Κριτήρια ΓΕΛ
“ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ & ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΤΗΤΑ” Κριτήριο Αξιολόγησης με Απαντήσεις
Μάι
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ
«Ψηφιακή εποχή και ανθρώπινη αυθεντικότητα»
Επιμέλεια: Ειρήνη Ζαννάκη
Κείμενο 1
Η Gen Z έχει διαφορετική σχέση με τα συναισθήματα
— Η Gen Z φαίνεται πιο συναισθηματικά συγκρατημένη. Γιατί;
Η Gen Z φαίνεται να είναι πιο συγκρατημένη συναισθηματικά όχι γιατί «νιώθει λιγότερο», αλλά επειδή σχετίζεται διαφορετικά με το συναίσθημα. Μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί η ψηφιακή επικοινωνία: οθόνες, εικόνες, μουσική υπόκρουση και σύντομα μηνύματα περιορίζουν τη σωματική παρουσία, το βλέμμα, το άγγιγμα, τη σιωπή, τη χρονικότητα που απαιτεί το σκέπτεσθαι και η καλλιέργεια των συναισθημάτων. Η συνεχής έκθεση στα κοινωνικά δίκτυα δημιουργεί ένα «βλέμμα του Κέρβερου» που παρακολουθεί διαρκώς το άτομο και το αξιολογεί. Ο νέος όλο και συχνότερα νιώθει ότι δεν εκφράζεται απλώς· εκτίθεται.
Εγκαθίσταται έτσι μια μορφή αυτοελέγχου και συγκράτησης – το συναίσθημα πρέπει να είναι διαχειρίσιμο, εκ των προτέρων κατασκευασμένο, προβλέψιμο, για να είναι αποδεκτό. Περιορίζεται η αυθόρμητη έκφραση υπέρ μιας επιμελημένης εκδοχής του εαυτού. Ο άλλος γίνεται καθρέφτης επιβεβαίωσης και όχι ένα πρόσωπο με το οποίο μπορεί να επιτευχθεί μια γόνιμη πνευματική και συναισθηματική ανταλλαγή. Η Gen Z είναι ίσως πιο εκτεθειμένη από κάθε άλλη προηγούμενη γενιά, και ακριβώς γι’ αυτό αναγκάζεται να προστατεύεται από έναν πολιτισμό που κυρίως νοιάζεται για την ανάπτυξη, το κέρδος, το φαίνεσθαι και απαιτεί συμμόρφωση. Έτσι ο νέος θα συγκρατήσει, θα φιλτράρει ακόμα και θα καταστείλει τα συναισθήματά του, πριν εμφανιστεί στον άλλον. Αν αυτό διαρκεί για πολύ, τελικά χάνει επαφή και με τον εαυτό του, με το σώμα του.
— Πώς μπορούμε να ζούμε με τις οθόνες χωρίς να αποξηραινόμαστε συναισθηματικά;
Οι ψηφιακές τεχνολογίες δυνητικά είναι πολύ χρήσιμες. Ωστόσο, όσο περισσότερο επενδύει σε αυτή την εξωτερική, ψηφιακή αναγνώριση, τόσο κινδυνεύει να απομακρυνθεί από την εσωτερική του ζωή. Η συνεχής έκθεση, η ανάγκη για ανταπόκριση και η ταχύτητα της επικοινωνίας περιορίζουν τον χρόνο για σκέψη, σιωπή, φαντασία και ουσιαστική επεξεργασία των συναισθημάτων. Παράλληλα, η επικοινωνία μέσω της οθόνης δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη ζωντανή συνάντηση των ανθρώπων, των σωμάτων τους. Η απουσία του σώματος, του βλέμματος, της φυσικής παρουσίας αποδυναμώνει την εμπειρία της σχέσης και μπορεί να ενισχύσει τη μοναξιά και τον κατακερματισμό του εαυτού. Ο άνθρωπος εμφανίζει μεγαλύτερη συνοχή όταν βρίσκεται κοντά σε κάποιο άλλον άνθρωπο που αγαπάει.
Ο άνθρωπος χρειάζεται να διατηρεί ζωντανή τη σχέση με τον εαυτό του και με τον άλλον ως παρόντα, σωματικό και συναισθανόμενο υποκείμενο. Μόνο τότε η τεχνολογία παραμένει εργαλείο – και δεν μετατρέπεται σε έναν χώρο όπου ο άνθρωπος χάνει σταδιακά τη ζωντάνια της ύπαρξής του.
Διασκευασμένο απόσπασμα συνέντευξης του Σάββα Σαββόπουλου, Athens voice
Κείμενο 2
Ξανά και ξανά, λοιπόν, συμβουλεύω τους φοιτητές μου τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική: «Μην σκοπεύετε στην επιτυχία – όσο πιο πολύ αποβλέπετε στην επιτυχία και την κάνετε στόχο σας, τόσο πιο πιθανό είναι να ξαστοχήσετε. Γιατί η επιτυχία, όπως και η ευτυχία, δεν μπορούν να αναζητηθούν• πρέπει να προκύψουν, και δεν προκύπτουν παρά μονάχα ως αθέλητο επακόλουθο της αφοσίωσής σας σε έναν σκοπό μεγαλύτερο από τον εαυτό σας ή ως υποπροϊόν της παράδοσής σας σε έναν άνθρωπο άλλον από τον ίδιο τον εαυτό σας.
Η ευτυχία πρέπει να συμβεί, και το ίδιο ισχύει και για την επιτυχία: πρέπει να την αφήσετε να συμβεί με το να μη νοιάζεστε γι’ αυτήν. Θέλω να ακούτε τι σας επιβάλλει η συνείδησή σας να κάνετε, και να συνεχίζετε να το κάνετε με την καλύτερή σας γνώση. Τότε θα ζήσετε για να δείτε ότι μακροπρόθεσμα – μακροπρόθεσμα, λέω- η επιτυχία θα σας ακολουθήσει, ακριβώς γιατί είχατε πια ξεχάσει να τη σκέφτεστε.
[…] Αυτό που πραγματικά χρειάζεται είναι μια θεμελιώδης αλλαγή στη στάση μας απέναντι στη ζωή. Οφείλουμε να μάθουμε μόνοι μας και, περαιτέρω, οφείλουμε να διδάξουμε στους απελπισμένους ότι στην πραγματικότητα δεν είχε σημασία τι περιμένουμε εμείς από τη ζωή αλλά μάλλον τι η ζωή περιμένει από εμάς. Είναι ανάγκη να σταματήσουμε να ρωτάμε σχετικά με το νόημα της ζωής και απεναντίας να σκεφτούμε εμάς ως εκείνους που μας ρωτά η ζωή – κάθε μέρα και ώρα. Η απάντησή μας οφείλει να συνίσταται όχι στην ομιλία και τη σκέψη αλλά στη σωστή δράση και τη σωστή συμπεριφορά. Η ζωή σε ύστατη ανάλυση σημαίνει να αναλαμβάνεις την ευθύνη να βρεις τη σωστή απάντηση στα προβλήματά της και να εκπληρώνεις τα καθήκοντα που αδιάκοπα θέτει σε κάθε μεμονωμένο άνθρωπο.Βίκτορ Φρανκλ Το νόημα της ζωής
Κείμενο 3
Τσακάλι
| Ψάχνω την ομορφιά που κρύβει το τσιμέντο,
στον ήλιο ξεθωριάζοντας με τέχνη και ταλέντο. Ψάχνω τον έρωτα σε ποιήματα και στίχους, και σ’ όλα τ’ ανορθόγραφα συνθήματα σε τοίχους. Γυρεύω άνθρωπο τη μέρα με φανάρι που να μην έχει κάμερα μπροστά του να ποζάρει. Α ν α ζ η τ ώ τον κύριο σκοπό, που γεννηθήκαμε άνθρωποι με νου και λογισμό. Ψάχνω από μικρός να βρω μες στ’ άχυρα τον ψύλλο, και ποια είν’ η διαφορά του γνωστού από τον φίλο, |
Ψάχνω σαν παιδί κι εγώ τον δρόμο μου να πάρω
με σχέδιο απόδρασης, για να τη σκαπουλάρω. Γυρεύω όλο και πιο πολλά να μάθω αυξάνοντας τις πιθανότητες για να την πάθω. Αναρωτιέμαι ποιος είμαι και πού πάω Και γιατί με πληγώνει πιο πολύ ό,τι αγαπάω. Ψάχνω αλλά δεν το βρίσκω. Άμα γυρεύεις φίλε νόημα, παίρνεις μεγάλο ρίσκο. Ψάχνω και πού θα με βγάλει. Μεγάλη έρημος είν’ η ζωή κι εσύ μικρό τσακάλι. |
[…] (Στίχοι) Μανόλης, Δ., Φωτιάς, Β.
Θέμα Α
Α1. Ποιο είναι το πρόβλημα που επισημαίνει ο συνεντευξιαζόμενος στο απόσπασμα; Ποια λύση προτείνει; Να αποδώσετε συνοπτικά τα στοιχεία σε ένα κείμενο 60 – 70 λέξεων περίπου.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας, δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α, το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου).
| ΣΤΗΛΗ Α | ΣΤΗΛΗ Β |
| 1. Η σχέση της Gen. Z με τα συναισθήματα: (Κείμενο 1) | α) δεν διαφοροποιείται από τις προηγούμενες γενιές
β) χαρακτηρίζεται ως θετική γ) είναι αντιστρόφως ανάλογη με τη χρονικότητα της σκέψης |
| 2. Η έκθεση των νέων στα μέσα δικτύωσης (Κείμενο 1) | α) δημιουργεί την αίσθηση της κατόπτευσης
β) τους αφήνει ανεπηρέαστους γ) δεν επηρεάζει την εκδηλωτικότητα ούτε τον αυθορμητισμό |
| 3. Στο Κείμενο 1 ο συντάκτης: | α) στηλιτεύει τις ψηφιακές τεχνολογίες
β) δεν αποκλείει τη χρησιμότητα των ψηφιακών τεχνολογιών γ) εμφανίζεται απαισιόδοξος
|
| 4. Ο συντάκτης του Κειμένου 2: | α) θεωρεί την ευτυχία ανέφικτη
β) θεωρεί την ευτυχία αυτοσκοπό γ) θεωρεί ότι πρέπει να αδιαφορούμε για την επιδίωξη της ευτυχίας |
| 5. Στο κείμενο 2: | α) ο συντάκτης αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα
β) κυριαρχεί η δεοντολογική διατύπωση γ) οι απόψεις αποτυπώνονται με τρόπο καθαρά υποκειμενικό |
Μονάδες 10
Β2 α. Να αναφέρετε δύο γλωσσικές επιλογές του Κειμένου 2 που καθιστούν τον τόνο συμβουλευτικό, τεκμηριώνοντας την απάντησή σας με στοιχεία από το κείμενο. β) Σε ποια κατηγορία δοκιμίου ανήκει; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με δύο στοιχεία.
Μονάδες 10
Β3 α. Να δώσετε έναν δικό σας τίτλο για το Κείμενο 2. Ο τίτλος σας να περιλαμβάνει σχόλιο. (μονάδες 5) β. Πώς συνομιλούν τα δύο κείμενα ως προς τη στάση ζωής που οφείλει να υιοθετήσει ο σύγχρονος άνθρωπος; Να εντοπίσετε τη βασική τους διαφορά (60 – 70 λέξεις) (μονάδες 10)
Μονάδες 15
Θέμα Γ
Γ1. Πώς αποδίδεται στο ποίημα η υπαρξιακή αγωνία του ποιητικού υποκειμένου; Να αναλύσετε τρεις εκφάνσεις της, αξιοποιώντας κειμενικούς δείκτες (3). Ποια στάση ζωής φαίνεται τελικά να υιοθετεί; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας. (150–200 λέξεις)
Μονάδες 15
Θέμα Δ
Δ1. Με αφορμή τα κείμενα 1 και 2, να συντάξετε ένα άρθρο στο οποίο: α) να σχολιάσετε τη σχέση του σύγχρονου ανθρώπου με τα συναισθήματα και την επιδίωξη της επιτυχίας και β) να αναφέρετε τις αξίες που, κατά τη γνώμη σας, μπορούν να λειτουργήσουν ευεργετικά στην εποχή της ψηφιακής έκθεσης (350 – 400 λέξεις)
Μονάδες 30
Θέμα Α
Α1. Ο συνεντευξιαζόμενος επισημαίνει ότι η Gen Z εμφανίζεται συναισθηματικά συγκρατημένη λόγω της έντονης έκθεσης στα ψηφιακά μέσα, όπου κυριαρχούν η επιτήρηση, η αξιολόγηση και η επιφανειακή επικοινωνία. Αυτό οδηγεί σε αυτοέλεγχο και περιορισμό της αυθόρμητης έκφρασης. Ως λύση προτείνει τη διατήρηση ουσιαστικής σχέσης με τον εαυτό και τους άλλους μέσω ζωντανής, σωματικής επικοινωνίας, ώστε η τεχνολογία να παραμένει εργαλείο και όχι υποκατάστατο της ανθρώπινης εμπειρίας.
Θέμα Β
Β1. 1 – γ, 2 – α, 3 – β, 4 – γ, 5 – β
Β2α. Στο Κείμενο 2 ο τόνος είναι συμβουλευτικός, όπως προκύπτει από τη χρήση συγκεκριμένων γλωσσικών επιλογών. Η χρήση του β΄ πληθυντικού ρηματικού προσώπου δημιουργεί αίσθηση διαλόγου, καθώς απευθύνεται άμεσα στους αναγνώστες και τους καθοδηγεί, προσδίδοντας συμβουλευτικό χαρακτήρα στο κείμενο. Παράλληλα, το α΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο σε συνδυασμό με την υποτακτική έγκλιση στο πλαίσιο της δεοντολογικής διατύπωσης (οφείλουμε να μάθουμε) αναδεικνύει το συλλογικό χρέος, λειτουργώντας έμμεσα προτρεπτικά.
Β2β. Το κείμενο ανήκει στον τύπο του στοχαστικού δοκιμίου. Ο συντάκτης εκφράζει προσωπικές σκέψεις, αναπτύσσει γενικές ιδέες για την επιτυχία και το νόημα της ζωής, με σκοπό να προβληματίσει και όχι απαραίτητα να πείσει. Παράλληλα, αξιοποιούνται το α’ και το β’ ρηματικό πρόσωπο, που προσδίδουν υποκειμενικότητα και συμβουλευτικό χαρακτήρα στο κείμενο.
Β3α. Τίτλος με σχόλιο: Μην κυνηγάς την ευτυχία!
Β3β. Τα κείμενα συνομιλούν ως προς τη στάση ζωής του σύγχρονου ανθρώπου. Το Κείμενο 1 τονίζει την ανάγκη προστασίας συναισθημάτων και σχέσεων πέρα από τα ψηφιακά μέσα, ενώ το Κείμενο 2 υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος πρέπει να πάψει να επιδιώκει την επιτυχία και να αναλαμβάνει την ευθύνη της ζωής του. Βασική διαφορά τους είναι ότι το πρώτο εστιάζει στις επιπτώσεις της ψηφιακής εποχής στα συναισθήματα, ενώ το δεύτερο προτείνει έναν τρόπο ζωής που βασίζεται στην ευθύνη.
Θέμα Γ
Γ1.
|
Προετοιμασία για τη συγγραφή:
Πώς αποδίδεται στο ποίημα η υπαρξιακή αγωνία του ποιητικού υποκειμένου; Να αναλύσετε τρεις εκφάνσεις της, αξιοποιώντας κειμενικούς δείκτες.
Χρήσιμη συμβουλή: Αναζητώ πρώτα τις ιδέες και έπειτα τους κειμενικούς δείκτες, ώστε η επιλογή τους να είναι πιο εύστοχη.
Για παράδειγμα, το «τσιμέντο» λειτουργεί ως σύμβολο και αποδίδει αλληγορικά την αστικοποίηση. Στη δεύτερη περίπτωση, είναι εμφανής η χρήση μεταφορικού λόγου που αισθητοποιεί και αποτυπώνει παραστατικά τα νοήματα. Στην τρίτη, κυριαρχεί η αξιοποίηση του α’ ενικού ρηματικού προσώπου, το οποίο προσδίδει εξομολογητικό τόνο και αναδεικνύει το προσωπικό αδιέξοδο του ποιητικού υποκειμένου.
|
|
Κατά τη συγγραφή:
Χρήσιμη συμβουλή: Το κείμενο της ανάλυσης ενός λογοτεχνικού κειμένου θα πρέπει να περιλαμβάνει τα εξής στοιχεία: τι λέει; (ιδέες) – πού το λέει; (παραπομπή) – τι εννοεί; (ανάλυση, ερμηνεία και σχολιασμός των ιδεών), – πώς το λέει; (κειμενικοί δείκτες). |
|
Μετά τη συγγραφή:
|
Ανάλυση του ποιήματος
Στο ποίημα αποδίδεται έντονα η υπαρξιακή αγωνία του ποιητικού υποκειμένου μέσα από διαρκείς αναζητήσεις και ερωτήματα που φαίνεται να διατυπώνει. Η οπτική του είναι εσωτερική, υποκειμενική, γι’ αυτό αξιοποιείται το α’ ενικό ρηματικό πρόσωπο, δημιουργώντας την αίσθηση της εξομολόγησης. Οι προβληματισμοί του είναι συγκεκριμένοι και επικεντρώνονται όχι μόνο σε ζητήματα της καθημερινότητας, αλλά και σε βαθύτερα νοήματα, όπως αυτό της ύπαρξης. Αρχικά, εξωτερικεύει την αγωνία του σχετικά με την ομορφιά και το νόημα της ζωής, τα οποία φαίνεται να αναζητά στις τσιμεντουπόλεις («Ψάχνω την ομορφιά που κρύβει το τσιμέντο»). Το «τσιμέντο» έχει συμβολικό ρόλο, προκειμένου να αισθητοποιήσει την ασφυκτική καθημερινότητα των αστικών κέντρων. Προβληματίζεται για τις σχέσεις, την επικοινωνία και την ανθρωπιά, καθώς ο αυθεντικός άνθρωπος που δεν «ποζάρει» είναι κάτι σπάνιο, στοιχείο που αισθητοποιείται με τη χρήση της μεταφοράς («Γυρεύω άνθρωπο τη μέρα με φανάρι»). Το ίδιο ισχύει και για τον έρωτα ή τους πραγματικούς φίλους. Η αγωνία κορυφώνεται, καθώς καταλήγει σε ερωτήματα υπαρξιακού χαρακτήρα («ποιος είμαι και πού πάω») που προβληματίζουν άμεσα για την ανασφάλεια και την απώλεια ταυτότητας.
Η στάση που διαμορφώνεται είναι απαισιόδοξη, αλλά χαρακτηρίζεται από σκεπτικισμό. Το ποιητικό υποκείμενο αντιλαμβάνεται τις δυσκολίες στην αναζήτηση νοήματος, αφού ο ίδιος είναι ένα «μικρό τσακάλι» σε μια «μεγάλη έρημο». Επομένως, η υπαρξιακή επιβίωση γίνεται δύσκολη.
|
Μετά τη συγγραφή: Η ανάλυση του ποιήματος ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του θέματος Γ. Ξεκινά ομαλά με εισαγωγή, εντοπίζει τις τρεις βασικές εκφάνσεις της υπαρξιακής αγωνίας του ποιητικού υποκειμένου, τις οποίες ερμηνεύει και αναλύει. Υπάρχουν παραπομπές στα αντίστοιχα χωρία του ποιήματος, ενώ γίνεται χρήση κειμενικών δεικτών και σύνδεση με το νόημα που υποστηρίζουν. Η απάντηση ολοκληρώνεται με προσωπικό σχόλιο, το οποίο ανακεφαλαιώνει τα προηγούμενα και ανταποκρίνεται στο περιεχόμενο του ερωτήματος.
|
Θέμα Δ
Δ1.
Η Gen Z στο δρόμο της επιτυχίας!
Η αναζήτηση της επιτυχίας και της συναισθηματικής ισορροπίας αποτελεί διαχρονικό ζητούμενο για την ανθρωπότητα. Βέβαια, στη σύγχρονη κοινωνία, η σχέση του ανθρώπου με τα συναισθήματα και την επιτυχία διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες της ψηφιακής εποχής. Η συνεχής έκθεση στα κοινωνικά δίκτυα και η ανάγκη για αναγνώριση επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο βιώνει και εκφράζει τον εσωτερικό του κόσμο, γεγονός που απαιτεί επαναπροσδιορισμό των αξιών μας.
Αρχικά, ο σύγχρονος άνθρωπος τείνει να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του με μεγαλύτερη συγκράτηση, όπως φαίνεται από τη συμπεριφορά των εκπροσώπων της νέας γενιάς, της λεγόμενης “Gen Z”. Η διαρκής προβολή της εικόνας του προς τα έξω τον οδηγεί σε αυτοέλεγχο, με αποτέλεσμα η αυθόρμητη έκφραση να υποχωρεί υπέρ μιας επιμελημένης και κοινωνικά αποδεκτής εκδοχής του εαυτού του. Άλλωστε, γνωρίζει ότι υπόκειται σε έναν διαρκή έλεγχο, γι’ αυτό προσπαθεί να προφυλαχθεί από κακόβουλα σχόλια ή εκμετάλλευση. Αποτέλεσμα είναι ο περιορισμός του αυθορμητισμού και της αυθεντικότητας. Παράλληλα, η επιτυχία συχνά αντιμετωπίζεται ως βασικός στόχος ζωής, συνδεδεμένος με την κοινωνική αναγνώριση και την προσωπική καταξίωση, γι’ αυτό και επιδιώκεται εντατικά, στο πλαίσιο ενός ανταγωνισμού που πολλές φορές είναι αθέμιτος και εξαντλητικός. Ωστόσο, όταν η επιτυχία γίνεται αυτοσκοπός, μπορεί να προκαλέσει άγχος και απογοήτευση, απομακρύνοντας το άτομο από τις ουσιαστικές του ανάγκες και επιθυμίες. Είναι πιθανή όχι μόνο η αλλοτρίωση αλλά και η αποτυχία. Άλλωστε, η επιτυχία πρέπει να προκύπτει και όχι να επιδιώκεται.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται αναγκαία η καλλιέργεια αξιών που μπορούν να λειτουργήσουν ευεργετικά και να οδηγήσουν όχι μόνο στην ηθικοποίηση αλλά και στην ουσιαστική επιτυχία. Η αυτογνωσία αποτελεί βασική προϋπόθεση, καθώς επιτρέπει στον άνθρωπο να κατανοήσει τον εαυτό του και να διαμορφώσει αυθεντικούς στόχους. Εξίσου σημαντικές είναι η ειλικρίνεια και η αυθεντικότητα, καθώς ενισχύουν τη δημιουργία γνήσιων σχέσεων, πέρα από την επιφανειακή επικοινωνία των ψηφιακών μέσων. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι γνήσιος και έτσι να προσεγγίζει τους άλλους. Τέλος, η υπευθυνότητα και η προσήλωση σε ουσιαστικούς σκοπούς, που υπερβαίνουν την ατομική επιτυχία, συμβάλλουν στην απόκτηση βαθύτερου νοήματος στη ζωή. Η ζωή περιμένει από εμάς και εμείς θα πρέπει να ανταποκριθούμε στους ρόλους μας.
Η επιτυχία στη ζωή είναι μια έννοια απαιτητική, ιδιαίτερα στην εποχή της ψηφιοποίησης, της κατόπτευσης και του διαρκούς ελέγχου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Είναι χρέος μας να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση με τον εαυτό μας και τους άλλου, καλλιεργώντας αξίες που θωρακίζουν ηθικά και ενισχύουν την αυθεντικότητα και την ουσιαστική σύνδεση με το σύνολο. Η ευθύνη και η στοχοθεσία αποτελούν εχέγγυο της πραγματικής επιτυχίας.
