεις τα παρακάτω χωρία του Κειμένου 1 (μονάδες 1) με τον τρόπο που διατυπώνεται  το μήνυμά τους (μονάδες 2).

1. … μπορεί να καλύψει όλες τις ανάγκες της χώρας. α. πρόθεση

2. … θέλει να παραγκωνίσει την ελληνική, και τις δάνειες λέξεις από τα αγγλικά, επειδή την υπονομεύουν. β. πιθανότητα

3. Πιθανόν κάποιες να παραμείνουν άκλιτες γ. βεβαιότητα

4. Και παλαιότερα λίγα παιδιά μάθαιναν σωστά το πολυτονικό δ. υποχρέωση

5. … ο καθένας θα πρέπει να είναι ελεύθερος να γράφει με όποιο σύστημα θέλει. ε. δυνατότητα

«Πολλοί Έλληνες φοβούνται ότι η γλώσσα απειλείται από την αγγλική ή από τις δάνειες λέξεις, αλλά η ελληνική γλώσσα παραμένει υγιέστατη, ευέλικτη και πλούσια.». Με αφορμή την άποψη του Μάκριτζ, να γράψετε μια ομιλία 350–400 λέξεων που θα εκφωνήσετε ως εκπρόσωπος της τάξης σας σε εκδήλωση του σχολείου αφιερωμένη στην αξία της ελληνικής γλώσσας, στην οποία θα:

1. Αναφερθείτε στον ρόλο των δανείων λέξεων στη γλωσσική ανάπτυξη.

2. Πείσετε τους ακροατές για τη σημασία της γλώσσας ως στοιχείου πολιτισμού και ταυτότητας.

Να εντοπίστε δύο σημεία μεταφορικού και εικονοπλαστικού λόγου του ποιήματος και να σχολιάσετε πώς αυτά ενισχύουν τη συναισθηματική ένταση και το δραματικό ύφος του ποιήματος (Κείμενο 2).

Να ερμηνεύσεις, με σχετικές αναφορές στο Κείμενο 2, την απαίτηση του ποιητικού υποκειμένου από τον/την συνομιλητή/συνομιλήτριά του (μονάδες 10). Συμφωνείς ή διαφωνείς με τη στάση του; (μονάδες 5) Να απαντήσεις τεκμηριωμένα σ’ ένα κείμενο 120-150 λέξεων.

    ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ   

1. Να γράψετε σε 60-70 λέξεις μια σύντομη περίληψη του αποσπάσματος «Αυτή η πρόσμειξη της ελληνικής κοινωνίας… μετανάστες να μαθαίνουν τη γλώσσα.»

2.  Αφού διαβάσετε το παρακάτω απόσπασμα: «Είναι αξιοθαύμαστο ότι σήμερα … απόλυτα φυσιολογικό.»

3. Αφού διαβάσετε προσεκτικά τα παρακάτω αποσπάσματα από το κείμενο:

Στη συνέχεια:

Ο Πίτερ Μάκριτζ θεωρεί ότι ΝΑΙ ΟΧΙ

1. η ελληνική γλώσσα απειλείται περισσότερο από άλλες γλώσσες. √

2. η ελληνική γλώσσα είναι μία καθαρή γλώσσα ήδη από την αρχαιότητα. √

3.οι ξένες λέξεις που εισέρχονται ως δάνεια στην ελληνική γλώσσα δημιουργούν πρόβλημα λόγω του ότι είναι άκλιτες.√

4.όποιος μαθαίνει μία γλώσσα γίνεται κοινωνός του πολιτισμού της.√

5. η κατάργηση του πολυτονικού ήταν λανθασμένη. √

Οι ερωτήσεις που υποβάλλει ο δημοσιογράφος δεν προκύπτουν από τις προηγούμενες απαντήσεις του καθηγητή. Στην πρώτη απάντηση διευκρινίζει ότι καμία γλώσσα δεν είναι απόλυτα καθαρή και αναπτύσσει τις σκέψεις του για τις δάνειες λέξεις. Ο δημοσιογράφος, ωστόσο, αλλάζει εντελώς θέμα, ζητώντας του να σχολιάσει τον φόβο των εθνικιστών για διάβρωση της γλώσσας λόγω της πολυπολιτισμικότητας. Και, ενώ ο καθηγητής εξηγεί γιατί συμβαίνει αυτό, συμβουλεύοντας μάλιστα να διευκολύνονται οι μετανάστες στην εκμάθηση της ελληνικής, το επόμενο ερώτημα που του τίθεται αφορά σε ένα άσχετο ζήτημα, εάν η κατάργηση του πολυτονικού ήταν λανθασμένη. Αφού, λοιπόν, οι ερωτήσεις δεν ακολουθούν τη ροή της σκέψης του καθηγητή, ούτε αποκρίνονται στα λεγόμενά του, είναι πολύ πιθανόν ο δημοσιογράφος να τις είχε έτοιμες από πριν.

1. ε 2. α 3. β 4. γ 5. 

Αγαπητές συμμαθήτριες και αγαπητοί συμμαθητές,

Σήμερα συγκεντρωθήκαμε για να τιμήσουμε την ελληνική γλώσσα, το πολυτιμότερο εργαλείο επικοινωνίας και πολιτισμού μας. Όπως επισημαίνει και ο Μάκριτζ πρόσφατα σε συνέντευξη του που διάβασα στο διαδίκτυο, πολλοί φοβούνται ότι η γλώσσα μας απειλείται από την αγγλική ή από τις δάνειες λέξεις. Όμως η ελληνική γλώσσα παραμένει υγιέστατη, πλούσια και ευέλικτη. Ποιος είναι, τελικά, ο ρόλος των δανείων στην εξέλιξη της γλώσσας μας;

Οι δάνειες λέξεις δεν πρέπει να θεωρούνται απειλή. Αντίθετα, αποτελούν ένα φυσικό μέσο για την ανάπτυξη και τον εμπλουτισμό της γλώσσας. Κάθε νέα λέξη που προσαρμόζεται στο ελληνικό λεξιλόγιο προσφέρει δυνατότητες έκφρασης και επικοινωνίας σε τομείς όπως η τεχνολογία, η επιστήμη και οι τέχνες. Η γλώσσα μας είναι ζωντανός οργανισμός. Εξελίσσεται, δέχεται επιρροές και προσαρμόζεται στις ανάγκες της κοινωνίας. Το σημαντικό είναι να διατηρεί τον πυρήνα της και τις αρχές που την καθιστούν μοναδική. Η εισαγωγή ξένων λέξεων δεν σημαίνει παραίτηση από την ταυτότητα μας, αλλά ενσωμάτωση νέων εργαλείων για να εκφράζουμε ιδέες με ακρίβεια και δημιουργικότητα. Οι δάνειες λέξεις, όταν χρησιμοποιούνται σωστά, εμπλουτίζουν την έκφραση και την επικοινωνία μας, χωρίς, ωστόσο, να αλλοιώνουν την ελληνική ταυτότητα και τον εθνικό πολιτισμό μας.

Η γλώσσα είναι και παραμένει φορέας πολιτισμού και ταυτότητας. Μέσα από τις λέξεις της κληρονομούμε χιλιάδες χρόνια ιστορίας, φιλοσοφίας και λογοτεχνίας. Όροι της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα, παροιμίες και ιδιωματισμοί που αποτυπώνουν τη λαϊκή σοφία, δείχνουν ότι κάθε λέξη φέρει τον πολιτισμό μας. Η γλώσσα διαμορφώνει την εθνική μας ταυτότητα και ενισχύει την αίσθηση του ανήκειν, καθώς μας συνδέει με τις προηγούμενες γενιές. Με τη διατήρηση και προώθηση της γλώσσας, δίνεται στις νεότερες γενιές πρόσβαση στην παράδοση, στη λογοτεχνία και στην ιστορία τους, διατηρώντας ζωντανή τη μοναδικότητα του λαού μας.

Στο σχολείο μας και στην καθημερινή ζωή, ας χρησιμοποιούμε τη γλώσσα μας με σεβασμό και δημιουργικότητα. Ας μάθουμε να ενσωματώνουμε νέες λέξεις με κριτική σκέψη, κρατώντας πάντα ζωντανή την παράδοση, αλλά και ανοικτή στην πρόοδο. Η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς μέσο επικοινωνίας, αλλά είναι ο καθρέφτης της ψυχής μας, η ιστορία μας και η ταυτότητά μας. Ας τη φυλάξουμε με υπερηφάνεια και ας τη μεταδώσουμε στις επόμενες γενιές, ώστε να παραμείνει ζωντανή, δυνατή και πλούσια, όπως την ονειρεύτηκαν οι πρόγονοί μας.

Σας ευχαριστώ πολύ,

Εκπρόσωπος της τάξης.

Στο ποίημα εντοπίζουμε διάφορα σημεία μεταφορικού και εικονοπλαστικού λόγου, όπως τα «πύρινα δάκρυα» και οι «φτερωτοί άγγελοι». Τα «πύρινα δάκρυα» συνδέουν τη θλίψη με τη φωτιά, συνδυάζουν δηλαδή την έννοια του πόνου με τη φωτιά, εκφράζοντας έντονα συναισθήματα και την επιθυμία του ποιητικού υποκειμένου για ειλικρίνεια και πάθος στην επικοινωνία. Οι «φτερωτοί άγγελοι» αντιπροσωπεύουν ρομαντικά και ιδεαλιστικά όνειρα, τα οποία απορρίπτονται ως επιφανειακά. Και οι δύο εικόνες ενισχύουν τη συναισθηματική ένταση και το δραματικό ύφος του ποιήματος, δείχνοντας την πικρία και υπογραμμίζοντας την επιθυμία του ποιητικού υποκειμένου για αυθεντικότητα και βαθιά συναισθηματική εμπειρία.

Ενδεικτικοί άξονες της απάντησης:

o Το ποιητικό υποκείμενο απαιτεί από τον συνομιλητή/την συνομιλήτριά του με ένα σχήμα άρσης και θέσης («μη μου μιλάς», «μίλα μου», «μίλα μου») να μην επικοινωνεί μαζί του με όμορφα αλλά ανούσια λόγια και εξιδανικευμένα ή γλυκερά συναισθήματα, αλλά αντίθετα να του συμπαρασταθεί, αν βέβαια το επιθυμεί, με πράξεις, που αποδεικνύουν την αγάπη του/της. Είναι χαρακτηριστική η χρήση της αποφατικής προστακτικής («μη μου μιλάς», «μη μου γεμίζεις τ’ αυτιά»), που υπογραμμίζει την απαγόρευση της άχρηστης λεκτικής επικοινωνίας (όπως εικονοποιείται από τις μεταφορές των στ. 3-5 και 17), αλλά και της επαναλαμβανόμενης προτροπής («μίλα μου»), που τονίζει την ανάγκη της ουσιαστικής επικοινωνίας των ψυχών (όπως εικονοποιείται από τις μεταφορές των στ. 11-12 και 14-15). Το πρώτο είδος της σχέσης το απορρίπτει, λόγω της δικής του δεινής θέσης και συναισθηματικής κατάστασης (στ. 6-7), ενώ το δεύτερο το επιθυμεί διακαώς, μόνο υπό την προϋπόθεση ότι ο/η συνομιλητής/συνομιλήτρια νιώθει την ανάγκη της ανθρώπινης επαφής μαζί του (στ. 8-9).

o Ο μαθητής/η μαθήτρια διατυπώνει ελεύθερα τη συμφωνία ή τη διαφωνία του/της, ανάλογα με τον παραστατικό του/της κύκλο και τις προσλαμβάνουσες που έχει. Οποιαδήποτε διαπίστωση από τους/τις μαθητές/μαθήτριες θεωρείται αποδεκτή, εφόσον μπορεί να τεκμηριωθεί με στοιχεία/χωρία του κειμένου, χωρίς να δίνεται με τρόπο αυθαίρετο.

Απαντήσεις στις Πρόσθετες ασκήσεις:

1. Ο ομιλητής τονίζει ότι οι φόβοι των εθνικιστών για την αλλοίωση της ελληνικής γλώσσας από τους μετανάστες δεν ευσταθούν. Παρά τις διαφορετικές ταχύτητες μάθησης, τα παιδιά μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα μαθαίνουν σωστά τα ελληνικά και πολλά αριστεύουν. Η εκμάθηση της γλώσσας επιτρέπει στους μετανάστες να ενσωματωθούν στον πολιτισμό και στην κοινωνία, μεταφέροντας τα στοιχεία της ελληνικής κουλτούρας. Με τον καιρό, η επόμενη γενιά των παιδιών μεταναστών θα είναι πλήρως ενταγμένη στην ελληνική κοινωνία.

1«Οι μετανάστες μαθαίνουν τα ελληνικά με διάφορους ρυθμούς.»

• Είδος σύνταξης: Ενεργητική

• Μετατροπή σε παθητική: «Τα ελληνικά μαθαίνονται από τους μετανάστες με διάφορους ρυθμούς.»

• Σχόλιο: Η παθητική σύνταξη δίνει έμφαση στη γλώσσα (αντικείμενο) αντί στους μετανάστες (υποκείμενο). Το ύφος γίνεται σοβαρό, αντικειμενικό, αποστασιοποιημένο.

2. «Η γλώσσα απειλείται από τις δάνειες λέξεις.»

• Είδος σύνταξης: Παθητική («απειλείται»)

• Μετατροπή σε πλήρως ενεργητική: «Οι δάνειες λέξεις απειλούν τη γλώσσα.»

• Σχόλιο: Η ενεργητική μετατροπή δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις δάνειες λέξεις και καθιστά πιο άμεσο τον λόγο.

3. «Τα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα μαθαίνουν τα ελληνικά σωστά.»

• Είδος σύνταξης: Ενεργητική

• Μετατροπή σε παθητική: «Τα ελληνικά μαθαίνονται σωστά από τα παιδιά των μεταναστών που γεννιούνται στην Ελλάδα.»

• Σχόλιο: Η παθητική σύνταξη μετατοπίζει την προσοχή στη γλώσσα και στην επιτυχία της μάθησης, μειώνοντας την έμφαση στα ίδια τα παιδιά, το ύφος γίνεται σοβαρό, αντικειμενικό, αποστασιοποιημένο.

4. Η χρήση μικροπερίοδου λόγου στο ποίημα εξυπηρετεί τόσο το ύφος όσο και το νόημά του. Οι σύντομες προτάσεις δημιουργούν ένταση και δραματικότητα, καθώς κάθε φράση λειτουργεί σαν ένα «χτύπημα» που υπογραμμίζει την πικρία και την απαιτητική διάθεση του ποιητικού υποκειμένου («Βρες κάποιον άλλον», «Είμαι πικρός»). Παράλληλα, ο μικροπερίοδος λόγος προσδίδει συναισθηματική φόρτιση, κάνοντάς μας να νιώθουμε τον αυθορμητισμό και την ένταση της έκφρασης, σαν να μιλάει πρόσωπο με πρόσωπο. Επιπλέον, ενισχύει την έμφαση στο νόημα, απομονώνοντας λέξεις και εικόνες που φέρουν ιδιαίτερη σημασία, όπως οι μεταφορές «πύρινα δάκρυα» και «φτερωτοί άγγελοι». Έτσι, η χρήση μικροπερίοδου λόγου συνδέεται άμεσα με το κύριο νόημα του ποιήματος, την ανάγκη για αυθεντική, έντονη και βαθιά συναισθηματική επικοινωνία, απέναντι σε επιφανειακές ή ψεύτικες εκφράσεις. Με τον τρόπο αυτό, ο ρυθμός, η σύντομη δομή και οι εικόνες συνεργάζονται για να ενισχύσουν το δραματικό και απαιτητικό ύφος του ποιήματος.