“ΠΡΟΤΥΠΑ ΟΜΟΡΦΙΑΣ” Κριτήριο Αξιολόγησης με QR θεωρίας, Πρόσθετες Ασκήσεις

    ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ PDF   

 

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:
ΠΡΟΤΥΠΑ

Θεωρία: τρόποι και μέσα πειθούς, τίτλος, τρόποι οργάνωσης παραγράφου, σημεία στίξης, κατανόηση κειμένου, ρόλος ερωτημάτων, ρηματικά πρόσωπα, ενεργητική και παθητική σύνταξη, παραδοσιακή και μοντέρνα ποίηση

 

 A. ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 

Εισαγωγικό σημείωμα Άρθρο της Τασούλας Καραϊσκάκη στην εφημερίδα «Καθημερινή».

Η τρομοκρατία της ομορφιάς

Με διαγραφή από τη σελίδα κοινωνικής δικτύωσης beautifulpeople.com τιμωρήθηκαν 5.000 μέλη της (1.500 στις ΗΠΑ, 3.500 σε άλλες χώρες) που… πήραν βάρος την περίοδο των Χριστουγέννων. Από καινούργιες φωτογραφίες τους που ανήρτησαν στη σελίδα έγινε αντιληπτή η απόκτηση παραπανίσιων κιλών και κινήθηκαν οι διαδικασίες για την αποπομπή τους. (Μοναδικό κριτήριο εγγραφής νέων μελών στο beautifulpeople.com είναι η εμφάνιση. Την είσοδο στο κλαμπ των όμορφων αποφασίζουν διά ψήφου τα παλιά μέλη.)
Το να είσαι όμορφος αποτελεί μέρος μιας κοινωνικής φαντασίωσης πολύ πιο εκτεταμένης από ό, τι πιστεύουμε. Θεωρείται σχεδόν εγκληματικό το να γερνάς, να παχαίνεις. Ο δήμαρχος της ιταλικής πόλης Βαράλο προσέφερε 50 ευρώ σε κάθε δημότη που θα έχανε τέσσερα κιλά αν ήταν άνδρας, τρία εάν ήταν γυναίκα, σε διάστημα ενός μήνα. Σε ριάλιτι προσφέρονται τεράστια χρηματικά ποσά ως έπαθλο σε παχύσαρκους που αδυνατίζουν. Το σώμα, το οποίο έχει αναχθεί σε βασικό στοιχείο της προσωπικότητας, πρέπει να είναι νεανικό, λεπτό και σφριγηλό, «σμιλεμένο» σε κέντρα ομορφιάς και γυμναστήρια, κατά τα πρότυπα των σταρ, βελτιωμένο με πλαστικές, ατσαλάκωτο.
Ένα μονομανές ναρκισσιστικό κυνήγι της τελειότητας. Μια υστερία με την ομορφιά, που δεν συνδέεται με μια εσωτερική ανάγκη για εναρμόνιση με τα αλάθευτα δεδομένα της φύσης ούτε αποτελεί ένα είδος έμπρακτης εξύμνησης της μεγαλοσύνης του πλάστη, αλλά έχει καθαρά υλική βάση. Δεν αποδεικνύει συνεχώς η ζωή πως η ομορφιά έχει πανίσχυρη αδιασάλευτη ανταλλακτική αξία; […] Αλλά υπάρχει κι ένας άλλος κίνδυνος. Το επίμονο κυνήγι της σωματικής τελειότητας να εκθρέψει την ιδέα της φυλετικής υπεροχής. Η λατρεία του τέλειου σώματος καλλιέργησε στο παρελθόν την πεποίθηση ότι η αδυναμία και η ασχήμια είναι σημάδια εκφυλισμού· το συλλογικό όραμα για ένα κάλλος με φυλετικά χαρακτηριστικά οδήγησε σε έναν άγριο ρατσισμό και στις πιο μελανές σελίδες της ιστορίας, στην ευγονική, στις υποχρεωτικές στειρώσεις, στα ιατρικά πειράματα, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Το πάχος είναι ασθένεια. Η άσκηση και η ισορροπημένη διατροφή είναι απαραίτητες ενάντια στη σωματική παρακμή που έφερε η καθιστική ζωή, η ακινησία του καναπέ μπροστά στην TV. Το σώμα πρέπει να ξαναβρεί τα υγιή μέτρα του. Όμως τα δικά του υγιή μέτρα, έξω από προκρούστεια πρότυπα. Η σωματική υγεία και ομορφιά είναι καθαρά ατομική υπόθεση και, πέρα από τις σωστές αναλογίες, έχει και εσωτερικά χαρακτηριστικά – ηρεμία, ευγένεια, ευφυΐα, ζωντάνια, κοινωνικότητα, τρυφερότητα.
Η λατρεία (τρομοκρατία) της ομορφιάς. Δεν έχει τίποτα το κοινό με την αγάπη για το ανόθευτο ωραίο, με μια στάση ζωής απαλλαγμένη από νευρώσεις και μια κρίση ακηδεμόνευτη, προσγειωμένη στο έδαφος της υποψιασμένης ωριμότητας.

 

 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 

 1η δραστηριότητα 

Α1.

α) Να αναφέρεις δύο (2) κινδύνους που η αρθρογράφος θεωρεί ότι προέρχονται ως συνέπεια της άκριτης επιδίωξης της εξωτερικής τελειότητας. Ποια είναι η λύση που προτείνει; (μον.10)
β) Στο άρθρο αξιοποιείται ως τρόπος πειθούς τόσο η επίκληση στη λογική όσο και η επίκληση στο συναίσθημα. Να εντοπίσεις από ένα μέσο πειθούς που υπηρετεί την επίκληση στη λογική και ένα που υπηρετεί την επίκληση στο συναίσθημα, παραθέτοντας το αντίστοιχο χωρίο. (μον. 5)

 Μονάδες 15 

 2η δραστηριότητα 

Α2.

α) Να σχολιάσεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου (μον. 3)
β) Η δεύτερη παράγραφος («Το να είσαι όμορφος… ατσαλάκωτο») αναπτύσσεται με τη μέθοδο των παραδειγμάτων. Να εντοπίσετε ένα (1) παράδειγμα (μον. 2). Ποιον ισχυρισμό της αρθρογράφου επιβεβαιώνει (μον. 2) και ποια είναι η λειτουργία του στο κείμενο; (μον. 2)
γ) Να ξαναγράψεις τις παρακάτω φράσεις αντικαθιστώντας καθεμία από τις υπογραμμισμένες λέξεις με μια νοηματικά αντίθετη λέξη:
– «το συλλογικό όραμα…»
– «και μια κρίση ακηδεμόνευτη…»
– «…προσγειωμένη στο έδαφος της υποψιασμένης ωριμότητας.» (μον. 6)

 Μονάδες 15 

 3η δραστηριότητα 

Α3. Με αφορμή το άρθρο της Τασούλας Καραϊσκάκη, αναλαμβάνεις να γράψεις ένα άρθρο (200 – 250 λέξεων) για τη σχολική εφημερίδα. Στο άρθρο σου να αναφερθείς στην επίδραση που ασκούν τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς στους νέους και να παρουσιάσεις τις απόψεις σου για τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν την αληθινή ομορφιά.

 Μονάδες 20 

 Β. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 

Εισαγωγικό σημείωμα Ποίημα του Νικηφόρου Βυζαντινού, δημοσιευμένο στο fractal

 

ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ

Θα ‘ταν της άνοιξης μια μέρα

που εσύ φορώντας τα καλά σου

και με των νιάτων τον αέρα

απόθεσες την ομορφιά σου.

 

Και ο φτωχός ο καλλιτέχνης

θαρρείς κι από την μοίρα εκλήθη

την ομορφιά εκείνη, αίφνης

να την γλιτώσει από τη λήθη.

 

Από τον χρόνο να σε σώσει

μέσα σε μια φωτογραφία

την ομορφιά σου ν’ αποδώσει

την άγνωστη σου ιστορία.

 

Κανείς δεν ξέρει τ’ όνομα σου

και την ζωή σου την μετά

μονάχα μένει η ομορφιά σου

εμάς, αιώνια να κοιτά!

 

 

 

 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 

 

 1^η δραστηριότητα 

Β1.

Πώς παρουσιάζονται στο ποίημα ο χρόνος και η φθορά; Να αιτιολογήσεις την απάντησή σου αξιοποιώντας στοιχεία του ποιήματος, σε μία παράγραφο 50-60 λέξεων.

 Μονάδες 15 

 2η δραστηριότητα 

Β2.

α) Στο ποίημα αξιοποιείται κυρίως το β ενικό ρηματικό πρόσωπο. Να ερμηνεύσεις τη λειτουργία του. (μον. 2)

β) Να εντοπίσεις μία μεταφορά, μία προσωποποίηση και μία εικόνα μέσα στο ποίημα και να σχολιάσεις σύντομα τη λειτουργία καθεμιάς. (μον. 9)

γ) Το ποίημα ανήκει στην παραδοσιακή ή τη μοντέρνα ποίηση; Να αναφέρεις δύο χαρακτηριστικά που δικαιολογούν την απάντησή σου. (μον. 4)

 Μονάδες 15 

 3η δραστηριότητα 

Β3. Πώς παρουσιάζεται στο ποίημα η αποστολή του καλλιτέχνη απέναντι στην ομορφιά και τον χρόνο; Συμφωνείς ότι η τέχνη μπορεί να διαφυλάξει στη μνήμη πρόσωπα, γεγονότα και συναισθήματα; Να αναπτύξεις την άποψή σου αξιοποιώντας στοιχεία του ποιήματος (100-150 λέξεις).

 Μονάδες 20 

 Πρόσθετες ασκήσεις (Μη λογοτεχνικό κείμενο): 

 Ερωτήσεις κατανόησης κειμένου: 

• Ποια είναι η στάση της αρθρογράφου απέναντι στα προβαλλόμενα πρότυπα της εποχής;
• Η αρθρογράφος είναι αντίθετη με την εξωτερική ομορφιά; Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου με στοιχεία από το κείμενο.
• Ποια θεωρεί η αρθρογράφος ότι είναι η σωστή στάση απέναντι στο σώμα και τη φροντίδα του;

Ερωτήσεις θεωρίας:

Η οπτική γωνία του συντάκτη:

Να εντοπίσεις δύο σημεία του κειμένου στα οποία διατυπώνεται προσωπικό σχόλιο της αρθρογράφου. Με ποιες γλωσσικές επιλογές εκφράζεται το σχόλιο αυτό;

Σημεία στίξης

Να αιτιολογήσεις τον ρόλο των σημείων στίξης στα παρακάτω αποσπάσματα του κειμένου:

• Με διαγραφή από τη σελίδα κοινωνικής δικτύωσης beautifulpeople.com τιμωρήθηκαν 5.000 μέλη της (1.500 στις ΗΠΑ, 3.500 σε άλλες χώρες): παρένθεση
• «σμιλεμένο» σε κέντρα ομορφιάς και γυμναστήρια: εισαγωγικά
• και, πέρα από τις σωστές αναλογίες, έχει και εσωτερικά χαρακτηριστικά – ηρεμία, ευγένεια, ευφυΐα, ζωντάνια, κοινωνικότητα, τρυφερότητα. : διπλή παύλα

Ενεργητική και παθητική σύνταξη

Να αναγνωρίσεις το είδος της σύνταξης (ενεργητική ή παθητική) στα παρακάτω αποσπάσματα και να αιτιολογήσεις την επιλογή της από την αρθρογράφο. Στη συνέχεια να μετατρέψεις κάθε απόσπασμα στο αντίθετο είδος σύνταξης. Ποιες αλλαγές παρατηρείς ως προς το ύφος ή την νόημα;

• Από καινούργιες φωτογραφίες τους που ανήρτησαν στη σελίδα έγινε αντιληπτή η απόκτηση παραπανίσιων κιλών
• Η λατρεία του τέλειου σώματος καλλιέργησε στο παρελθόν την πεποίθηση ότι η αδυναμία και η ασχήμια είναι σημάδια εκφυλισμού

Ρηματικά πρόσωπα:

Ποιο είναι το κυρίαρχο ρηματικό πρόσωπο στο κείμενο; Να αιτιολογήσεις την επιλογή του σε σχέση με την πρόθεση της συντάκτριας και το είδος του κειμένου.

 Ρόλος ερωτημάτων:

Δεν αποδεικνύει συνεχώς η ζωή πως η ομορφιά έχει πανίσχυρη αδιασάλευτη ανταλλακτική αξία; Ποιος είναι ο επικοινωνιακός ρόλος του ερωτήματος στην τρίτη παράγραφο του άρθρου;

Τίτλος:

• Να σχολιάσεις τον τίτλο «Η τρομοκρατία της ομορφιάς». Πώς συνδέεται με το περιεχόμενο του άρθρου;
• Να σχηματίσεις έναν νέο τίτλο για το κείμενο. Ο τίτλος σου να μην περιλαμβάνει σχόλιο.

 

 Απαντώ αξιοποιώντας ορθά τη θεωρία! 

 

 Α. ΜΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 

1^η δραστηριότητα

Α1. α) Η αρθρογράφος παρουσιάζει τους βασικούς κινδύνους που προέρχονται από την  άκριτη επιδίωξη της εξωτερικής τελειότητας. Συγκεκριμένα, εστιάζει στην απόρριψη και τον κοινωνικό αποκλεισμό όσων δεν ανταποκρίνονται στα κυρίαρχα πρότυπα ομορφιάς αλλά και στην καλλιέργεια της ιδέας της φυλετικής υπεροχής, η οποία οδηγεί σε ρατσιστικές αντιλήψεις και πρακτικές. Ως λύση προτείνει τη φροντίδα του σώματος μέσω της άσκησης και της ισορροπημένης διατροφής, χωρίς την υποταγή σε αυστηρά πρότυπα ομορφιάς.

β)  Η αρθρογράφος, προκειμένου να πείσει τους αναγνώστες σχετικά με τις απόψεις της, αξιοποιεί ως τρόπους πειθούς τόσο την επίκληση στη λογική όσο και την επίκληση στο συναίσθημα. Για την επίκληση στη λογική αξιοποιεί ως μέσο τεκμήριο και, συγκεκριμένα, ένα παράδειγμα («Ο δήμαρχος της ιταλικής πόλης Βαράλο προσέφερε 50 ευρώ σε κάθε δημότη που θα έχανε τέσσερα κιλά αν ήταν άνδρας, τρία εάν ήταν γυναίκα, σε διάστημα ενός μήνα»), με το οποίο προσδίδει αποδεικτική ισχύ στα γραφόμενα. Η επίκληση στο συναίσθημα επιτυγχάνεται με τη χρήση συναισθηματικά φορτισμένου λεξιλογίου («Θεωρείται σχεδόν εγκληματικό», «μελανές σελίδες της ιστορίας»), που προκαλεί τη συγκινησιακή φόρτιση του αναγνώστη.

 

2^η δραστηριότητα

Α2. α) Ο τίτλος «Η τρομοκρατία της ομορφιάς» είναι επικοινωνιακά αποτελεσματικός. Είναι άμεσος  και εισάγει το θέμα του κειμένου, το οποίο αφορά δηλαδή την καταπίεση που ασκούν τα πρότυπα της ομορφιάς στους ανθρώπους. Παράλληλα, είναι υπαινικτικός και μεταφορικός, ενώ η χρήση της λέξης «τρομοκρατία» κεντρίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προκαλεί προβληματισμό και τον παρακινεί να διαβάσει το άρθρο.

Έξυπνη υπενθύμιση:

Στοιχεία που ενισχύουν την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα ενός τίτλου είναι:

• Η αμεσότητα
• Η σύντομη έκταση
• Ο υπαινικτικός χαρακτήρας
• Η μεταφορική διατύπωση ή κάποιο σχήμα λόγου
• Κάποιο σχολιαστικό σημείο στίξης
• Ένα λογοπαίγνιο ή μια ξένη λέξη

 

β) Η αρθρογράφος αναπτύσσει τη δεύτερη παράγραφο του κειμένου με τη μέθοδο των παραδειγμάτων. Ένα παράδειγμα είναι η περίπτωση του δημάρχου της ιταλικής πόλης Βαράλο («Ο δήμαρχος … ενός μήνα»). Με το παράδειγμα αυτό επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό ότι η κοινωνία θεωρεί υποχρεωτική τη διατήρηση ενός αδύνατου και νεανικού σώματος, ενώ η αρθρογράφος ενισχύει την επιχειρηματολογία της σχετικά με τα σύγχρονα πρότυπα ομορφιάς, προσδίδοντας αξιοπιστία και πειστικότητα με τη  χρήση ενός λογικού τεκμηρίου. Παράλληλα, καθιστά τον λόγο σαφή και κατανοητό και το ύφος οικείο και άμεσο.

Έξυπνη υπενθύμιση:

Ένα παράδειγμα:

• Επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του συντάκτη
• Καθιστά τον λόγο σαφή και κατανοητό (επεξηγηματικός ρόλος)
• Προσδίδει αποδεικτική ισχύ, καθώς αποτελεί τεκμήριο της λογικής
• Ενισχύει την αντικειμενικότητα ενός κειμένου

 

γ)

– συλλογικό = ατομικό

– ακηδεμόνευτη = καθοδηγούμενη, εξαρτημένη

– υποψιασμένης = ανυποψίαστης, αφελούς

 

3^η δραστηριότητα

Α3.  

Προσυγγραφικό στάδιο: διαβάζω προσεκτικά την εκφώνηση του θέματος και εντοπίζω τη βασική έννοια (πρότυπα ομορφιάς), τον κειμενικό τύπο (άρθρο) και την περίσταση επικοινωνίας (σχολική εφημερίδα). Επίσης, προσδιορίζω τα ζητούμενα: α) επίδραση που ασκούν τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς στους νέους και β) χαρακτηριστικά που συνθέτουν την αληθινή ομορφιά

Δεν ξεχνώ τον τίτλο και τον επικαιρικό χαρακτήρα που πρέπει να χαρακτηρίζει το άρθρο!

 

Συγγραφικό στάδιο:

Τίτλος Ομορφιά πέρα από τα πρότυπα

 

Πρόλογος:

• Εισαγωγή στη βασική έννοια (Η ομορφιά είναι μια διαχρονική αξία, η οποία αποτελεί σταθερή επιδίωξη των ανθρώπων σε κάθε εποχή.)
• Αφόρμηση (Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια η αξία αυτή προβάλλεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και επιβάλλεται με τη μορφή συγκεκριμένων προτύπων τελειότητας.)
• Αναφορά στα ζητούμενα (Τα κοινωνικά αυτά πρότυπα επηρεάζουν καθοριστικά τους νέους, γι’ αυτό και πρέπει να αναζητηθεί η αληθινή ομορφιά στη ζωής μας)

 

Κύριο μέρος:

1^ο ζητούμενο: επίδραση που ασκούν τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς στους νέους:

• Πολλοί νέοι συγκρίνουν συνεχώς τον εαυτό τους με εξιδανικευμένες εικόνες και πρότυπα, με αποτέλεσμα να αποκτούν χαμηλή αυτοεκτίμηση, να αισθάνονται ανασφάλεια και υιοθετούν ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες, να επιδεικνύουν ματαιοδοξία ή να ασχολούνται υπερβολικά με την εξωτερική εμφάνισή τους.
• Παράλληλα, καλλιεργούνται φαινόμενα κοινωνικού αποκλεισμού και διακρίσεων εις βάρος όσων δεν ανταποκρίνονται στα κυρίαρχα πρότυπα ομορφιάς.

Μεταβατική φράση: Ωστόσο, τα κυρίαρχα πρότυπα απέχουν σημαντικά από την πραγματική έννοια της ομορφιάς, η οποία θεμελιώνεται σε ουσιαστικές ανθρώπινες αξίες.

 

2^ο ζητούμενο: χαρακτηριστικά που συνθέτουν την αληθινή ομορφιά

• Η ομορφιά δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στην εξωτερική εμφάνιση αλλά να θεμελιώνεται πρωτίστως στις εσωτερικές αρετές και στα στοιχεία της προσωπικότητας. Η ευγένεια, η καλοσύνη, η ενσυναίσθηση αλλά και η αυτοπεποίθηση είναι χαρακτηριστικά που αναδεικνύουν πραγματικά τον άνθρωπο.
• Παράλληλα, είναι σημαντική και η φροντίδα του σώματος μέσω της ισορροπημένης διατροφής και της άσκησης, αρκεί να αποσκοπεί στη διατήρηση της υγείας και όχι στην άκριτη συμμόρφωση με τα επιβαλλόμενα πρότυπα.

 

Επίλογος

• Επισημαίνω την αρνητική επίδραση που ασκούν τα πρότυπα ομορφιάς (Είναι, λοιπόν, αδιαμφισβήτητη η αρνητική επίδραση που ασκούν τα πρότυπα ομορφιάς στους νέους, καθώς υπονομεύουν την υγεία και την ψυχική τους ισορροπία.)
• Υπογραμμίζω το χρέος των φορέων και του ατόμου για την αντιμετώπισή τους (Γι’ αυτό, πρέπει να αποφεύγουμε την άκριτη υιοθέτησή τους και ν’ αποδεχόμαστε τη μοναδικότητά μας. )
• Ολοκληρώνω με αισιόδοξη προοπτική (Μόνο τότε θα κατανοήσουμε ότι η αληθινή ομορφιά πηγάζει από τον χαρακτήρα, τις πράξεις και τη συμπεριφορά μας.)

Έξυπνη υπενθύμιση:

Ο επίλογος πρέπει να είναι δημιουργικός και να μην περιορίζεται σε μια στείρα επανάληψη της ανάλυσης που προηγήθηκε. Είναι σημαντικό να ολοκληρώνεται με μια αισιόδοξη προοπτική και να αντανακλά την προσωπικότητα του γράφοντος.

 

Μετασυγγραφικό στάδιο:

Ελέγχω τα εξής:

• Αριθμός λέξεων
• Εξωτερικά χαρακτηριστικά (τίτλος)
• Αφόρμηση από την επικαιρότητα
• Αξιοποίηση στοιχείων από το κείμενο αναφοράς
• Χρήση εύστοχων επιχειρημάτων
• Επάρκεια στοιχείων, σαφήνεια στη διατύπωση
• Ορθή χρήση των κανόνων γραμματικής και συντακτικού

 Β. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 

1^η δραστηριότητα

Β1. Μέσα στο ποίημα αναδεικνύεται η καταλυτική επίδραση του χρόνου και της φθοράς πάνω στον άνθρωπο. Πρόκειται για δύο δυνάμεις που οδηγούν νομοτελειακά στη λήθη αλλά και στην αλλοίωση της ομορφιάς, όπως υποδηλώνεται με την αναφορά στα «νιάτα». Παράλληλα, επιφέρουν την ανωνυμία και την απώλεια της ταυτότητας, αφού «κανείς δεν ξέρει τ’ όνομα σου» . ». Ωστόσο, ο ποιητής αντιπαραθέτει στη φθορά τη δύναμη της τέχνης, η οποία κατορθώνει να διασώσει την ομορφιά και να την κρατήσει ζωντανή μέσα στον χρόνο.

 

2η δραστηριότητα

Β2. α) Στο ποίημα αξιοποιείται κυρίως το β ενικό ρηματικό πρόσωπο («εσύ», «τα καλά σου», «τ’ όνομά σου»). Με αυτό, δημιουργείται η αίσθηση ότι ο ποιητής απευθύνεται άμεσα στους αναγνώστες στο πλαίσιο ενός νοερού διαλόγου. Προσδίδεται παραστατικότητα και ζωντάνια, ενώ ενισχύεται ο διδακτικός χαρακτήρας του ποιήματος.

β) Μεταφορά: «απόθεσες την ομορφιά σου»

Λειτουργία: Με τη χρήση της μεταφοράς αποδίδεται με τρόπο παραστατικό η αποτύπωση της ομορφιάς σε ένα έργο τέχνης. Αναδεικνύονται οι εκφραστικές δυνατότητες της λέξης και το ύφος καθίσταται γλαφυρό και παιχνιδιάρικο.

Προσωποποίηση:  «η ομορφιά… εμάς, αιώνια να κοιτά»

Λειτουργία: Με την προσωποποίηση αποδίδει ανθρώπινες ιδιότητες στην ομορφιά, τονίζοντας εμφατικά τον ρόλο της.  Έτσι, η αφηρημένη αυτή έννοια αποκτά δυναμική παρουσία, προσδίδεται παραστατικότητα και το ύφος καθίσταται γλαφυρό.

Εικόνα: «της άνοιξης μια μέρα / που εσύ φορώντας τα καλά σου / και με των νιάτων τον αέρα…»

Λειτουργία: αισθητοποιείται η ομορφιά του νέου ανθρώπου, καθώς αποδίδεται με τρόπο παραστατικό, ενεργοποιείται η φαντασία του δέκτη και προκαλούνται αισθήματα θαυμασμού και νοσταλγίας.

(μαθαίνω ολοκληρωμένα τη θεωρία για τα σχήματα λόγου από το βιβλίο «Νέα Ελληνικά Γ ΕΠΑΛ: Μέθοδος Γνώσης, εκδόσεις Χατζηθωμά, σελ. 295)

 

γ) Το ποίημα ανήκει στην παραδοσιακή ποίηση, όπως προκύπτει και από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του. Στοιχεία που δικαιολογούν την κατάταξή του στο συγκεκριμένο αυτό είδος είναι  ότι διαθέτει ομοιοκαταληξία (π.χ. μέρα–αέρα, καλά σου–ομορφιά σου) και  είναι γραμμένο σε έμμετρο στίχο με σταθερό ρυθμό και οργανωμένες τετράστιχες στροφές.

(μαθαίνω ολοκληρωμένα τη θεωρία για την παραδοσιακή και μοντέρνα ποίηση  από το βιβλίο «Νέα Ελληνικά Γ ΕΠΑΛ: Μέθοδος Γνώσης, εκδόσεις Χατζηθωμά, σελ. 511)

Β3.  Στο ποίημα η αποστολή του καλλιτέχνη παρουσιάζεται ως ιδιαίτερα σημαντική, αφού καλείται να διασώσει την ομορφιά από τη φθορά του χρόνου και τη λήθη. Μέσα από τη φωτογραφία κατορθώνει να διατηρήσει ζωντανή όχι μόνο την εξωτερική εμφάνιση του προσώπου, αλλά και τη μοναδικότητα της στιγμής, ακόμη κι αν το όνομά του ή η μετέπειτα ζωή του έχουν χαθεί. Έτσι, η τέχνη λειτουργεί ως μέσο αθανασίας, αφού διατηρεί ζωντανές μνήμες και συναισθήματα. Συμφωνώ με την άποψη αυτή, καθώς πολλά έργα τέχνης, όπως πίνακες, ποιήματα ή φωτογραφίες, μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε ανθρώπους, γεγονότα και εποχές που διαφορετικά θα είχαν λησμονηθεί. Επομένως, η τέχνη αποτελεί μια πολύτιμη γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, νικώντας συμβολικά τον χρόνο.

 

Έξυπνη υπενθύμιση:

Στην άσκηση Β3 ο μαθητής  είναι σημαντικό να:

• αφιερώνει περίπου το μισό κείμενο στην ερμηνεία του ποιήματος (τι λέει ο ποιητής),
• και το άλλο μισό στη δική του τεκμηριωμένη άποψη, συνδέοντάς την πάντα με το θέμα του ποιήματος. Έτσι καλύπτει πλήρως τα ζητούμενα και μπορεί να διεκδικήσει τη μέγιστη βαθμολογία.

 Πρόσθετες Ερωτήσεις 

 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ 

1. Ποια είναι η στάση της αρθρογράφου απέναντι στα προβαλλόμενα πρότυπα της εποχής;

Η αρθρογράφος υιοθετεί σαφώς επικριτική στάση απέναντι στα σύγχρονα πρότυπα ομορφιάς. Θεωρεί ότι προβάλλουν μια εξιδανικευμένη και υλιστική αντίληψη της εξωτερικής εμφάνισης, η οποία οδηγεί σε υπερβολές, κοινωνικό αποκλεισμό και υποτίμηση όσων δεν ανταποκρίνονται σε αυτά. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η λατρεία του «τέλειου» σώματος μπορεί να καλλιεργήσει επικίνδυνες αντιλήψεις, όπως ο ρατσισμός και η φυλετική υπεροχή, ενώ απομακρύνει τον άνθρωπο από τις πραγματικές αξίες της ζωής.

2. Η αρθρογράφος είναι αντίθετη με την εξωτερική ομορφιά; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας.

Η αρθρογράφος δεν απορρίπτει την εξωτερική ομορφιά, αλλά αντιτίθεται στην υπερβολική λατρεία και την εμπορευματοποίησή της. Αναγνωρίζει ότι η άσκηση και η ισορροπημένη διατροφή είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της υγείας, τονίζοντας όμως ότι το σώμα πρέπει να βρει «τα δικά του υγιή μέτρα, έξω από προκρούστεια πρότυπα». Επιπλέον, υποστηρίζει ότι η πραγματική ομορφιά περιλαμβάνει και εσωτερικά γνωρίσματα, όπως η ηρεμία, η ευγένεια, η ευφυΐα, η ζωντάνια, η κοινωνικότητα και η τρυφερότητα.

3. Ποια θεωρεί η αρθρογράφος ότι είναι η σωστή στάση απέναντι στο σώμα και τη φροντίδα του;

Σύμφωνα με την αρθρογράφο, η φροντίδα του σώματος πρέπει να αποσκοπεί στη διατήρηση της υγείας και όχι στην άκριτη συμμόρφωση προς τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς. Για τον λόγο αυτόν, θεωρεί απαραίτητες την άσκηση και την ισορροπημένη διατροφή, ώστε το σώμα να διατηρεί τα δικά του φυσιολογικά μέτρα. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η ομορφιά δεν εξαρτάται μόνο από την εξωτερική εμφάνιση, αλλά και από τις εσωτερικές αρετές του ανθρώπου.

 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 

Η οπτική γωνία του συντάκτη:

Στο άρθρο είναι εμφανής η υποκειμενική προσέγγιση και τα προσωπικά σχόλια από την πλευρά της συντάκτριας, τα οποία δηλώνονται μέσα από συγκεκριμένες γλωσσικές επιλογές. Επισημαίνονται, αρχικά, αξιολογικοί χαρακτηρισμοί («μονομανές», «ναρκισσιστικό», «υστερία») οι οποίο υποδηλώνουν την αρνητική της στάση απέναντι στην άκριτη υιοθέτηση των κοινωνικών προτύπων ομορφιάς. Παράλληλα, η χρήση των αποσιωπητικών ([…] τιμωρήθηκαν 5.000 μέλη της […] που… πήραν βάρος την περίοδο των Χριστουγέννων.) δηλώνει ένα νόημα που δεν ολοκληρώνεται, έναν υπαινιγμό της συντάκτριας που δηλώνει την αποδοκιμασία της απέναντι στη συγκεκριμένη πρακτική.

Σημεία στίξης

• Με διαγραφή από τη σελίδα κοινωνικής δικτύωσης τιμωρήθηκαν 5.000 μέλη της (500 στις ΗΠΑ, 3.500 σε άλλες χώρες): Η παρένθεση περιλαμβάνει πρόσθετα στοιχεία που λειτουργούν στον λόγο επεξηγηματικά. Μέσα από διευκρινιστικές πληροφορίες και, συγκεκριμένα, στατιστικά στοιχεία καθιστά σαφές το προφίλ των μελών της σελίδας beautifulpeople.com τα οποία τιμωρήθηκαν. Πρόκειται για επουσιώδες στοιχείο.

 

• «σμιλεμένο» σε κέντρα ομορφιάς και γυμναστήρια. Τα εισαγωγικά δηλώνουν τη μεταφορική χρήση της λέξης, διευρύνοντας το σημασιολογικό της περιεχόμενο. Παράλληλα, αποτελούν έμμεσο ειρωνικό σχόλιο από την πλευρά της αρθρογράφου, που φαίνεται να αποδοκιμάζει τα τεχνητά πρότυπα του «τέλειου» σώματος.

 

• – ηρεμία, ευγένεια, ευφυΐα. Η διπλή παύλα εισάγει σχόλιο της αρθρογράφου και, συγκεκριμένα, χαρακτηριστικά που επεξηγούν τα εσωτερικά χαρακτηριστικά που συγκροτούν την πραγματική ομορφιά. Αποτελούν αναγκαίο συμπλήρωμα στον λόγο.

(μαθαίνω ολοκληρωμένα τη θεωρία για τα σημεία στίξης από το βιβλίο «Νέα Ελληνικά Γ ΕΠΑΛ: Μέθοδος Γνώσης, εκδόσεις Χατζηθωμά, σελ. 218)

Ενεργητική και παθητική σύνταξη

Να αναγνωρίσετε το είδος της σύνταξης (ενεργητική ή παθητική) στα παρακάτω αποσπάσματα και να αιτιολογήσετε την επιλογή της από την αρθρογράφο. Στη συνέχεια να μετατρέψετε κάθε απόσπασμα στο αντίθετο είδος σύνταξης. Ποιες αλλαγές παρατηρείτε ως προς το ύφος ή την νόημα;

• Από καινούργιες φωτογραφίες τους που ανήρτησαν στη σελίδα έγινε αντιληπτή η απόκτηση παραπανίσιων κιλών

– που ανάρτησαν στη σελίδα: ενεργητική σύνταξη. Δίνεται έμφαση στο υποκείμενο που ενεργεί, δηλαδή τους χρήστες της σελίδας, τονίζοντας τον ρόλο τους. Ο λόγος αποκτά ζωντάνια και αμεσότητα και το ύφος είναι οικείο. Μετατροπή σε παθητική.; από τους οποίους αναρτήθηκαν. Μετά τη μετατροπή σε παθητική σύνταξη δίνεται έμφαση στο αποτέλεσμα της ρηματικής ενέργειας, δηλαδή την ίδια την ανάρτηση, προσδίδεται αντικειμενικότητα και το ύφος καθίσταται επίσημο και απρόσωπο.

– έγινε αντιληπτή η απόκτηση παραπανίσιων κιλών:  παθητική σύνταξη. Με την επιλογή της δίνεται έμφαση στο αποτέλεσμα της ρηματικής ενέργειας, δηλαδή την απόκτηση παραπανίσιων κιλών. Καθιστά τον λόγο αντικειμενικό και το ύφος επίσημο και απρόσωπο. Μετατροπή σε ενεργητική: αντιλήφθηκαν την απόκτηση παραπανίσιων κιλών. Μετά τη μετατροπή δίνεται έμφαση στο υποκείμενο που ενεργεί, δηλαδή στους συμμετέχοντες στο παιχνίδι κι έτσι τονίζεται ο ρόλος τους, προσδίδεται ζωντάνια και αμεσότητα και το ύφος γίνεται οικείο.

– Η λατρεία του τέλειου σώματος καλλιέργησε στο παρελθόν την πεποίθηση ότι η αδυναμία και η ασχήμια είναι σημάδια εκφυλισμού: ενεργητική σύνταξη. Με την ενεργητική σύνταξη δίνεται έμφαση στο υποκείμενο που ενεργεί, δηλαδή στη λατρεία του τέλειου σώματος, προσδίδοντας στον λόγο αμεσότητα και οικειότητα. Μετατροπή σε παθητική: από την λατρεία του τέλειου σώματος καλλιεργήθηκε στο παρελθόν η πεποίθηση. Μετά τη μετατροπή σε παθητική σύνταξη η έμφαση δίνεται στο αποτέλεσμα της ρηματικής ενέργειας, προσδίδεται αντικειμενικότητα και το ύφος καθίσταται επίσημο και απρόσωπο.

(μαθαίνω ολοκληρωμένα τη θεωρία για την ενεργητική και παθητική σύνταξη  από το βιβλίο «Νέα Ελληνικά Γ ΕΠΑΛ: Μέθοδος Γνώσης, εκδόσεις Χατζηθωμά, σελ. 178)

Ρηματικά πρόσωπα:

Στο κείμενο κυριαρχεί το γ΄ ρηματικό πρόσωπο. Με αυτό η αρθρογράφος αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα και παρουσιάζει με τρόπο αντικειμενικό τις απόψεις της σχετικά με τα πρότυπα ομορφιάς και τις επιδράσεις τους. Η επιλογή αυτή καθιστά το ύφος επίσημο και απρόσωπο, όπως αρμόζει σε ένα άρθρο. Παράλληλα, υπηρετείται η πρόθεση της συντάκτριας να ενημερώσει αλλά και να πείσει τους αναγνώστες σχετικά με τα γραφόμενα, τα οποία παρουσιάζει ως γενικά αποδεκτές αλήθειες.

(μαθαίνω ολοκληρωμένα τη θεωρία για τα ρηματικά πρόσωπα  από το βιβλίο «Νέα Ελληνικά Γ ΕΠΑΛ: Μέθοδος Γνώσης, εκδόσεις Χατζηθωμά, σελ. 165)

Ρόλος ερωτημάτων:

Πρόκειται για ρητορικό ερώτημα Με αυτό, η αρθρογράφος επιδιώκει να προβληματίσει τον αναγνώστη και να κεντρίσει το ενδιαφέρον του, προσδίδοντας στον λόγο ζωντάνια και αμεσότητα. Ο αυτονόητος χαρακτήρας της απάντησής του το καθιστά αποφαντικό, γι’ αυτό και ενισχύει την πειστικότητα του συλλογισμού της αρθρογράφου, αναδεικνύοντας ότι, στη σύγχρονη κοινωνία, η εξωτερική ομορφιά αντιμετωπίζεται ως σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό «κεφάλαιο».

Τίτλος:

– Ο τίτλος «Η τρομοκρατία της ομορφιάς» είναι σύντομος και ονοματικός, ελλειπτικός ως προς τη διατύπωσή του, αφού δεν περιλαμβάνει ρήμα. Αν και υπαινικτικός, εξαιτίας της μεταφορικής του διατύπωσης, είναι δηλωτικός του περιεχομένου του άρθρου. Πράγματι, το νόημα του τίτλου αναλύεται στη συνέχεια. Η λέξη «τρομοκρατία» υποδηλώνει την ψυχολογική πίεση και τον εξαναγκασμό που ασκούν τα σύγχρονα πρότυπα ομορφιάς στους ανθρώπους, ώστε να συμμορφώνονται με αυτά. Έτσι, προϊδεάζει τον αναγνώστη για την επικριτική στάση της αρθρογράφου απέναντι στη σύγχρονη λατρεία της εξωτερικής εμφάνισης

– τίτλος χωρίς σχόλιο: Ομορφιά και κοινωνικά πρότυπα.

(μαθαίνω ολοκληρωμένα τη θεωρία για τον τίτλο  από το βιβλίο «Νέα Ελληνικά Γ ΕΠΑΛ: Μέθοδος Γνώσης, εκδόσεις Χατζηθωμά, σελ. 315)