"ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ" Οδηγός Επιτυχίας στο Θέμα Δ

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Μεθοδολογία σύνθεσης και αξιοποίησης υλικού των κειμένων

1. ΒΗΜΑΤΑ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ

Η στρατηγική που βοηθά τον μαθητή να οργανώσει σωστά την απάντησή του

Βασικές προϋποθέσεις ενός πειστικού κειμένου

Το κείμενο πρέπει να είναι πειστικό, να αντεπεξέρχεται στην περίσταση επικοινωνίας στην οποία είναι τοποθετημένο και βασικό του όπλο να είναι η ισχυρή επιχειρηματολογία. Να διακρίνεται από αλληλουχία ιδεών και από εκφραστική ευστοχία.

2. ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

Πώς ο μαθητής μετατρέπει τις ιδέες του κειμένου σε επιχειρηματολογία

Ο μαθητής καλείται κατά την Παραγωγή Λόγου να αξιοποιήσει στοιχεία του κειμένου. Δηλαδή, να αναπτύξει τις ιδέες του κειμένου με δική του επιχειρηματολογία και να αποδείξει τις θέσεις του. Στην προσπάθεια αυτή τα βήματα που πρέπει να ακολουθηθούν είναι:

3. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 1: Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΑΠΕΝΤΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 2: Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 3: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 4: Η ΣΧΕΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 5: Η ΣΧΕΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

4. ΕΦΑΡΜΟΓΗ (ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2025)

ΘΕΜΑ Δ

Δ.1. Τα Κείμενα 1 και 2 αναφέρονται στη δημιουργικότητα και τη σημασία της. Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενό τους, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτήσετε στο προσωπικό σας ιστολόγιο, να αναφέρετε:

α) τους λόγους για τους οποίους το σύγχρονο σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα των μαθητών/ μαθητριών και

β) τους τρόπους με τους οποίους εσείς επιλέγετε στην προσωπική σας ζωή να εκφράσετε τη δημιουργικότητά σας.

Φέτος, τα ζητούμενα της Παραγωγής Λόγου καλούσαν τους μαθητές:

Α) στο Α ζητούμενο να αποδείξουν ότι το σύγχρονο σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα των μαθητών/μαθητριών (δηλαδή να αναλύσουν τις αιτιώδεις σχέσεις που συνδέουν τον θεσμό του σχολείου με την αναγκαιότητα καλλιέργειας της μαθητικής δημιουργικότητας)

1. ΒΑΡΥΤΗΤΑ στο «γιατί (πρέπει) το σχολείο:

Μπορεί κάποιος να δώσει βαρύτητα στο «γιατί (πρέπει) το σχολείο» και άρα να ερευνήσει την αναγκαιότητα καλλιέργειας της δημιουργικότητας μέσα από το σχολείο, π.χ. γιατί με τον τρόπο αυτό καλλιεργείται ευχάριστο κλίμα μάθησης. Τα κείμενα αναφοράς παρέχουν πλήθος πληροφοριών, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για ένα ολοκληρωμένο επιχείρημα:

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ		ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ
«Η δυναμική σχέση της εκπαίδευσης μέσω των τεχνών με τη δημιουργικότητα έχει επιβεβαιωθεί ερευνητικά. Η συμμετοχή των παιδιών σε καλλιτεχνικές δράσεις ενισχύει την καλλιέργεια της αποκλίνουσας σκέψης τους» (Κείμενο 1)		1^Ο ΒΗΜΑ: Αναμφίβολα το σχολείο είναι ο χώρος όπου μπορεί να μάθει το παιδί να σκέφτεται «έξω από το κουτί», να ακουμπά άλλες οπτικές της σκέψης και της έκφρασης. 2^Ο ΒΗΜΑ: (ζ. Πώς αποδεικνύεται αυτό;) Αυτό μπορεί εύκολα να εφαρμοστεί μέσω των ομίλων που ήδη φιλοξενούν εκδοχές της τέχνης, όπως η ζωγραφική, η φιλαναγνωσία, το θέατρο. 3^Ο ΒΗΜΑ: (η. Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω;) Στο πλαίσιο αυτό, οι μαθητές και οι μαθήτριες ανακαλύπτουν δεξιότητες που έχουν, τις αναπτύσσουν δημιουργικά, τις εμπλουτίζουν ομαδικά κι αποκτούν αυτοπεποίθηση κι αισιοδοξία. Ως εκ τούτου, το σχολείο αποτελεί τον καταλληλότερο θεσμό για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ		ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ
«Σε ένα πολύτεχνο εργαστήρι, το παιχνίδι με τις μορφές εξασφαλίζει μοναδικές πολυαισθητηριακές εμπειρίες μάθησης και ζωής …πειραματίζεται …να εκφράσει συναισθήματα, αγωνίες και σκέψεις. …να καθρεφτιστεί στο δημιούργημά του, να νιώσει την ιδιαιτερότητα και τη μοναδικότητα του προσώπου του (Κείμενο 1)		1^Ο ΒΗΜΑ: Το σχολείο αποτελεί τον θεσμό εκείνο που οφείλει να καλλιεργήσει τη δημιουργικότητα, εντάσσοντας το παιχνίδι στη μαθησιακή διαδικασία. 2^Ο ΒΗΜΑ: (ζ. Πώς αποδεικνύεται αυτό;) Ήδη τα προγράμματα σπουδών έχουν εντάξει τα ψηφιακά μέσα στη διδασκαλία, τα οποία προσφέρουν με τον παιγνιώδη χαρακτήρα τους τη δυνατότητα στους μαθητές και τις μαθήτριες να έρθουν αντιμέτωποι με εμπειρίες στις οποίες συμμετέχουν όλες τους οι αισθήσεις και έτσι να αυξηθεί το ενδιαφέρον τους για τη μάθηση. 3^Ο ΒΗΜΑ: (ζ. Πώς αλλιώς αποδεικνύεται αυτό;) Αλλά και γενικότερα οι μέθοδοι διδασκαλίας έχουν απομακρυνθεί από το παλιό δασκαλοκεντρικό μοντέλο, έχουν φέρει τον μαθητή στο επίκεντρο των δράσεων και μπορούν να παρέχουν στο παιδί την ευκαιρία να πειραματιστεί, να δοκιμάσει τα γνωστικά του όρια και τις ικανότητές του και να νοιώσει μοναδικό. Κατά συνέπεια, το σχολείο συνιστά εκείνον τον θεσμό που έχει την υποδομή και οφείλει να την ενεργοποιεί καθημερινά, προκειμένου να αντλήσει το δημιουργικό στοιχείο από τους μαθητές.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ

«Η ανθρώπινη ευφυία και δημιουργικότητα βασίζονται στη συνδυαστική σκέψη ή στην ικανότητα σχηματισμού εντελώς νέων σκέψεων, συνδυάζοντάς τες με υπάρχουσες (γνωστές) έννοιες και ιδέες. (Κείμενο 2)

1^Ο ΒΗΜΑ: Αναντίρρητα, το σχολείο οφείλει να μεριμνήσει για την ανάπτυξη της δημιουργικότητας των μαθητών και των μαθητριών, στο πλαίσιο που συνιστά τον βασικό χώρο καλλιέργειας της συνδυαστικής σκέψης τους.

2^Ο ΒΗΜΑ: (ζ. Πώς αποδεικνύεται αυτό;) Μέσα από μαθήματα υπολογιστικής φύσης ή βαθύ στοχασμού, όπως τα Μαθηματικά και η Φιλοσοφία, οι μαθητές καθημερινά καλούνται να εμβαθύνουν στις γνώσεις τους, να τις συνθέσουν και να οδηγηθούν σε νέα συμπεράσματα, ανακαλύπτοντας νέες εκδοχές της αλήθειας.

3^Ο ΒΗΜΑ: (ζ. Πώς αλλιώς αποδεικνύεται αυτό;) Περιπτώσεις επίλυσης προβλημάτων, μελέτες περίπτωσης, ομαδικές δράσεις, αποτελούν λίγες μόνο από τις πολλές μορφές που μπορεί να λάβει η δημιουργικότητα και να οδηγήσει στην απόκτηση δεξιοτήτων της ενήλικης ζωής και στην προετοιμασία υπεύθυνων και ικανών πολιτών, που τόσο έχει ανάγκη η α-πολιτική κοινωνία μας.

2. ΒΑΡΥΤΗΤΑ στο «Γιατί;» και «στο σύγχρονο»

Μπορεί κάποιος να δώσει βαρύτητα στο «Γιατί;» και στο «σύγχρονο», με αποτέλεσμα να αναζητήσει αιτίες που προέρχονται από τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα ‒έξω από το σχολείο‒, και καθιστούν την καλλιέργεια της δημιουργικότητας από το σχολείο επιτακτική, π.χ. η επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης και η απειλή της ικανότητας των ανθρώπων να δημιουργούν και να φαντάζονται, η μαζοποίηση και η απόλυτη ομοιομορφία, κ.λπ.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ	ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ
«Η δημιουργικότητα νοείται ως μια διαδικασία, η οποία οδηγεί σε κάποια μορφή δημιουργικής παραγωγής και χαρακτηρίζεται από πρωτοτυπία και αποτελεσματικότητα, ενώ μπορεί να συνδυάζει ιδέες ή υλικά με νέους τρόπους» (Κείμενο 1)	1^Ο ΒΗΜΑ: Σήμερα τα περισσότερα προϊόντα που παράγονται αλλά και τα έργα τέχνης που δημιουργούνται προκύπτουν από έναν ομοιόμορφο κι αυτοματοποιημένο τρόπο παραγωγής ή σκέψης, από τον οποίο απουσιάζει η πρωτοτυπία. 2^Ο ΒΗΜΑ: (η. Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω; ) Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το άτομο να χάνει την ατομικότητά του, την κριτική του ματιά και να μαζοποιείται σε κάθε πτυχή του βίου του, από τον τρόπο που ντύνεται μέχρι τον τρόπο με τον οποίο επιλέγει να διαχειριστεί τον ελεύθερο χρόνο του. 3^Ο ΒΗΜΑ: (η. Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω; ) Η καλλιέργεια, λοιπόν, της δημιουργικής σκέψης από το σχολείο καλείται να αποσοβήσει τον κίνδυνο του αλόγιστου κομφορμισμού και, συνεπώς, της χειραγώγησης.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ	ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ
«Η αξία της δημιουργικότητας είναι… οικονομικά αδιαμφισβήτητη, εξ ου και η ένταξή της στους γενικούς εκπαιδευτικούς στόχους παγκοσμίως» (Κείμενο 1)	1^Ο ΒΗΜΑ: Σήμερα η κοινωνία διέρχεται περίοδο οικονομικής κρίσης, που κατά ένα μεγάλο ποσοστό οφείλεται στην απουσία δημιουργικότητας των ατόμων. 2^Ο ΒΗΜΑ: (ζ. Πώς αποδεικνύεται αυτό;) Πιο συγκεκριμένα, άνθρωποι που έχουν καταρτιστεί σε ένα αντικείμενο αδυνατούν να εκσυγχρονίσουν δημιουργικά τις γνώσεις και τις μεθόδους τους, με αποτέλεσμα να παραμένουν στάσιμοι και, στη χειρότερη περίπτωση, να απειλούνται από ανεργία. 3^Ο ΒΗΜΑ: (η. Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω;) Η δημιουργική σκέψη, λοιπόν, αποτελεί μια αναγκαιότητα για την οποία πρέπει να μεριμνήσει το σχολείο, διαμορφώνοντας προσωπικότητες φιλομαθείς, που θα μπορούν να ελίσσονται ανάλογα με τα οικονομικοινωνικά δεδομένα και να συνεχίσουν να είναι δημιουργικές.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ	ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ
«Η δημιουργικότητα των ανθρώπων δεν έχει όρια, μας πήγε στο φεγγάρι και μας επέτρεψε να θεραπεύσουμε θανατηφόρες νόσους» (Κείμενο 2)	1^Ο ΒΗΜΑ: Μέχρι σήμερα ο άνθρωπος σημείωσε απίστευτα βήματα εξέλιξης και προόδου σε κάθε επίπεδο, επειδή αξιοποίησε τη δημιουργικότητά του. 2^Ο ΒΗΜΑ: (ζ. Πώς αποδεικνύεται αυτό;) Ανέπτυξε τεχνητή νοημοσύνη, αύξησε το προσδόκιμο της ανθρώπινης ζωής, διευκόλυνε την καθημερινότητα και δεν γνωρίζουμε πού ακόμη μπορεί να φτάσει δεδομένου ότι είναι απεριόριστη. 3^Ο ΒΗΜΑ: (η. Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω;) Ωστόσο, το γεγονός ότι είναι απεριόριστη δεν σημαίνει ότι ενεργοποιείται αυτόματα. Για αυτό καλείται το σχολείο να δημιουργήσει εκείνες τις προϋποθέσεις με τις οποίες θα καλλιεργείται η δημιουργική σκέψη των μαθητών και θα διασφαλιστούν και τα μελλοντικά βήματα προόδου.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ	ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ
«…η φτώχεια, το ανθυγιεινό περιβάλλον διαβίωσης, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο των γονιών… είναι γνωστοί παράγοντες που επιδρούν στη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών» (Κείμενο 2)	1^Ο ΒΗΜΑ: Σήμερα η οικονομική ανέχεια και η πνευματική αποδυνάμωση υπονομεύουν τη δημιουργικότητα των ανθρώπων και το σχολείο συνιστά τον δημοκρατικό εκείνον θεσμό που καλείται να αναλάβει δράση. 2^Ο ΒΗΜΑ: (δ. Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει/δεν συμβαίνει αυτό;) Είναι γνωστό ότι άνθρωποι με οικονομική επιφάνεια και μόρφωση είναι περισσότερο πιθανόν να ανακαλύψουν τις δημιουργικές τους ικανότητες, στο πλαίσιο που έχουν περισσότερες ευκαιρίες και πιο πολλά ερεθίσματα. 3^Ο ΒΗΜΑ: (η. Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω;) Για να αντλήσουμε, λοιπόν, δημιουργικές ιδέες από ολοένα και περισσότερους ανθρώπους θα πρέπει το σχολείο να εφαρμόσει στην πράξη την ισότητα, να υπερφαλαγγίσει όλα εκείνα τα εμπόδια που στερούν από τους μαθητές και τις μαθήτριες των χαμηλότερων οικονομικά τάξεων τη δυνατότητα να εκφράσουν τη δημιουργικότητά τους.

Β) στο Β ζητούμενο να τεκμηριώσουν ότι οι προσωπικές τους επιλογές είναι δημιουργικές

(Επιλογή μαθητή) Εκφράζω τη δημιουργικότητά μου μέσω:

ΒΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΣ

Του χορού

1^Ο ΒΗΜΑ: Προσωπικά, επιλέγω να εκφράσω τη δημιουργικότητά μου μέσα από τον χορό.

2^Ο ΒΗΜΑ: (Γιατί συμβαίνει αυτό;) Ο χορός αποτελεί μία μοναδική ευκαιρία για να αφήνω το σώμα μου ελεύθερο να πάλλεται με βάση τη μουσική, να παρασύρεται σε κινήσεις που ανακαλύπτω εκείνη τη στιγμή, να προσπαθώ να προσαρμόσω την κίνηση με τον ρυθμό και με το ύφος του τραγουδιού, προσθέτοντας κάθε φορά και νέα στοιχεία.

3^Ο ΒΗΜΑ: (Γιατί συμβαίνει αυτό;) Ταυτόχρονα, μέσω του χορού δίνω τη δική μου σωματική ερμηνεία κάθε φορά στο μουσικό κομμάτι που επιλέγω και νοιώθω το αίσθημα της συνδημιουργίας με τον δημιουργό της μουσικής. Κάθε χορευτική μου έκφραση αποτελεί και ένα καινούργιο γέννημα της φαντασίας μου.

Της σύνθεσης μουσικής	1^Ο ΒΗΜΑ: Για μένα η σύνθεση μουσικής αποτελεί τον βασικό τρόπο με τον οποίο εκφράζω τη δημιουργικότητά μου κι εκτονώνομαι πνευματικά. 2^Ο ΒΗΜΑ: (Γιατί συμβαίνει αυτό;) Γιατί συνθέτοντας μουσική μπαίνω στη διαδικασία της επιλογής ήχων, ρυθμών και μελωδίας και των μεταξύ τους συνδυασμών. Πειραματίζομαι συνεχώς μέχρι το αποτέλεσμα να είναι αυτό που θεωρώ ότι θα ικανοποιήσει τόσο εμένα όσο και ανθρώπους που θα το ακούσουν. 3^Ο ΒΗΜΑ: (Γιατί συμβαίνει αυτό;) Άλλωστε, κάθε μουσικό κομμάτι είναι ένα νέο δημιούργημα, ένα δικό μου έργο, το οποίο εκφράζει τις σκέψεις μου κι ακούγοντάς το στη συνέχεια μπορώ να γνωρίζω καλύτερα τον εαυτό μου και να έρθω σε επαφή με νέες, ανεξερεύνητες πτυχές μου.

Της μαγειρικής	1^Ο ΒΗΜΑ: Για μένα η δημιουργικότητα ταυτίζεται με την τέχνη της μαγειρικής. 2^Ο ΒΗΜΑ: (Γιατί συμβαίνει αυτό;) Μέσα από αυτήν εξαντλώ τα όρια των συνδυασμών και της φαντασίας μου. Δοκιμάζω νέες συνταγές και τις εμπλουτίζω με καινούργια υλικά που υποθέτω ότι θα δώσουν μια νέα πινελιά στο τελικό παρασκεύασμα. 3^Ο ΒΗΜΑ: (Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω;) Η μαγειρική είναι η «επιστήμη» που δεν σε περιορίζει σε συγκεκριμένα όρια. Βασίζεται σε κάποιες γενικές αρχές αλλά ταυτόχρονα σου δίνει τη δυνατότητα να αφήσεις πάνω της και πάνω σε όλους όσοι θα απολαύσουν τα δημιουργήματά σου τη δική σου δημιουργική σφραγίδα.

Της συγγραφής	1^Ο ΒΗΜΑ: Προσωπικά, επειδή η σχολική ζωή δεν αφήνει περιθώρια για δημιουργική έκφραση, τον ελεύθερο χρόνο μου επιχειρώ να δοκιμάσω τη δημιουργικότητά μου συγγράφοντας ποίηση. 2^Ο ΒΗΜΑ: (Πώς συμβαίνει αυτό;) Στην καθημερινότητά μου προσπαθώ να εμπνέομαι από τις γύρω μου παραστάσεις και από όσα με προβληματίζουν και έτσι καταλήγω στο βασικό θέμα του ποιήματός μου. 3^Ο ΒΗΜΑ: (Πώς αυτό συνδέεται με αυτό που θέλω να αποδείξω;) Αναζητώντας τις πιο εύστοχες λέξεις κι επιχειρώντας σπάνιους συνδυασμούς, πετυχαίνω ο λόγος μου να ντύσει με όμορφο κι αποτελεσματικό τρόπο τα νοήματα. Σβήνοντας και γράφοντας συνεχώς, δοκιμάζοντας κι απορρίπτοντας, προσπαθώ να κρατήσω έναν εσωτερικό ρυθμό, καλλιεργώντας ταυτόχρονα τα όρια της γλώσσας και της φαντασίας μου κι, επομένως, της δημιουργικότητάς μου.