Κριτήρια ΓΕΛ
“Ο ρόλος του σχολείου” Προτάσεις επιχειρηματολογιάς & 2 Κριτήρια Αξιολόγησης
Σεπ
«Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ»
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟ β’ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΤΟΥ Δ’ ΘΕΜΑΤΟΣ
+ 2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Κριτήριο «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ & ΑΙ» & Κριτήριο «ΣΧΟΛΕΙΟ & ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ»
Επιμέλεια: Ειρήνη Ζαννάκη
Σχολείο και πολιτικοποίηση νέων:
– Συμβάλλει στη γαλούχηση ελεύθερων και ορθά σκεπτόμενων πολιτών, όταν ίδιο λειτουργεί σε ένα κλίμα δημοκρατικό όπου ενθαρρύνεται η άρθρωση λόγου, η άσκηση κριτικής και η ανταλλαγή απόψεων.
– Διαμορφώνει την πολιτική συνείδηση εθίζοντας σε δημοκρατικές διαδικασίες, όπως ο διάλογος και οι σχολικές εκλογές και προάγει τη συγκρότηση της πολιτικής ταυτότητας μεταδίδοντας γνώσεις και πληροφόρηση σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις στο πλαίσιο των δημοκρατικών κοινωνιών.
– Οι μαθητικές κοινότητες και η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων με στόχο την αυτοδιοίκηση του σχολείου προάγουν τη συμμετοχή στα κοινά προσφέροντας πεδίο άσκησης και εφαρμογής των δημοκρατικών διαδικασιών. Έτσι, αποτελούν βασικό συντελεστή για την εξέλιξη των μαθητών σε ενεργούς πολίτες.
Σχολείο και ορθολογική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης:
– Με την ενίσχυση και τον εκσυγχρονισμό του μαθήματος της πληροφορικής το σχολείο εξοικειώνει τους μαθητές με τις τεχνολογικές εξελίξεις και τους προετοιμάζει κατάλληλα για την προσαρμογή αλλά και την επιτυχία σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο ψηφιακό κόσμο, αμβλύνοντας φαινόμενα τεχνοφοβίας ή εξάρτησης.
– Ο ψηφιακός γραμματισμός επιτρέπει την αξιολόγηση του καταιγισμού των δεδομένων και των πληροφοριών αλλά και την επωφελή χρήση όλων των εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης.
– Η διοργάνωση σεμιναρίων σχετικά με τους κινδύνους που ελλοχεύει η τεχνητή νοημοσύνη και η καλλιέργεια προβληματισμού σε ζητήματα ηθικής διαφυλάσσουν από την παραβίαση προσωπικών δεδομένων και το ενδεχόμενο εξαπάτησης.
Σχολείο και επαγγελματική επιτυχία:
– Είναι καθοριστική η εισαγωγή του μαθήματος του επαγγελματικού προσανατολισμού, η παροχή συμβουλευτικής και η σύνδεση του σχολείου με την αγορά εργασίας με στόχο την αποφυγή κορεσμένων επαγγελμάτων και τη βιωσιμότητα.
– Μέσα από την εισαγωγή νέων μαθημάτων ήδη από τις μικρές τάξεις (όπως τα Οικονομικά) και τον ψηφιακό γραμματισμό, τα εργαστήρια δεξιοτήτων και τα προγράμματα μαθητείας επιτυγχάνεται η καλλιέργεια δεξιοτήτων που οδηγούν στην επαγγελματική επιτυχία.
– Η ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, της καινοτομίας, της διαχείρισης προβλημάτων και της επικοινωνίας μέσα από το σχολικό περιβάλλον επιτρέπουν την ανταγωνιστικότητα των μελλοντικών εργαζομένων σ’ έναν απαιτητικό εργασιακό στίβο, όπου πλέον κυριαρχεί η ψηφιοποίηση και ο ανθρώπινος παράγοντας αποδυναμώνεται.
Σχολείο και ανθρώπινες σχέσεις:
– Επιτυγχάνει την επαρκή κοινωνικοποίηση μέσα από την ανάληψη ενεργών κοινωνικών ρόλων και την καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων όπως η υπευθυνότητα, η συνεργασία και η συλλογικότητα, στοιχεία απαραίτητα για την κοινωνική συνοχή και ευημερία.
– Η συνεργατική μάθηση και δραστηριότητες όπως οι σχολικές εκδρομές ή ο εθελοντισμός προάγουν τη συλλογικότητα, ευνοούν την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων και τη φιλία μεταξύ συμμαθητών εδραιώνοντας ένα ευχάριστο σχολικό περιβάλλον.
– Το δημοκρατικό κλίμα και η αποδοχή αναπτύσσουν την ενσυναίσθηση, την ανεκτικότητα και τον σεβασμό απέναντι στη διαφορετικότητα, προάγοντας την ουσιαστική ένταξη σ’ ένα σύνολο και την αρμονική συνύπαρξη.
Σχολείο και σύγχρονες δεξιότητες (4 C’s: κριτική σκέψη, δημιουργικότητα, συνεργασία, επικοινωνία)
– Το σχολείο προάγει την κριτική σκέψη μέσα από την επεξεργασία και ανάλυση κειμένων, την ανάπτυξη επιχειρηματολογίας και την αποφυγή της μηχανιστικής αποστήθισης, τη γόνιμη και δημιουργική αμφισβήτηση αλλά και την πρακτική εξάσκηση στην επίλυση προβλημάτων. Οι κριτικά σκεπτόμενοι πολίτες αξιολογούν ορθά τις παρεχόμενες πληροφορίες και αντιστέκονται στις απόπειρες χειραγώγησης και ετεροκατεύθυνσης με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι στις σύγχρονες κοινωνίες της πληροφορίας.
– Η δημιουργικότητα καλλιεργείται μέσα από την επαφή με τις διάφορες μορφές τέχνης, τα παιχνίδια, την ενθάρρυνση της «αποκλίνουσας» σκέψης αλλά και την εισαγωγή καινοτόμων δραστηριοτήτων που επιβάλλουν κινητοποίηση του νου και χρήση της φαντασίας.
– Η συνεργασία καλλιεργείται με ομαδικές εργασίες και δραστηριότητες, διαθεματικά προγράμματα και τον καθορισμό συλλογικών στόχων. Ανάλογα, μέσα από τον εθελοντισμό οι μαθητές απαλλάσσονται από τον ατομικισμό και εθίζονται στη σύμπραξη, στοιχεία που προάγουν την κοινωνική συνοχή.
– Η επικοινωνία ενισχύεται με την ενθάρρυνση της άρθρωσης λόγου και της έκφρασης της προσωπικής άποψης είτε κατά την παρουσίαση μιας εργασίας είτε με τη συμμετοχή σε δραστηριότητες όπως η Βουλή των Εφήβων και τα μαθητικά συμβούλια, είτε, τέλος, στο δημόσιο διάλογο (π.χ. debates, διεκδικήσεις και μαθητικές κινητοποιήσεις).
Σχολείο και αντιμετώπιση των fake news:
– Το σχολείο μέσα από την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και την όξυνση της αντιληπτικής ικανότητας ωθεί στην αποφυγή της παθητικής αποδοχής των παρεχόμενων πληροφοριών, τη γόνιμη και δημιουργική αμφισβήτηση. Εξοικειώνει τους μαθητές με διαδικασίες όπως η αξιολόγηση της αξιοπιστίας της πηγής πληροφόρησης, ο έλεγχος των στοιχείων και ο εντοπισμός της οπτικής γωνίας του συντάκτη.
– Παράλληλα, μέσα από την καλλιέργεια του ψηφιακού γραμματισμού παρέχει τις απαραίτητες δεξιότητες για την πλοήγηση στον ψηφιακό κόσμο και το διαδίκτυο, βασικό μέσο πληροφόρησης, μέσα από την εκμάθηση εργαλείων για τη διασταύρωση πληροφοριών, την κατανόηση της λειτουργίας των αλγορίθμων και την ανίχνευση ψευδών ή κατασκευασμένων ειδήσεων, αποφεύγοντας τη χειραγώγηση και την παραπληροφόρηση.
– Η καλλιέργεια της ηθικής συνείδησης συντελεί στη συνειδητοποίηση της σοβαρότητας της διασποράς ψευδών ειδήσεων, ενώ η ανάπτυξη της υπευθυνότητας εμφυσά την προσωπική ευθύνη σχετικά με την αναπαραγωγή και τον έλεγχο των πληροφοριών.
Σχολείο και διαμόρφωση της προσωπικότητας:
– Η επαφή με τις τέχνες και τα γράμματα, η σφαιρική γνώση, οι εκπαιδευτικές εκδρομές και η ενασχόληση με δημιουργικές δραστηριότητες συντελούν στην πολύπλευρη καλλιέργεια, διευρύνουν τους πνευματικούς ορίζοντες και λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στην κυριαρχία ενός τεχνοκρατικού πολιτισμού και τη μονομέρεια της απόλυτης εξειδίκευσης. ‘Ετσι, προάγεται η μοναδικότητα.
– Η συγκρότηση ενός υγιούς αξιακού κώδικα ηθικοποιεί, διευκολύνει την απαγκίστρωση από τον ατομικισμό και τον αμοραλισμό και ευνοεί την κατάκτηση της αυτογνωσίας και της υπευθυνότητας. Παρατηρείται ηθική αναβάθμιση των κοινωνιών και κατίσχυση του ανθρωπιστικού ιδανικού.
– Οι ανθρώπινες σχέσεις στο σχολικό περιβάλλον, οι εμπειρίες και η ανάληψη ευθυνών, καθώς και η άρθρωση προσωπικού λόγου και η ενεργητική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων και τη διοργάνωση δραστηριοτήτων ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και τη συναισθηματική νοημοσύνη. Οι ισχυρές προσωπικότητες οικοδομούν ισχυρές κοινωνίες.
Σχολείο και αυτοεικόνα:
– Επηρεάζει την αυτογνωσία και αυτοαντίληψη του μαθητή με την αντικειμενική αξιολόγηση, την επιβράβευση της προσπάθειας και την ενθάρρυνση, λειτουργώντας με τον τρόπο αυτό όχι μόνο ως μέσο ανατροφοδότησης αλλά και ενίσχυσης της αυτοεικόνας.
– Η καλλιέργεια ατομικών δεξιοτήτων και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα προάγουν τη διαμόρφωση μιας θετικής αντίληψης του εαυτού και τη διαμόρφωση μιας ισορροπημένης ταυτότητας. Στο πλαίσιο ενός σχολείου δημοκρατικού και συμπεριληπτικού οι μαθητές αισθάνονται αποδεκτοί, εκφράζονται ελεύθερα και αναπτύσσονται πολύπλευρα χωρίς τον φόβο του στιγματισμού ή της απόρριψης.
– Η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η δημιουργία αντιστάσεων πνευματικής θωράκισης αποτρέπουν τη χειραγώγηση από σαθρά πρότυπα και ευνοούν τη διατήρηση του αυτοσεβασμού και της μοναδικότητας. Οι μαθητές δεν νιώθουν την ανάγκη να ταυτιστούν με σύγχρονα πρότυπα, όπως οι inluencers και να ενταχθούν άκριτα σε μια μάζα, αφού αναγνωρίζουν την προσωπική τους αξία. Μάλιστα, η ανάθεση καθηκόντων, η ανάληψη ευθυνών στον σχολικό χώρο και η συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμησή του και προάγουν την αυτενέργεια και πρωτοβουλία.
Σχολείο και ευτυχία:
– Η καλλιέργεια της γνώσης και της δημιουργικής σκέψης διευρύνουν τους πνευματικούς ορίζοντες και οδηγούν στην ενδοσκόπηση, τη βαθύτερη κατανόηση του εαυτού. Μέσα από μια παιδεία ουσιαστική ο άνθρωπος συνεχώς επιδιώκει την κατάκτηση της καλύτερης εκδοχής του εαυτού του και την ανακάλυψη του ουσιαστικού νοήματος στη ζωή, εχέγγυο για την ευτυχία.
– Μέσα από τη συλλογικότητα και την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων, τις βιωματικές δράσεις όπως ο εθελοντισμός και τη συμμετοχή σε κοινωνικά προγράμματα, δημιουργείται το αίσθημα της κοινότητας. Παράλληλα, οικοδομούνται ανιδιοτελείς φιλίες και καλλιεργούνται δεξιότητες και ανθρωπιστικές αξίες, με κυριότερες την ενσυναίσθηση, την αλληλεγγύη και την ψυχική ανθεκτικότητα, στοιχεία που αποτελούν φορείς θετικών συναισθημάτων και θεμέλια για μια ουσιαστική, ισορροπημένη και ευτυχισμένη ζωή.
– Το ίδιο το σχολείο μπορεί να είναι ένας χώρος ευτυχίας, αφού οι εκδρομές, τα διαλείμματα, οι δημιουργικές δραστηριότητες και η ανθρώπινη επαφή με τους καθηγητές και τους συμμαθητές είναι πηγές χαράς. Άλλωστε, η στοχοθεσία και τα όνειρα για το μέλλον καλλιεργούν αισθήματα αισιοδοξίας και ελπίδας.
Σχολείο και οικολογική συνείδηση:
– Η περιβαλλοντική εκπαίδευση αναδεικνύει ουσιαστικά προβλήματα και προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο πλανήτης, εξοικειώνει με τις έννοιες της κλιματικής αλλαγής, της ενεργειακής κρίσης και της βιώσιμης ανάπτυξης, ευαισθητοποιώντας και αφυπνίζοντας τους μαθητές.
– Η ανάπτυξη περιβαλλοντικής δράσης και ο εθελοντισμός με τη μορφή ανακύκλωσης, οικολογικά προγράμματα καθαρισμού ακτών, δασών ακόμα και προσφοράς βοήθειας σε καταφύγια ζώων συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας ουσιαστικής οικολογικής συνείδησης και στην αλλαγή της στάσης των κοινωνιών απέναντι στη φύση.
– Ο οικολογικός τρόπος λειτουργίας ενός «πράσινου» σχολείου και ο έμπρακτος σεβασμός προς το περιβάλλον προάγει έναν τρόπο ζωής ολιγαρκή, με επιλογές όπως η συνετή χρήση των φυσικών πόρων, η επαναχρησιμοποίηση προϊόντων, η αποφυγή των “fast fashion” εταιριών και σπατάλης τροφίμων και ενέργειας. Η βιωματική αυτή προσέγγιση διασφαλίζει τον σεβασμό στη φύση και τον πλανήτη.
Σχολείο και διατήρηση της σωματικής και ψυχικής υγείας:
– Μέσα από την εισαγωγή μαθήματος υγιεινής, τη διοργάνωση εκδηλώσεων και τις ομιλίες από ειδικούς, το σχολείο μεταδίδει στους μαθητές βασικές γνώσεις για τη σωματική και ψυχική υγεία, αναδεικνύει την επικινδυνότητα των εξαρτήσεων και προάγει έναν τρόπο ζωής που διαφυλάσσει την υγεία και αποτρέπει από επικίνδυνες επιλογές όπως η κακή διατροφή, το κάπνισμα, το αλκοόλ και τα ναρκωτικά.
– Η ενίσχυση της αθλητικής παιδείας στο σχολείο και οι υγιεινές επιλογές στο φαγητό με προσεκτική επιλογή των προσφερόμενων από τις καντίνες και τα κυλικεία προϊόντων ενισχύουν τη φυσική κατάσταση, εθίζουν σε έναν τρόπο ζωής υγιεινό και ωθούν τους μαθητές σε έναν επαναπροσδιορισμό της σχέσης τους με το σώμα και την ατομική φροντίδα. Άλλωστε, η άσκηση λειτουργεί αντισταθμιστικά στον σύγχρονο αστικοποιημένο τρόπο ζωής και το άγχος και σε συνδυασμό με μια ισορροπημένη διατροφή συμβάλλει στην πρόληψη ασθενειών.
– Η διασφάλιση ενός υποστηρικτικού και συμπεριληπτικού περιβάλλοντος, όπου κυριαρχεί η ανεκτικότητα και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, αποτρέπουν την εκδήλωση φαινομένων εκφοβισμού, απομόνωσης, αισθημάτων άγχους και κατάθλιψης. Ένα πλαίσιο αποδοχής και κατανόησης και η ύπαρξη ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία είναι πολύτιμα για την ψυχική υγεία και ισορροπία των μαθητών.
Σχολείο και τέχνη:
– Απαιτείται η ενίσχυση των καλλιτεχνικών μαθημάτων και η απαγκίστρωση μαθημάτων που σχετίζονται με την τέχνη από τις εξετάσεις, με στόχο μια πιο ελεύθερη προσέγγιση στη διδασκαλία τους. Έτσι, καλλιεργείται το ενδιαφέρον των μαθητών για τις τέχνες και αποκτούν μια πιο ουσιαστική γνώση.
– Είναι σημαντική η βιωματική ενασχόληση με την τέχνη μέσα από τη δημιουργία καλλιτεχνικών εργαστηρίων και η συμμετοχή σε εκδηλώσεις με ανάλογο περιεχόμενο, η παρακολούθηση δρωμένων και οι εκπαιδευτικές επισκέψεις σε χώρους τέχνης και πολιτισμού
– Το ίδιο το σχολείο πρέπει να είναι ένας χώρος ελευθερίας και δημιουργικότητας, που ευνοεί την έκφραση ενώ προάγει τη φαντασία και την πρωτοτυπία. Βέβαια, ένα σχολείο πρέπει να είναι καλαίσθητο, ένας χώρος όπου η τέχνη είναι παρούσα είτε με την ανάρτηση έργων των μαθητών στις αίθουσες και τους διαδρόμους, με πίνακες ζωγραφικής και αφίσες είτε με μουσική στα διαλείμματα, ακόμα και κατά τη διεξαγωγή κάποιων μαθημάτων.
Σχολείο και κυκλοφοριακή αγωγή:
– Απαιτείται μια αναθεώρηση του σχολικού ωρολογίου προγράμματος ώστε να περιλαμβάνει μαθήματα οδήγησης και κυκλοφοριακής αγωγής. Οι μαθητές θα είναι σε θέση να κυκλοφορούν με ασφάλεια είτε ως οδηγοί είτε ως πεζοί αποφεύγοντας ατυχήματα και διατηρώντας την ακεραιότητά τους.
– Κρίνεται σκόπιμη η επίσκεψη σε πάρκα κυκλοφοριακής αγωγής ή η διεξαγωγή προσομοιώσεων οδήγησης, οι ομιλίες από ειδικούς όπως οι αξιωματικοί της τροχαίας ή επαγγελματίες οδηγοί, με στόχο τη βιωματική προσέγγιση στην οδήγηση και την εξοικείωση των μαθητών.
– Ωστόσο επειδή η ορθή οδηγική συμπεριφορά είναι πρωτίστως θέμα συνείδησης, είναι σημαντική η ηθικοποίηση των μαθητών, η συγκρότηση ενός αξιακού κώδικα που περιλαμβάνει τον σεβασμό και την υπευθυνότητα.
Σχολείο και υπευθυνότητα:
– Η καλλιέργεια της υπευθυνότητας από το σχολείο προϋποθέτει την καλλιέργεια ανθρωπιστικών αξιών, τη συγκρότηση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων που διέπονται από σεβασμό και αναγνωρίζουν την αξία του χρέους.
– Είναι καθοριστική η υγιής κοινωνικοποίηση με την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων και την καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων, προκειμένου να είναι αντιληπτή η οργανική σχέση που μας διέπει με το σύνολο, η κοινή μας μοίρα με τα υπόλοιπα μέλη του.
– Απαραίτητη θεωρείται η συνεισφορά του μαθητή στη λήψη αποφάσεων που αφορούν στη σχολική κοινότητα καθώς και η συμμετοχή σε εθελοντικές δράσεις, στη διοργάνωση εκδηλώσεων και σε δραστηριότητες της ευρύτερης κοινότητας. Έτσι, αναπτύσσονται η συναίσθηση του χρέους και καλλιεργείται η αυτοπεποίθηση, ενώ οι μαθητές καθίστανται συνδημιουργοί της σχολικής τους πραγματικότητας.
Σχολείο και νεανική παραβατικότητα:
– Πρωταρχική κρίνεται η ενίσχυση του παιδαγωγικού χαρακτήρα του σχολείου, η ηθικοποίηση των μαθητών με τη συγκρότηση ενός αξιακού κώδικα και η κοινωνικοποίηση με την καλλιέργεια δεξιοτήτων όπως η συνεργασία, η συλλογικότητα και η υπευθυνότητα, με στόχο την ουσιαστική ένταξη στο σύνολο και την εδραίωση σχέσεων σεβασμού.
– Παράλληλα, θεωρείται σημαντική η δημιουργία αντιστάσεων πνευματικής θωράκισης και η όξυνση της κριτικής σκέψης, ώστε να προάγεται η ορθή πράξη και ν’ αποφεύγεται η χειραγώγηση από κελεύσματα βίας και φανατισμού.
– Οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αποτελούν πρότυπα νηφαλιότητας και ευγένειας και να χειρίζονται με διακριτικότητα ζητήματα παραβατικότητας ώστε να στηρίζουν τα θύματα αποφεύγοντας τη στοχοποίηση των θυτών. Βέβαια, είναι σημαντική η ύπαρξη ενός συστήματος κανόνων και ποινών στο σχολείο, με τις οποίες όχι μόνο διασφαλίζεται η εύρυθμη λειτουργία του αλλά και καλλιεργείται η νομιμοφροσύνη στους νέους.
– Προς την ίδια κατεύθυνση συμβάλλουν θεσμοί όπως οι ομάδες σχολικής διαμεσολάβησης, μέσω των οποίων οι μαθητές επιλύουν μόνοι τις διαφορές τους, η παρουσία σχολικών συμβούλων και ψυχολόγων στα σχολεία για τη στήριξη των θυμάτων αλλά και η ενθάρρυνση των μαθητών με δημιουργικές δραστηριότητες όπως η τέχνη και ο αθλητισμός, που συντελούν στον εξευγενισμό της ψυχής και την εκτόνωση της ενεργητικότητάς τους.
Σχολείο και γέλιο:
– Το γέλιο προϋποθέτει την ύπαρξη ενός δημοκρατικού κλίματος στην τάξη, το οποίο ενθαρρύνει την ελεύθερη έκφραση και προάγει την αποδοχή.
– Οι εκπαιδευτικοί είναι απαραίτητο να προσεγγίζουν τους μαθητές, ν’ αποφεύγουν την αυταρχικότητα και τη δασκαλοκεντρική διδασκαλία αλλά να επιτρέπουν την ενεργητική συμμετοχή τους στη διεξαγωγή του μαθήματος. Θα πρέπει, μάλιστα, να αποφεύγουν την αυστηρότητα και την επίκριση αλλά να υιοθετούν το χιούμορ κατά τη διδασκαλία, αφού το γέλιο αποτελεί άριστη παιδαγωγική μέθοδο.
– Απαραίτητη συνθήκη αποτελεί η συνεργατική μάθηση και η ενθάρρυνση των φιλικών σχέσεων μεταξύ των μαθητών, ώστε να δημιουργείται έδαφος κατάλληλο για κάθε είδους αλληλεπίδραση. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων προκειμένου να εκτιμάται το ποιοτικό χιούμορ και οι δραστηριότητες όπως οι σχολικές εκδρομές που δημιουργούν τις ευκαιρίες για απαλλαγή από την πίεση και το άγχος.
Σχολείο και στερεότυπα:
– Η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης και η διεύρυνση των πνευματικών οριζόντων απαλλάσσει από την άγνοια και την αμάθεια καθώς και τη χειραγώγηση από στερεοτυπικές αντιλήψεις. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αντικειμενική διδασκαλία μαθημάτων όπως η Ιστορία και τα Θρησκευτικά αλλά και η απαλλαγή των σχολικών βιβλίων από στερεοτυπικές αναφορές και σχόλια.
– Η ισότιμη αντιμετώπιση όλων των μαθητών ανεξάρτητα από το φύλο, την καταγωγή, την εθνικότητα, την εμφάνιση ή την οικονομική τους κατάσταση καταργεί τις διακρίσεις, αίρει προκαταλήψεις και στερεότυπα και παγιώνει ένα κλίμα αποδοχής.
– Θεωρείται πολύ σημαντική η γαλούχηση με ανθρωπιστικές αξίες, όπως είναι ο σεβασμός και η ανεκτικότητα, που θεωρούνται το θεμέλιο για την εξάλειψη των στερεοτύπων.
Σχολείο και συμπερίληψη (συμπεριληπτικό σχολείο):
– Μέσα από την εξατομικευμένη διδασκαλία, την υιοθέτηση και εφαρμογή παιδαγωγικών μεθόδων που λαμβάνουν υπόψιν τις ιδιαίτερες ανάγκες του κάθε μαθητή το σχολείο συμβάλλει όχι μόνο στην παροχή ίσων ευκαιριών μάθησης αλλά και την πολύπλευρη ανάπτυξη όλων των μελών του.
– Οι μαθητές πέρα από τα γνωστικά εφόδια κατακτούν κοινωνικές δεξιότητες και ανθρωπιστικές αξίες, όπως η ενσυναίσθηση και η αποδοχή της διαφορετικότητας. Με τον τρόπο αυτό καλλιεργούνται ηθικά, αποκτούν δημοκρατικό ήθος και προετοιμάζονται κατάλληλα για μια συμπεριληπτική κοινωνία.
– Η συμπερίληψη στο σχολείο βοηθά στην άρση των στερεοτύπων και του κοινωνικού αποκλεισμού. Το σχολείο αποκτά έναν χαρακτήρα δημοκρατικό και επιτρέπει την κατάκτηση της γνώσης, της ευτυχίας και της επιτυχίας, καταργώντας τον στιγματισμό και τις διακρίσεις.
Σχολείο και γλώσσα:
– Είναι απαραίτητη η συστηματική διδασκαλία της γλώσσας με τρόπο ολοκληρωμένο που να προάγει την ουσιαστική αγάπη για τη γλώσσα και όχι την επιφανειακή καλλιέργειά της. Απαιτείται γι’ αυτό η μελέτη και κριτική επεξεργασία άρθρων και δοκιμίων, η επαφή με τη λογοτεχνία και η διοργάνωση δραστηριοτήτων που προάγουν τη βιωματική ενασχόληση με τη γλώσσα, με κυριότερες τη σχολική εφημερίδα και τη δημιουργική γραφή.
– Η καλλιέργεια γλωσσικών δεξιοτήτων προϋποθέτει, επίσης, την άρθρωση προσωπικού λόγου και την αυθόρμητη έκφραση με την ενθάρρυνση του μαθητή για συμμετοχή σε ρητορικούς ομίλους και αγώνες επιχειρηματολογίας, ή την εκπροσώπηση της μαθητικής κοινότητας στη Βουλή των Εφήβων και άλλες διοργανώσεις.
– Η ίδια η διδασκαλία πρέπει να διεξάγεται με τη μορφή διαλόγου και όχι ενός μονολόγου του εκπαιδευτικού με τη μορφή διάλεξης, ώστε να ευνοείται η συμμετοχή του μαθητή. Παράλληλα, η αποφυγή της μηχανιστικής αποστήθισης ενδυναμώνει τον προσωπικό λόγο και την αυθεντική έκφραση.
Σχολείο και ιστορία:
Στόχος είναι οι μαθητές να μάθουν να συνδέουν το παρελθόν με το παρόν, να απορρίπτουν απλοϊκές ή μεταφυσικές εξηγήσεις και να διατυπώνουν ιστορικά τεκμηριωμένες θέσεις.
- αξιοποίηση τοπικών πηγών,
- ανάπτυξη ερευνητικών εργασιών,
- κατανόηση του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος,
- ενίσχυση της πολιτισμικής ταυτότητας.
Σχολείο και φιλειρηνική συνείδηση:
– Μια παιδεία ανθρωποκεντρική που εστιάζει σε ανθρωπιστικά ιδανικά και στοχεύει στην υγιή κοινωνικοποίηση, προάγει τον σεβασμό και την ανεκτικότητα. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η εφαρμογή του διαλόγου που εθίζει στην ειρηνική επίλυση των προβλημάτων και την αποφυγή της βίας και των συγκρούσεων.
– Η αντικειμενική διδασκαλία μαθημάτων όπως η Ιστορία και τα Θρησκευτικά αμβλύνουν αισθήματα φανατισμού, η μετάδοση αντιπολεμικών μηνυμάτων μέσα από ντοκιμαντέρ και ταινίες ενισχύουν το πνεύμα και την αξία της ειρήνης, σε συνδυασμό με την ανάδειξη της καταστροφικής επίδρασης του πολέμου μέσα από ιστορικά γεγονότα.
– Η συμμετοχή σε αντιπολεμικές δράσεις και κινητοποιήσεις ενισχύει τη φιλειρηνική συνείδηση, προάγοντας τη συλλογικότητα και την αγωνιστική διάθεση ως δείγμα μιας ανάλογης στάσης ζωής.
Σχολείο και εθελοντισμός:
– Πρωταρχική κρίνεται η καλλιέργεια ηθικών αξιών και η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων, ώστε οι μαθητές ν’ αναπτύσσουν αισθήματα ενσυναίσθησης, συμπόνιας και υπευθυνότητας, προκειμένου να επιθυμούν να στηρίζουν τον συνάνθρωπο υποκινούμενοι από ένα γνήσιο ενδιαφέρον, εσωτερικό χρέος και αγάπη.
– Η ανάπτυξη κοινωνικού προβληματισμού και η καλλιέργεια της κοινωνικής ευαισθησίας μέσα από την επαφή με ζητήματα της κοινότητας και την ανθρωπότητας, εν γένει, πυροδοτούν αισθήματα προσφοράς και αποτελούν το έναυσμα για την έμπρακτη επίδειξη αλληλεγγύης.
– Η διοργάνωση εθελοντικών δραστηριοτήτων, η συμμετοχή σε ανάλογες δράσεις της κοινότητας και η στήριξη ΜΚΟ προάγουν την προσφορά στον συνάνθρωπο, διαμορφώνοντας τη συλλογική συνείδηση.
Σχολείο και αθλητισμός:
– Απαιτείται η τόνωση της παρουσίας του αθλητισμού στο σχολείο με την ενίσχυση του μαθήματος της φυσικής αγωγής και τη διοργάνωση αθλητικών εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων.
– Οι μαθητές πρέπει να ενθαρρύνονται να συμμετέχουν στις ανάλογες δραστηριότητες και όχι μόνο ως θεατές, να έρχονται σε επαφή με τα ταλέντα και τις δεξιότητές τους, ώστε να εντάσσουν τον αθλητισμό στην καθημερινότητά τους, ανάγοντάς τον σε τρόπο ζωής.
– Είναι, βέβαια, σημαντικό, να αναδεικνύονται οι αξίες που αντιπροσωπεύει ο αθλητισμός, οι οποίες συμβάλλουν στην ηθικοποίηση των μαθητών και προάγουν το ολυμπιακό ιδεώδες «νους υγιής εν σώματι υγιεί». Η άμιλλα, η πειθαρχία και η συναδέλφωση, το ευ αγωνίζεσθαι και η ομαδικότητα σφυρηλατούν ολοκληρωμένες προσωπικότητες που προάγουν ηθικά την κοινωνία. Μάλιστα, η επιβράβευση της συμμετοχής και όχι της νίκης αμβλύνει τον ανταγωνισμό και τη βία.
1º Κριτήριο Αξιολόγησης με Απαντήσεις
«ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ & AI»
Κείμενο 1
Θα αντικαταστήσει η Τεχνητή Νοημοσύνη τους εκπαιδευτικούς;
Πολλοί εκπαιδευτικοί ανησυχούν μήπως η τεχνητή νοημοσύνη αποτελέσει απειλή για την επαγγελματική τους εξέλιξη. Ορισμένοι φοβούνται ότι η αυτοματοποίηση και η χρήση τεχνολογιών όπως οι εικονικοί εκπαιδευτικοί και τα προσαρμοσμένα λογισμικά μάθησης μπορεί να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη επέμβαση στη διαδικασία εκπαίδευσης. Ο φόβος αυτός ενισχύεται ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τη δυνατότητα της τεχνητής νοημοσύνης να παρέχει εξατομικευμένη εκπαίδευση σε κάθε μαθητή, απειλώντας έτσι τον παραδοσιακό ρόλο του εκπαιδευτικού.
Ωστόσο, παρά τους φόβους αυτούς, υπάρχουν επιχειρήματα που υποστηρίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει έναν πολύτιμο σύμμαχο του εκπαιδευτικού, αντί να τον αντικαταστήσει. Μία προσέγγιση είναι η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για την αυτοματοποίηση ρουτίνας και τη διαχείριση μεγάλου όγκου δεδομένων, απελευθερώνοντας έτσι τον εκπαιδευτικό από επαναλαμβανόμενες εργασίες και επιτρέποντάς του να επικεντρωθεί στη δημιουργική και προσωπική αλληλεπίδραση με τους μαθητές. Επιπλέον, η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στη διδακτική διαδικασία μπορεί να επιτρέψει την ανάπτυξη εξατομικευμένων μαθησιακών προγραμμάτων που λαμβάνουν υπόψη τις ατομικές ανάγκες και τις διαφορετικές ταχύτητες μάθησης των μαθητών. Έτσι, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο για την ενίσχυση της διδασκαλίας και τη βελτίωση των εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων, χωρίς να αφαιρέσει τον ανθρώπινο παράγοντα από τη διαδικασία.
Το κλειδί για την αποτελεσματική ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση είναι η σωστή καθοδήγηση και χρήση από τους εκπαιδευτικούς. Αντί να αντιμετωπίζουν την τεχνητή νοημοσύνη ως απειλή, μπορούν να την αξιοποιήσουν ως ένα εργαλείο για την ενίσχυση της διδασκαλίας και την προώθηση της μάθησης. Μέσω της διαρκούς εκπαίδευσης και της προσαρμογής στις νέες τεχνολογίες, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να διατηρήσουν τον ρόλο τους ως πρωταγωνιστές στη διαδικασία μάθησης, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως υποστηρικτικό εργαλείο για την επίτευξη κοινών εκπαιδευτικών στόχων.
(διασκευασμένο άρθρο), Πηγή i- Εκπαίδευση,16 Φεβρουαρίου 2024
Κείμενο 2
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο σύγχρονο σχολείο
Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της προσωπικότητας του εκπαιδευτικού στη σύγχρονη εποχή πρέπει να είναι η ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών, η ευγένεια, η υπομονή και η επιμονή, η καταδεχτικότητα, η ειλικρίνεια, η αντικειμενικότητα, η κοινωνικότητα, η δικαιοσύνη, η αισιοδοξία, ο ενθουσιασμός, το κέφι, το χιούμορ και, κυρίως, ο σεβασμός στα δικαιώματα του παιδιού και γενικότερα η αγάπη προς το παιδί. Οφείλει ο ίδιος να αποτελεί ολοκληρωμένη προσωπικότητα, καθώς δεν προσφέρει απλώς γνώσεις και μάθηση, αλλά διαμορφώνει και τον χαρακτήρα των μαθητών. Με το σκεπτικό αυτό, λοιπόν, επιχειρήθηκε η σκιαγράφηση της εικόνας του «ιδανικού» δασκάλου, στην οποία θα πρέπει να αποσκοπεί κάθε εκπαιδευτικός, στα πλαίσια των δυνατοτήτων, των δυνάμεών του και της προσωπικότητάς του, ώστε να συμβάλλει στην ομαλή λειτουργία του σχολείου ως κοινωνικού οργανισμού.
Εκείνο που η σύγχρονη κοινωνία απαιτεί επιπλέον από τον εκπαιδευτικό είναι να είναι «ανανεωτής», να έχει δηλαδή συνεχή ενημέρωση στις νέες εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα τόσο σε ψυχολογικό, παιδαγωγικό, κοινωνικο-πολιτισμικό επίπεδο, όσο και σε τεχνολογικό και, κυρίως, να διαθέτει ευστροφία, ευελιξία και ικανότητα προσαρμογής σε νέους ρόλους. Το ερώτημα που τίθεται είναι με ποιο τρόπο ο εκπαιδευτικός
θα δώσει θετική κατεύθυνση σε όλους τους παράγοντες που αναφέρθηκαν, ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για δημιουργική και ουσιαστική μάθηση, που είναι και το επιδιωκόμενο.
Όσες γνώσεις κι αν διαθέτει ο εκπαιδευτικός, η προετοιμασία πριν μπει στην τάξη αποτελεί σημαντικό κομμάτι της διδακτικής πράξης. Οφείλει, λοιπόν, να προετοιμάζεται πολύπλευρα, προκειμένου να παρουσιάσει τη νέα γνώση, να ενισχύσει την εκμάθησή της και να καλλιεργήσει τις ικανότητες και τις δεξιότητες των μαθητών του. Η προετοιμασία αυτή είναι αναγκαία και απαιτεί συνεχή επιστημονική ενημέρωση. Παράλληλα, οφείλει να λάβει υπόψη τόσο το μαθησιακό επίπεδο όσο και τους ρυθμούς και το προσωπικό στυλ μάθησης του κάθε μαθητή της τάξης του.
Συγχρόνως, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να προσανατολίσει τους μαθητές στον στόχο (ή στους στόχους) της διδακτικής ενότητας. ∆εν αρκεί να γνωρίζει μόνο ο ίδιος τον στόχο της εκάστοτε ενότητας, είναι απαραίτητο να έχει προσανατολιστεί σ’ αυτόν κι ο μαθητής, διότι ο μαθητής είναι εκείνος ο οποίος καλείται να πετύχει αυτόν το στόχο, οπότε η επιτυχία ή αποτυχία του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις δικές του προσπάθειες και δυνάμεις.
Το κείμενο αποτελεί (διασκευασμένο) απόσπασμα από την ομότιτλη εισήγηση του Νικόλαου Ντούσκα σε εκπαιδευτικό συνέδριο. Πηγή: ipeir.pde.sch.gr/educonf/
Κείμενο 3
Δάσκαλε, μάθαινε
«Δάσκαλε, μάθαινε!
Δάσκαλε,
μάθαινε!
Μην λες πολύ συχνά, πως έχεις
δίκιο, δάσκαλε!
Άσε τον μαθητή σου να το
νιώσει!
Όλη την ώρα την αλήθεια μην
την καταπονείς:
Δεν το
αντέχει.
Να ακούς όταν
μιλάς!»
Μπ. Μπρεχτ
Θέμα Α
Α1. Στο Κείμενο 1 παρουσιάζονται οι θετικές προεκτάσεις της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση. Να τις αποδώσετε συνοπτικά σε 70 – 80 λέξεις περίπου.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2 τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):
Κείμενο 1
α. Η βασική απειλή για τους εκπαιδευτικούς είναι η παροχή εξατομικευμένης εκπαίδευσης από την τεχνητή νοημοσύνη.
β. Η αντικατάσταση του εκπαιδευτικού από την τεχνητή νοημοσύνη είναι αναπόδραστη.
γ. Ο συντάκτης του κειμένου 1 δεν σκιαγραφεί ένα αισιόδοξο μέλλον για τον εκπαιδευτικό.
Κείμενο 2
δ. Το πιο σημαντικό εφόδιο για έναν καλό δάσκαλο είναι η εξειδίκευση και η επιστημονική του κατάρτιση.
ε. Στο κείμενο παρουσιάζεται ως σημαντική η στοχοθεσία.
Μονάδες 15
Β2. Ποια είναι η νοηματική σχέση ανάμεσα στην πρώτη («Πολλοί εκπαιδευτικοί … ρόλο του εκπαιδευτικού») και τη δεύτερη παράγραφο («Ωστόσο … από τη διαδικασία») του Κειμένου 1; Πώς συνδέεται με την πρόθεση του συντάκτη και το νόημα του κειμένου;
Μονάδες 10
Β3. Πρόθεση του εισηγητή στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 2 («Χαρακτηριστικά γνωρίσματα… κοινωνικού οργανισμού») είναι να αναδείξει το χρέος του εκπαιδευτικού. Να αναφέρετε δύο (2) διαφορετικές μεταξύ τους γλωσσικές επιλογές / εκφραστικά μέσα με τα οποία υπηρετείται η πρόθεσή του (μονάδες 4) και να εξηγήσετε σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά. (μονάδες 6)
Μονάδες 10
Θέμα Γ
Γ1. Ποια είναι η προτροπή του ποιητικού υποκειμένου προς τον δάσκαλο στο Κείμενο 3; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Ποια από όλες θεωρείτε πιο σημαντική και γιατί; (150 – 200 λέξεις).
Μονάδες 15
Θέμα Δ
Δ1. Στο Κείμενο 1 διατυπώνεται η θέση ότι «η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει έναν πολύτιμο σύμμαχο του εκπαιδευτικού, αντί να τον αντικαταστήσει».
α) Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την παραπάνω θέση και γιατί;
β) Εσείς, ποια χαρακτηριστικά θεωρείτε ότι καθιστούν τον δάσκαλο αναντικατάστατο; Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα 1 και 2 να παρουσιάσετε τις απόψεις σας σε άρθρο 350-400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας.
Μονάδες 30
Πρόσθετες ασκήσεις:
Άσκηση 1.
Η δεύτερη παράγραφος του Κειμένου 1 μπορεί να χωριστεί σε δύο μικρότερες. Σε ποιο σημείο μπορεί να γίνει ο διαχωρισμός και γιατί;
Άσκηση 2.
«Το ερώτημα που τίθεται είναι με ποιο τρόπο ο εκπαιδευτικός θα δώσει θετική κατεύθυνση σε όλους τους παράγοντες που αναφέρθηκαν, ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για δημιουργική και ουσιαστική μάθηση, που είναι και το επιδιωκόμενο». Στο παραπάνω χωρίο αξιοποιείται ο πλάγιος λόγος. Να μετατρέψετε σε ευθύ λόγο. Ποιες αλλαγές παρατηρούνται μετά τη μετατροπή;
Άσκηση 3.
α. Να σχολιάσετε τον τίτλο του Κειμένου 1 ως προς τη μορφή και τη νοηματική του συνάφεια με το κείμενο.
β. Να δώσετε έναν νέο τίτλο στο Κείμενο 2. Ο τίτλος σας να περιλαμβάνει σχόλιο.
Άσκηση 4.
α. Να εντοπίσετε τον τρόπο με τον οποίο εξασφαλίζεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων της πρώτης παραγράφου («Πολλοί εκπαιδευτικοί … ρόλο του εκπαιδευτικού») του Κειμένου 1.
β. Στα δύο κείμενα, η συνοχή εξασφαλίζεται με κάποιες διαρθρωτικές λέξεις: Επιπλέον, Έτσι, λοιπόν, Συγχρόνως. Να δικαιολογήσετε τον ρόλο τους, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν στην κάθε περίπτωση.
Άσκηση 5.
Να εντοπίσετε στα Κείμενα 1 και 2 ένα σημείο στο οποίο η διατύπωση είναι δυνητική και ένα στο οποίο είναι δεοντική, συνδέοντας με το νόημα που εκφράζουν. Κατόπιν, να μετατρέψετε τη διατύπωση, προκειμένου να δηλώνεται η πρόθεση και η βεβαιότητα, αντίστοιχα.
Άσκηση 6.
α. «Το κλειδί για την αποτελεσματική ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση είναι η σωστή καθοδήγηση και χρήση από τους εκπαιδευτικούς. Αντί να αντιμετωπίζουν την τεχνητή νοημοσύνη ως απειλή, μπορούν να την αξιοποιήσουν ως ένα εργαλείο για την ενίσχυση της διδασκαλίας και την προώθηση της μάθησης». Να δικαιολογήσετε την επιλογή του γ’ πληθυντικού ρηματικού προσώπου, λαμβάνοντας υπόψη την περίσταση επικοινωνίας και την πρόθεση του συντάκτη.
β. Να μετατρέψετε το απόσπασμα ως προς το ρηματικό πρόσωπο, προκειμένου να δηλώνεται η συλλογικότητα. Ποιες αλλαγές παρατηρούνται ως προς το νόημα και το ύφος;
Άσκηση 7.
Να αναφέρετε τρία (3) στοιχεία που πιστοποιούν την κατάταξη του Κειμένου 1 στον κειμενικό τύπο του άρθρου.
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ:
Θέμα Α
Α1. Όπως αναφέρεται στο κείμενο, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να έχει θετικές προεκτάσεις στην εκπαίδευση. Πράγματι, μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο, καθώς αυτοματοποιεί επαναλαμβανόμενες εργασίες και διαχειρίζεται δεδομένα, δίνοντας χρόνο στον εκπαιδευτικό για δημιουργική διδασκαλία. Επιτρέπει, μάλιστα, την ανάπτυξη εξατομικευμένων μαθησιακών προγραμμάτων, προσαρμοσμένων στις ανάγκες και τον ρυθμό κάθε μαθητή, ενισχύοντας τα εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Με σωστή καθοδήγηση και συνεχή επιμόρφωση, λοιπόν, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αξιοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη ως υποστηρικτικό διδακτικό μέσο, χωρίς να χάνεται ο ανθρώπινος παράγοντας.
(78 λέξεις)
Θέμα Β
Β1.
Κείμενο 1
α. Σωστό
β. Λάθος
γ. Λάθος
Κείμενο 2
δ. Λάθος
ε. Σωστό
Β2. Η πρώτη και η δεύτερη παράγραφος του Κειμένου 1 συνδέονται με μια νοηματική σχέση αντίθεσης, όπως υποδηλώνεται από τη χρήση της διαρθρωτικής λέξης «Ωστόσο». Στην πρώτη παράγραφο σκιαγραφείται ο φόβος των εκπαιδευτικών για την αντικατάστασή τους από την τεχνητή νοημοσύνη εξαιτίας της ικανότητάς της να παρέχει εξατομικευμένη μάθηση. Αντίθετα, στη δεύτερη παράγραφο παρατίθενται επιχειρήματα τα οποία τονίζουν τις θετικές προεκτάσεις της τεχνητής νοημοσύνης, που την καθιστούν απαραίτητο εργαλείο του εκπαιδευτικού κατά τη διδασκαλία. Αυτή η επιλογή υπηρετεί την πρόθεση του συντάκτη να αναδείξει τον αμφιλεγόμενο ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης και να τονίσει τη θετική της διάσταση, προτρέποντας έμμεσα τους εκπαιδευτικούς σχετικά με την ορθολογική αξιοποίησή της.
Β3. Πρόθεση του εισηγητή στην παράγραφο είναι να αναδείξει το χρέος του εκπαιδευτικού, όπως προκύπτει από τις γλωσσικές επιλογές και τα εκφραστικά μέσα που αξιοποιεί. Με ένα εκτενές ασύνδετο σχήμα («ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών … χιούμορ») πυκνώνει τα νοήματα, τονίζοντας εμφατικά το πλήθος των γνωρισμάτων της προσωπικότητας των εκπαιδευτικών που απαιτούνται στη σύγχρονη εποχή. Καθιστά τον λόγο γοργό και κοφτό, ενισχύοντας τη συναισθηματική φόρτιση. Παράλληλα, η χρήση της υποτακτικής έγκλισης στο πλαίσιο της δεοντικής διατύπωσης («πρέπει να είναι…» και «θα πρέπει να αποσκοπεί…») υποδεικνύει το χρέος του εκπαιδευτικού, λειτουργώντας έμμεσα προτρεπτικά προς την ορθολογική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Έτσι, αναδεικνύει αποτελεσματικά το χρέος του εκπαιδευτικού.
Θέμα Γ
Γ1.
Το ποιητικό υποκείμενο απευθύνει μια σαφή προτροπή προς τον δάσκαλο, η οποία προκύπτει ήδη από τον τίτλο, να παραμένει ταπεινός, δεκτικός και ανοιχτός στη γνώση. Μάλιστα, επαναλαμβάνεται μέσα στο ποίημα, προκειμένου να δοθεί έμφαση στο περιεχόμενό της. Φαίνεται ότι η μάθηση δεν είναι ένα αποκλειστικό καθήκον του μαθητή αλλά μια συνεχής πρόκληση για τον εκπαιδευτικό. Συμβουλεύει παράλληλα, τον εκπαιδευτικό να αποφεύγει το δογματισμό και την αυθεντία («Μην λες πολύ συχνά, πως έχεις δίκιο») αλλά να επιδιώκει την ενεργητική ακρόαση και την αμφίδρομη επικοινωνία με τον μαθητή. Είναι σημαντικό να καθοδηγεί ώστε ο μαθητής να ανακαλύπτει την αλήθεια («Άσε τον μαθητή σου να το νιώσει») και να μην βομβαρδίζεται με δογματική γνώση, αφού έτσι η αλήθεια αποδυναμώνεται («Όλη την ώρα την αλήθεια μην την καταπονείς: Δεν το αντέχει»). Ο τόνος του ποιήματος είναι έντονα προτρεπτικός, όπως προκύπτει από την επιλογή της προστακτικής και υποτακτικής έγκλισης των ρημάτων («μάθαινε», «μην λες») και την άμεση απεύθυνση στον δάσκαλο σε β ενικό ρηματικό πρόσωπο, στοιχείο που δημιουργεί την αίσθηση του διαλόγου. Πρόκειται για ένα ποίημα με διδακτικό χαρακτήρα.
Κατά τη γνώμη μου, η πιο σημαντική προτροπή είναι η προτροπή προς την ενεργητική ακρόαση. Ο μαθητής πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό και εμπιστοσύνη. Έτσι, ο δάσκαλος οφείλει να εμπνέει, να ενθαρρύνει την αυτενέργεια δείχνοντας ότι η γνώση είναι κοινή πορεία και όχι μονόλογος αυθεντίας. Άλλωστε, η ανταλλαγή απόψεων είναι γόνιμη και δημιουργική.
(200 λέξεις)
Θέμα Δ
Δ1.
Δάσκαλος… απλά αναντικατάστατος!
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μια σύγχρονη πραγματικότητα μέσα στην οποία ζούμε. Σταδιακά κατακτά ολοένα και περισσότερους τομείς, ακόμα και αυτόν της εκπαίδευσης. Αν και φαντάζει απειλητική για την εκπαιδευτική διαδικασία και το κύρος του δασκάλου, πολλές είναι οι φωνές που υποστηρίζουν ότι μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο σύμμαχο και εργαλείο στα χέρια του. Βέβαια, είναι σημαντικό και ο ίδιος να ενστερνίζεται τις εξελίξεις και να εμφορείται από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Πράγματι, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, διευκολύνοντας το έργο του δασκάλου. Με τις εφαρμογές που διαθέτει, μπορεί να διαχειρίζεται έναν μεγάλο όγκο πληροφοριών και δεδομένων σε ελάχιστο χρόνο. Απαλλάσσει, λοιπόν, τον εκπαιδευτικό από μονότονες, διεκπεραιωτικές διαδικασίες και του επιτρέπει να αφιερώνει χρόνο σε δημιουργικά αντικείμενα. Μια τέτοια δυνατότητα του δίνει την ευκαιρία να σχεδιάζει τη διδασκαλία του, να εξατομικεύει την πορεία της και να συζητά με τους μαθητές του, αφουγκραζόμενος τις ανάγκες τους. Έτσι, τα αποτελέσματα της μάθησης είναι επιτυχή και ενισχύεται η διαπροσωπική διάστασή της. Ας μη λησμονηθεί ο δημοκρατικός χαρακτήρας που προσλαμβάνει πλέον το σχολείο, εξασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση σε όλους τους μαθητές, κάνοντας πράξη τη συμπερίληψη.
Προκειμένου, βέβαια, ο δάσκαλος να συνεχίσει να αποτελεί βασικό παράγοντας της εκπαιδευτικής διαδικασίας διατηρώντας τον πρωταγωνιστικό του ρόλο, θα πρέπει να δικαιώνει τις προσδοκίες των μαθητών του και να επιδιώκει τη διαρκή εξέλιξη και αυτοβελτίωση. Οφείλει να αποτελεί ολοκληρωμένη προσωπικότητα, ένα ορθό πρότυπο δράσης και ήθους. Είναι σημαντικό να διαθέτει άρτια γνώση του αντικειμένου του και να μεταδίδει τις γνώσεις με αυτοπεποίθηση, αποφεύγοντας τον δογματισμό και την αυθεντία. Να αφουγκράζεται τους μαθητές του στο πλαίσιο μιας αμφίδρομης επικοινωνίας με αγάπη, σεβασμό και κατανόηση, ως ένας συνοδοιπόρος στο ταξίδι της γνώσης. Μάλιστα, ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει σ’ ένα σύγχρονο τεχνολογικό σύμπαν είναι να αγκαλιάζει την τεχνολογία και να την αξιοποιεί χωρίς φόβο.
Συνεπώς, ο εκπαιδευτικός παραμένει αναντικατάστατος γιατί δεν προσφέρει μόνο γνώσεις αλλά διαμορφώνει χαρακτήρες και καλλιεργεί αξίες. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως χρήσιμο βοήθημα, αρκεί να αξιοποιείται σωστά και να συνοδεύεται από συνεχή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Το σχολείο του μέλλοντος δεν είναι ένα σχολείο χωρίς δασκάλους· είναι ένας χώρος όπου η τεχνολογία υποστηρίζει τον άνθρωπο, δίνοντάς του τη δυνατότητα να εκπαιδεύει πιο αποτελεσματικά και ουσιαστικά.
(363 λέξεις)
Απαντήσεις στις Πρόσθετες ασκήσεις:
Άσκηση 1.
Η δεύτερη παράγραφος του Κειμένου 1 μπορεί να χωριστεί σε δύο μικρότερες. Το σημείο στο οποίο γίνεται ο διαχωρισμός είναι: «προσωπική αλληλεπίδραση με τους μαθητές». Οι δύο νέες παράγραφοι που προκύπτουν είναι οι εξής: «Ωστόσο… προσωπική αλληλεπίδραση με τους μαθητές» και «Επιπλέον… από τη διαδικασία».
Ο διαχωρισμός στο σημείο αυτό δικαιολογείται τόσο από την παρουσία της διαρθρωτικής λέξης «Επιπλέον» όσο και από την αλλαγή του νοήματος. Στο πρώτο κομμάτι της παραγράφου αναφέρεται ως πλεονέκτημα της τεχνητής νοημοσύνης η διαχείριση μεγάλου όγκου πληροφοριών και η απελευθέρωση των μαθητών από επαναλαμβανόμενες εργασίες. Στο δεύτερο κομμάτι αναφέρεται το δεύτερο πλεονέκτημα, η εξατομίκευση των μαθησιακών προγραμμάτων.
Άσκηση 2.
Μετατροπή σε ευθύ λόγο: «Πώς θα δώσει ο εκπαιδευτικός δώσει θετική κατεύθυνση σε όλους τους παράγοντες που αναφέρθηκαν, ώστε να δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για δημιουργική και ουσιαστική μάθηση, που είναι και το επιδιωκόμενο;».
Μετά τη μετατροπή διακόπτεται η μονοτονία της αφήγησης και ο λόγος αποκτά ζωντάνια και αμεσότητα. Ενισχύεται η πειστικότητα και η αυθεντικότητα του κειμένου και το ύφος καθίσταται οικείο.
Άσκηση 3.
α. Ο τίτλος του Κειμένου 1 «Θα αντικαταστήσει η Τεχνητή Νοημοσύνη τους εκπαιδευτικούς;» περιλαμβάνει ρήμα σε οριστική έγκλιση, η οποία δηλώνει το βέβαιο και το πραγματικό. Αξιοποιεί την αναφορική γλώσσα, στοιχείο που ενισχύει τον πληροφοριακό του χαρακτήρα. Έχει ερωτηματική μορφή, απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη, καθιστώντας τον συμμέτοχο στον προβληματισμό του.
Ο τίτλος παρουσιάζει νοηματική συνάφεια με το κείμενο. Είναι εύστοχος και περιεκτικός, το περιεχόμενό του αναλύεται στη συνέχεια του άρθρου, όπου δίνεται απάντηση στο ερώτημα σχετικά με την αντικατάσταση των εκπαιδευτικών από την τεχνητή νοημοσύνη.
β. Τίτλος με σχόλιο:
Δάσκαλος… πρωταγωνιστής στο σχολείο!
Άσκηση 4.
α. Η συνοχή ανάμεσα στην πρώτη και τη δεύτερη περίοδο επιτυγχάνεται με νοηματική συνάφεια. Συγκεκριμένα, με την έλλειψη του ρηματικού υποκειμένου «Πολλοί εκπαιδευτικοί», που ενώ παραλείπεται από τη δεύτερη περίοδο εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα. Η συνοχή ανάμεσα στη δεύτερη και την τρίτη περίοδο εξασφαλίζεται με την επανάληψη (φοβούνται – φόβος) και τη χρήση της αντωνυμίας «αυτός».
β. Στα δύο κείμενα, η συνοχή εξασφαλίζεται με κάποιες διαρθρωτικές λέξεις: Επιπλέον, Έτσι, Συγχρόνως λοιπόν, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν στην κάθε περίπτωση.
Επιπλέον: δηλώνει προσθήκη. Παρουσιάζει ένα επιπλέον πλεονέκτημα της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση.
Έτσι: δηλώνει σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Παρουσιάζει την ενίσχυση της διδασκαλίας και τη βελτίωση των εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης εξατομικευμένων μαθησιακών προγραμμάτων.
Λοιπόν: δηλώνει ανακεφαλαίωση. Καταλήγει στην ανακεφαλαιωτική διαπίστωση ότι κάθε εκπαιδευτικός θα πρέπει να αποσκοπεί στην εικόνα του «ιδανικού» δασκάλου, η οποία απορρέει από τη διαπίστωση ότι ο δάσκαλος διαμορφώνει τον χαρακτήρα των μαθητών.
Συγχρόνως: δηλώνει προσθήκη. Παρουσιάζει έναν επιπλέον ρόλο που καλείται να αναλάβει ο εκπαιδευτικός.
Άσκηση 5.
Δυνητική διατύπωση: «Αντί να αντιμετωπίζουν την τεχνητή νοημοσύνη ως απειλή, μπορούν να την αξιοποιήσουν ως ένα εργαλείο για την ενίσχυση της διδασκαλίας και την προώθηση της μάθησης». (Κείμενο 1)
Μετατροπή σε πρόθεση: Αντί να αντιμετωπίζουν την τεχνητή νοημοσύνη ως απειλή, σκοπεύουν να την αξιοποιήσουν ως ένα εργαλείο για την ενίσχυση της διδασκαλίας και την προώθηση της μάθησης
Δεοντική διατύπωση: «Οφείλει, λοιπόν, να προετοιμάζεται πολύπλευρα, προκειμένου να παρουσιάσει τη νέα γνώση, να ενισχύσει την εκμάθησή της και να καλλιεργήσει τις ικανότητες και τις δεξιότητες των μαθητών του». (Κείμενο 2)
Μετατροπή σε βεβαιότητα: Προετοιμάζεται, λοιπόν, πολύπλευρα, προκειμένου να παρουσιάσει τη νέα γνώση, να ενισχύσει την εκμάθησή της και να καλλιεργήσει τις ικανότητες και τις δεξιότητες των μαθητών του.
Άσκηση 6.
α. Στο απόσπασμα αξιοποιείται το γ’ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο με το οποίο ο συντάκτης αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα και παρουσιάζει με αντικειμενικότητα τις απόψεις του σχετικά με την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από τους εκπαιδευτικούς, οι οποίες παρουσιάζονται ως γενικά αποδεκτές. Το ύφος καθίσταται επίσημο. Η επιλογή αυτή συνάδει με τον κειμενικό τύπο του άρθρου και την πρόθεση του συντάκτη να ενημερώσει τον αναγνώστη και να πείσει για τους ισχυρισμούς του.
β. Προκειμένου να δηλώνεται η συλλογικότητα θα πρέπει να αξιοποιηθεί το α΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο: «Το κλειδί για την αποτελεσματική ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση είναι η σωστή καθοδήγηση και χρήση από τους εκπαιδευτικούς. Αντί να αντιμετωπίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη ως απειλή, μπορούμε να την αξιοποιήσουμε ως ένα εργαλείο για την ενίσχυση της διδασκαλίας και την προώθηση της μάθησης»
Μετά τη μετατροπή σε α’ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο ο συντάκτης εντάσσει τον εαυτό του στο κοινό σύνολο των εκπαιδευτικών, προσδίδοντας στα γραφόμενα καθολικότητα. Έτσι, αναδεικνύεται η συλλογική ευθύνη για την αντιμετώπιση της τεχνητής νοημοσύνης και ευαισθητοποιείται ο αναγνώστης.
Άσκηση 7.
Το Κείμενο 1 κατατάσσεται στον κειμενικό τύπο του άρθρου. Στοιχεία που πιστοποιούν την κατάταξη αυτή είναι η παρουσία τίτλου στο κείμενο, η αναφορική λειτουργία της γλώσσας και η οριστική έγκλιση και το θέμα του κειμένου, το οποίο αντλείται από την επικαιρότητα και ενδιαφέρει το σύνολο της κοινής γνώμης.
2º Κριτήριο Αξιολόγησης με Απαντήσεις
«ΣΧΟΛΕΙΟ & ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ»
Κείμενο 1
Φτωχαίνει η ανθρώπινη σκέψη όσο οι μηχανές γίνονται πιο έξυπνες;
Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να μας απαλλάξει από τις βαρετές εργασίες. Εκείνη θα τις εκτελεί αυτόματα, εμείς θα ασχολούμαστε μόνο με τα συναρπαστικά. Ωστόσο, αυτό το δώρο έρχεται με ένα τίμημα, κάτι που δεν μας συμφέρει καθόλου να καταβάλουμε. Πριν από μερικές μέρες δημοσιεύθηκε μια μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου Κάρνεγκι Μέλον και της Microsoft, το συμπέρασμα της οποίας είναι σαφές: οι εφαρμογές παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (GenAI) αποφέρουν σημαντικά οφέλη στους εργαζομένους, αλλά η συστηματική χρήση τους υπονομεύε
ι την κριτική τους σκέψη. Οι 319 συμμετέχοντες στην έρευνα αξιοποίησαν τα εργαλεία της ΤΝ (το ChatGPT, το Gemini κ.ά.) σε πολλές ρουτίνες τους, βλέποντας παράλληλα την ικανότητά τους στην επίλυση προβλημάτων να φθίνει.
Όσο περισσότερο εμπιστεύονταν οι εργαζόμενοι τα εργαλεία της ΤΝ, τόσο λιγότερο προσπαθούσαν να σκεφτούν κριτικά, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να κρίνουν σωστά τα παραδοτέα της ΤΝ. Το ότι η αυτοματοποίηση μειώνει την κριτική μας ικανότητα δεν είναι βεβαίως κάτι καινούργιο. Έχουμε δει ξανά το έργο, απλώς τώρα αλλάζει η κλίμακα των προσβεβλημένων. Δυνητικά, επηρεάζεται η κριτική ικανότητα του συνόλου των χρηστών της.
Οι ερευνητές επισημαίνουν το φαινόμενο που έχει γίνει γνωστό και ως «ειρωνεία της αυτοματοποίησης», γράφοντας: «Μια βασική έκφανσή της είναι ότι, μηχανοποιώντας τις εργασίες ρουτίνας και αφήνοντας τον χειρισμό των εξαιρέσεων στον άνθρωπο, στερείς από τον χρήστη τις ευκαιρίες να εξασκεί την κρίση του και να την ενδυναμώνει, αφήνοντάς τον έτσι ατροφικό και απροετοίμαστο όταν προκύπτουν οι εξαιρέσεις». Αυτό συμβαίνει με τους πιλότους των αεροπλάνων. Η υπερεξάρτησή τους από τα συστήματα αυτόματης πλοήγησης οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις όταν χρειαστεί να ενεργήσουν επειγόντως. Όταν έχεις συνηθίσει στον αυτόματο πιλότο, ένα έκτακτο περιστατικό σε αποσυντονίζει τόσο που δεν ξέρεις τι να κάνεις. Εναποθέτοντας τις αποφάσεις σου στη μηχανή, κερδίζεις χρόνο, αλλά χάνεις το μυαλό σου. Αφήνεις την κρίση σου να ατροφήσει κι όταν τη χρειάζεσαι περισσότερο από ποτέ, πολύ απλά δεν την έχεις.
Το ενδιαφέρον, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, είναι ότι όσοι έχουν εμπιστοσύνη στις δικές τους ικανότητες τείνουν να καταβάλλουν περισσότερη διανοητική προσπάθεια και να μην αφήνουν ανεξέλεγκτα τα αποτελέσματα της ΤΝ. Οπότε υπάρχει ελπίδα. Επειδή όμως είναι βέβαιο ότι όσο οι μηχανές θα γίνονται πιο έξυπνες, τόσο θα φτωχαίνει η ανθρώπινη σκέψη, θα πρέπει να ξεκινήσουμε παίρνοντας μια αναγκαία απόσταση από τη μηχανή. Αφήνοντας, για παράδειγμα, στην άκρη το κινητό μας.
Μανώλης Ανδριωτάκης, Καθημερινή, 21.02.2025
Κείμενο 2
The 4 C’s
Η εκπαίδευση, τόσο σε επίπεδο σχολείου όσο και πανεπιστημίου, δεν αφορά ή, τουλάχιστον, δεν πρέπει να αφορά μόνο τη μετάδοση γνώσεων, αλλά και την ανάπτυξη της κριτικής και δημιουργικής σκέψης ως προαπαιτούμενο της υποδοχής της γνώσης. Πόσο μάλλον σήμερα που οι γνώσεις και οι πληροφορίες βρίσκονται παντού γύρω μας και δεν χρειάζεται να κοπιάσει κανείς για να τις προσεγγίσει.
Η σκέψη αποτελεί το εργαλείο με το οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον κόσμο, επεξεργάζονται δεδομένα, λύνουν προβλήματα και εκφράζουν ιδέες. Αλλά και τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουν δημιουργικά, εκφράζουν αξίες, εφαρμόζουν την πολιτική τους φύση, καθίστανται χρήσιμα μέλη μιας κοινωνίας και την οδηγούν σε απρόσκοπτη και ακίνδυνη πρόοδο. Ωστόσο, συχνά η εκπαίδευση επικεντρώνεται στην αποστήθιση και όχι στη βαθύτερη κατανόηση και αμφισβήτηση των δεδομένων, στην έτοιμη τροφή, της οποίας η τραχιά χώνεψη θα αποτελέσει το πασαπόρτι για τη μεγάλη πόρτα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.
Η ανάγκη για μια κριτική παιδεία
Η κριτική σκέψη δεν είναι έμφυτη ικανότητα, αλλά κάτι που καλλιεργείται μέσα από την εμπειρία, την αλληλεπίδραση και την κατάλληλη εκπαίδευση. Δεν υπάρχουν περισσότερο ή λιγότερο έξυπνοι μαθητές και έξυπνες μαθήτριες ꞏ υπάρχουν εκπαιδευτικά συστήματα ικανά να ασκήσουν περισσότερο ή λιγότερο τη σκέψη των παιδιών.
Η παιδεία που βασίζεται στη σκέψη οφείλει να ενθαρρύνει την ερώτηση «γιατί;» και «πώς;». Με λίγα λόγια, να προκαλεί τους μαθητές και τις μαθήτριες σε μια ανακάλυψη των αιτιών των πραγμάτων και του τρόπου με τον οποία αυτά πραγματοποιούνται. Παράλληλα, οφείλει να διαμορφώνει «θετικούς αμφισβητίες». Δηλαδή ανθρώπους που δεν αποδέχονται αστήρικτες απόψεις, αλλά είναι έτοιμοι να τις ενστερνιστούν με χαρά, αν πειστούν για την ισχύ τους. Προγράμματα σπουδών που θα βασίζονται στην έρευνα, στη φιλοσοφική συζήτηση και στην ανάλυση κι επίλυση πραγματικών προβλημάτων μπορούν να ενισχύσουν νοητικά τους μαθητές. Η τέχνη της διαλεκτικής, για παράδειγμα, διδάσκει όχι μόνο το πώς να υποστηρίζουμε μια άποψη, αλλά και το πώς να την αμφισβητούμε με σεβασμό, ενώ η επιστήμη της φιλοσοφίας ανιχνεύει τα πράγματα πίσω από τα φαινόμενα και επιχειρεί να απαντήσει σε οντολογικά ζητήματα που, ενώ έχουν τρομερό εν διαφέρον, δεν απασχολούν τους μαθητές των ελληνικών σχολείων
3ο-ΓΕΛ-ΣΕΡΡΩΝ_ΒΗΜΑ_ΤΟ_DOTES, Φεβρουάριος 2025 (άρθρο του μαθητή Εφραίμ Καμπουρίδη)
Κείμενο 3
Το σχολειό χτίζεται
Το ποίημα «Το σχολειό χτίζεται» του Οδυσσέα Ελύτη περιλαμβάνεται στη συλλογή «Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας», η οποία εκδόθηκε το 1971
Το σχολειό χτίζεται.
Χτίζεται με τη σκαλωσιά των ονείρων.
Με τα τούβλα της υπομονής
και με τον ασβέστη της αγάπης.
Και το ρολόι χτυπάει δώδεκα.
Τότε έρχονται οι μαστόροι
Μ’ ένα καλάθι φως στον ώμο.
Το μοιράζουν στα παράθυρα
και στα θρανία.
Οι μαθητές τραβούν
τα μολύβια τους απ’ τα δέντρα
Και στρώνουν τα βιβλία τους
σαν προσευχή.
Από τη φλέβα του δάσους
αντλούν τη σκέψη
Και με τις φωνές τους
γεμίζουν το χάρτη.
Σιγά-σιγά
τα πράγματα ξεκαθαρίζουν.
Ο κύκλος μεγαλώνει.
Οι μύτες των πεννών
αγγίζουν τα σύννεφα.
Είναι η ώρα που αρχίζει
να γράφεται το μάθημα της ζωής.
Θέμα Α
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 80 λέξεων περίπου τις θέσεις του αρθρογράφου στο Κείμενο 2 για την κριτική σκέψη.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (με αναφορά σε χωρία του κειμένου):
α. Το τίμημα για την απαλλαγή μας από τις βαρετές εργασίες δεν είναι αμελητέο.
β. Η θεωρία για την άμβλυνση της κριτικής σκέψης από την τεχνητή νοημοσύνη είναι αυθαίρετη.
γ. Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης είναι αντιστρόφως ανάλογες.
δ. Η αρνητική επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης δεν έχει πλήξει κάποιον επαγγελματικό κλάδο.
ε. Η προσέγγιση του ζητήματος από τον αρθρογράφο μπορεί να χαρακτηριστεί πεσιμιστική.
Μονάδες 15
Β2. Να συγκρίνετε τις απόψεις των συγγραφέων στα δύο χωρία: «Το ενδιαφέρον … το κινητό μας» (Κείμενο 1) και «Η εκπαίδευση … Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης» (Κείμενο 2) ως προς τη σχέση της κριτικής σκέψης με την Τεχνητή Νοημοσύνη (60-70 λέξεις).
Μονάδες 10
Β3.
α. Ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου του Κειμένου 1 και πώς επιτυγχάνεται; (μονάδες 3).
β. Ποια είναι η πρόθεση του συντάκτη στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1; (μονάδες 3). Πώς ο τρόπος με τον οποίο οργανώνει την παράγραφο υπηρετεί την πρόθεσή του αυτή; (μονάδες 4).
Μονάδες 10
Θέμα Γ
Γ1. Πώς επιτυγχάνεται η ουσιαστική μάθηση και η κριτική σκέψη σύμφωνα με το ποιητικό υποκείμενο; Στην απάντησή σας να αξιοποιήσετε τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Εσείς πιστεύετε ότι σήμερα «Το σχολειό χτίζεται./ Χτίζεται με τη σκαλωσιά των ονείρων./ Με τα τούβλα της υπομονής/ και με τον ασβέστη της αγάπης»; (150 – 200 λέξεις).
Μονάδες 15
Θέμα Δ
Δ1. Τα Κείμενα 1 και 2 αναφέρονται στην κριτική σκέψη και τη σημασία της. Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενό τους, σε ένα άρθρο 350-400 λέξεων που θα αναρτήσετε στο προσωπικό σας ιστολόγιο, να αναφέρετε: α) τους λόγους για τους οποίους το σύγχρονο σχολείο οφείλει να καλλιεργεί την κριτική σκέψη των μαθητών/ μαθητριών και β) εφόδια που πρέπει να καλλιεργήσετε ως νέοι, προκειμένου ν’ αντιμετωπίσετε τους ποικίλους κινδύνους από την τεχνητή νοημοσύνη.
Μονάδες 30
Πρόσθετες ασκήσεις:
Άσκηση 1.
Στα κείμενα 1 και 2 η συνοχή εξασφαλίζεται με τις διαρθρωτικές λέξεις με έντονη γραφή Ωστόσο, για παράδειγμα (Κείμενο 1) και Παράλληλα, Δηλαδή (Κείμενο 2). Να εξηγήσετε τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις, κάνοντας αναφορά στα νοήματα που αυτές συνδέουν στην κάθε περίπτωση.
Άσκηση 2.
Να αναφέρετε τρόπους και γλωσσικές επιλογές με τις οποίες ο συντάκτης εκφράζει τη βεβαιότητά του στο Κείμενο 1.
Άσκηση 3.
Να δικαιολογήσετε τον ρόλο των σημείων στίξης στα ακόλουθα σημεία του Κειμένου 1:
– το συμπέρασμα της οποίας είναι σαφές: οι εφαρμογές παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (GenAI) αποφέρουν σημαντικά οφέλη στους εργαζομένους = άνω και κάτω τελεία, παρένθεση.
– Οι ερευνητές επισημαίνουν το φαινόμενο που έχει γίνει γνωστό και ως «ειρωνεία της αυτοματοποίησης», γράφοντας: «Μια βασική έκφανσή της είναι ότι, μηχανοποιώντας τις εργασίες ρουτίνας και αφήνοντας τον χειρισμό των εξαιρέσεων στον άνθρωπο, στερείς από τον χρήστη τις ευκαιρίες να εξασκεί την κρίση του και να την ενδυναμώνει, αφήνοντάς τον έτσι ατροφικό και απροετοίμαστο όταν προκύπτουν οι εξαιρέσεις» = εισαγωγικά.
Πώς επηρεάζει η χρήση των εισαγωγικών το ύφος και την πειστικότητα του κειμένου;
Άσκηση 4.
Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 ο ρόλος οργανώνεται στη βάση μιας αντίθεσης. Ποια είναι τα δύο μέρη της; Ποια πρόθεση του συντάκτη υπηρετεί;
Άσκηση 5.
«Η τέχνη της διαλεκτικής, για παράδειγμα, διδάσκει όχι μόνο το πώς να υποστηρίζουμε μια άποψη, αλλά και το πώς να την αμφισβητούμε με σεβασμό….». Στο απόσπασμα γίνεται χρήση του α πληθυντικού ρηματικού προσώπου. Να εξηγήσετε τη συγκεκριμένη γλωσσική επιλογή, λαμβάνοντας υπόψη την πρόθεση του πομπού και τον τύπο του κειμένου.
Άσκηση 6.
Να εντοπίσετε στο Κείμενο 2 ένα σημείο στο οποίο εκφράζεται η υποχρέωση και ένα στο οποίο εκφράζεται η δυνατότητα. Κατόπιν, να κάνετε τις αναγκαίες μετατροπές προκειμένου να δηλώνεται η βεβαιότητα.
Άσκηση 7.
Να αναγνωρίσετε τα σχήματα λόγου που αξιοποιούνται στα υπογραμμισμένα σημεία των Κειμένων 1 και 2. Τι πετυχαίνει με τη χρήση τους ο συντάκτης;
– Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να μας απαλλάξει από τις βαρετές εργασίες (Κείμενο 1)
– όσο οι μηχανές θα γίνονται πιο έξυπνες, τόσο θα φτωχαίνει η ανθρώπινη σκέψη (Κείμενο 1)
– Αλλά και τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουν δημιουργικά, εκφράζουν αξίες, εφαρμόζουν την πολιτική τους φύση, καθίστανται χρήσιμα μέλη μιας κοινωνίας και την οδηγούν σε απρόσκοπτη και ακίνδυνη πρόοδο (Κείμενο 2)
– Δεν υπάρχουν περισσότερο ή λιγότερο έξυπνοι μαθητές και έξυπνες μαθήτριες ꞏ υπάρχουν εκπαιδευτικά συστήματα ικανά να ασκήσουν περισσότερο ή λιγότερο τη σκέψη των παιδιών. (Κείμενο 2)
Άσκηση 8.
Να εντοπίσετε δύο σημεία στο Κείμενο 1 όπου γίνεται χρήση λαϊκού λεξιλογίου, ερμηνεύοντας την επιλογή αυτή του συντάκτη.
Άσκηση 9.
Η παιδεία που βασίζεται στη σκέψη οφείλει να ενθαρρύνει την ερώτηση «γιατί;» και «πώς;»: Ποιο είδος σύνδεσης υπάρχει στο συγκεκριμένο χωρίο από το Κείμενο 2;
Απαντήσεις
Θέμα Α
Α1. Ο αρθρογράφος τονίζει ότι ο σκοπός της εκπαίδευσης δεν πρέπει να είναι η απλή αποστήθιση γνώσεων, αλλά η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Είναι ένα εργαλείο που βοηθά τον άνθρωπο στην αντίληψη του κόσμου και την επίλυση προβλημάτων, ενισχύοντας την πολιτική και κοινωνική του υπόσταση. Υποστηρίζει πως δεν είναι έμφυτη, αλλά καλλιεργείται μέσα από την κατάλληλη παιδεία, η οποία πρέπει να ενθαρρύνει τη θετική αμφισβήτηση και την έρευνα. Προτείνει, μάλιστα, μια εκπαίδευση που θα βασίζεται στη φιλοσοφία και τη διαλεκτική.
(79 λέξεις)
Θέμα Β
Β1.
α. Σωστό («Ωστόσο, αυτό το δώρο έρχεται με ένα τίμημα, κάτι που δεν μας συμφέρει καθόλου να καταβάλουμε»).
β. Λάθος («. Πριν από μερικές μέρες δημοσιεύθηκε μια μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου Κάρνεγκι Μέλον και της Microsoft, το συμπέρασμα της οποίας είναι σαφές…»).
γ. Σωστό («Όσο περισσότερο εμπιστεύονταν οι εργαζόμενοι τα εργαλεία της ΤΝ, τόσο λιγότερο προσπαθούσαν να σκεφτούν κριτικά, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να κρίνουν σωστά τα παραδοτέα της ΤΝ.»).
δ. Λάθος («Αυτό συμβαίνει με τους πιλότους των αεροπλάνων»).
ε. Λάθος («Οπότε υπάρχει ελπίδα»).
Β2. Τα δύο κείμενα προσεγγίζουν το ζήτημα της κριτικής σκέψης στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Στο πρώτο κείμενο ο συγγραφέας επισημαίνει τον κίνδυνο η Τεχνητή Νοημοσύνη να οδηγήσει σε φτωχότερη ανθρώπινη σκέψη, γι’ αυτό θεωρεί αναγκαία την κριτική ικανότητα. Αντίστοιχα, στο δεύτερο κείμενο η κριτική και δημιουργική σκέψη παρουσιάζεται ως εργαλείο κατανόησης που συμβάλλει στην αποφυγή της παθητικής αποστήθισης, γι’ αυτό και πρέπει να καλλιεργείται από την εκπαίδευση. (67 λέξεις)
Β3.
α. Ο τίτλος του κειμένου 1 «Φτωχαίνει η ανθρώπινη σκέψη όσο οι μηχανές γίνονται πιο έξυπνες;» έχει ισχυρό επικοινωνιακό αποτέλεσμα και προϊδεάζει για το περιεχόμενο του κειμένου, καθώς θίγει το βασικό θέμα του, την αποδυνάμωση της σκέψης ως αποτέλεσμα της τεχνολογίας. Παράλληλα, διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη να διαβάσει το κείμενο, καθώς είναι ευφάνταστος και δημιουργικός. Η μεταφορική χρήση της γλώσσας και η προσωποποίηση των μηχανών προσδίδουν παραστατικότητα, κινητοποιούν τη φαντασία και το συναίσθημα και καθιστούν τον τίτλο ελκυστικό. Άλλωστε, η ερωτηματική μορφή του, προκαλεί τον προβληματισμό του αναγνώστη και του απευθύνεται άμεσα, δημιουργώντας την αίσθηση διαλόγου.
β. Πρόθεση του συντάκτη στη συγκεκριμένη παράγραφο είναι να πείσει σχετικά με τον ισχυρισμό ότι η μηχανοποίηση των εργασιών ρουτίνας αποδυναμώνει την εξάσκηση και ενδυνάμωση της κριτικής σκέψης του ανθρώπου. Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνει τον λόγο του στην παράγραφο υπηρετεί την πρόθεσή του αυτή. Με το παράδειγμα των πιλότων των αεροπλάνων επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του και καθιστά τον λόγο του σαφή και κατανοητό. Παράλληλα, προσδίδει αποδεικτική ισχύ στα γραφόμενα, αφού το παράδειγμα αποτελεί τεκμήριο της λογικής. Έτσι, ενισχύει την επιχειρηματολογία του αναδεικνύοντας την αρνητική επίδραση της αυτοματοποίησης στη σκέψη του ανθρώπου.
Θέμα Γ
Γ1. Το ποιητικό υποκείμενο σκιαγραφεί τη διαδικασία κατάκτησης της ουσιαστικής μάθησης. Την παρουσιάζει ως μια δημιουργική πορεία η οποία απαιτεί χρόνο και υπομονή, προϋποθέτει μεράκι, αγάπη και όραμα. Ο μεταφορικός λόγος που κυριαρχεί αισθητοποιεί τις σκέψεις του ποιητικού υποκειμένου, προσδίδοντας παραστατικότητα. Η μάθηση παραλληλίζεται με τη διαδικασία του χτισίματος, αφού η γνώση είναι ένα οικοδόμημα που σταδιακά θεμελιώνεται, στοιχείο που αποτυπώνεται αποτελεσματικά και με ακρίβεια με την αξιοποίηση ανάλογων εκφράσεων και όρων ειδικού λεξιλογίου («σκαλωσιά», «τούβλα», «ασβέστη»). Παράλληλα, η εικόνα των «μαστόρων που μοιράζουν φως στα θρανία» συμβολίζει τον καθοριστικό ρόλο των δασκάλων, οι οποίοι δεν μεταδίδουν έτοιμη γνώση αλλά ως «χτίστες» οικοδομούν τη γνώση, εμπνέουν και φωτίζουν τον δρόμο των μαθητών, κινητοποιούν τη φαντασία και το συναίσθημα. Η μάθηση, τέλος, αντλείται από τη φύση και είναι άμεσα συνδεδεμένη με το περιβάλλον («φλέβας του δάσους») αφού είναι βιωματική, είναι ένα «μάθημα ζωής».
Το ποίημα με έκανε να προβληματιστώ με τον επίκαιρο χαρακτήρα του. Θεωρώ ότι το σχολείο είναι όντως ένα οικοδόμημα που σταδιακά «χτίζεται». Για την επιτυχία του είναι απαραίτητα τα όνειρα, η υπομονή και η αγάπη, αφού ως ποιότητες κινητοποιούν, εμπνέουν και νοηματοδοτούν τη μάθηση, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ένα μέλλον ευοίωνο. Οι μαθητές, πράγματι, χρειαζόμαστε αγάπη, όνειρα και πολλή υπομονή!
(201 λέξεις)
Θέμα Δ
Δ1.
Η κριτική σκέψη θα μας σώσει!
Η κριτική σκέψη αποτελεί βασική πνευματική δεξιότητα, ως ικανότητα αξιολόγησης των δεδομένων και αντίληψης της πραγματικότητας. Ειδικότερα στις σύγχρονες κοινωνίες της τεχνητής νοημοσύνης, της ραγδαίας ανάπτυξης της πληροφορίας και την κυριαρχία της απόλυτης εξειδίκευσης, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης καθίσταται αδήριτη ανάγκη Δεν αρκεί να διαθέτουμε πρόσβαση σε γνώσεις· απαιτείται η ικανότητα να τις επεξεργαζόμαστε, να τις αξιολογούμε και να τις χρησιμοποιούμε δημιουργικά. Το σχολείο, ως θεμελιώδης φορέας αγωγής, οφείλει να συμβάλει αποφασιστικά σε αυτή τη διαδικασία που θα επιτρέψει την αντιμετώπιση των κινδύνων της τεχνητής νοημοσύνης.
Πρώτα απ’ όλα, η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης αποσοβεί τον κίνδυνο της παθητικής αποστήθισης, αφού επιτρέπει την ουσιαστική κατάκτηση της γνώσης, την κατανόηση του κόσμου και την αντιμετώπιση προκλήσεων. Ένα τέτοιο σχολείο διαμορφώνει πολίτες ικανούς να αμφισβητούν δημιουργικά, να επιχειρηματολογούν με σεβασμό και να λύνουν σύνθετα προβλήματα. Η συνθήκη αυτή καλλιεργεί την κοινωνική συνείδηση και τις ηθικές ποιότητες, με αποτέλεσμα την ομαλή συνύπαρξη, την υγιή κοινωνικοποίηση και την πρόοδο. Ας μη λησμονηθεί, βέβαια, ότι η υπερεξάρτηση από την τεχνολογία οδηγεί στη λεγόμενη «ειρωνεία της αυτοματοποίησης», δηλαδή στη συρρίκνωση της κριτικής μας ικανότητας. Επομένως, μόνο ένα σχολείο που γυμνάζει τη σκέψη μπορεί να προστατεύσει τους μαθητές από τον κίνδυνο της πνευματικής ατροφίας.
Ωστόσο, δεν αρκεί να επισημάνουμε τον ρόλο του σχολείου· χρειάζεται και εμείς οι ίδιοι ως νέοι να καλλιεργήσουμε εφόδια για να αντεπεξέλθουμε στις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Είναι απαραίτητο να ενθαρρύνουμε την πνευματική μας αυτοπεποίθηση, ώστε να εμπιστευόμαστε τις ικανότητές μας και να μη δεχόμαστε άκριτα τις απαντήσεις των αλγορίθμων, στοιχεία που αποτελούν τη βάση της χειραγώγησης και της παραπληροφόρησης. Σημαντικός είναι ο ρόλος της δημιουργικότητας και της πρωτοβουλίας, που αποτελούν πολύτιμα όπλα απέναντι σε μια μηχανή που περιορίζεται στην αναπαραγωγή δεδομένων, επιτρέποντας την αυτόνομη σκέψη και την πρόοδο. Όλα αυτά, όμως, θα ήταν μάταια χωρίς τη συγκρότηση ενός ολοκληρωμένου αξιακού κώδικα που συντελεί στην αντιμετώπιση των ηθικών διλημμάτων και οδηγεί στη λήψη ορθών αποφάσεων, αφού η τεχνητή νοημοσύνη δεν διαθέτει ανθρωπιά και συνείδηση.
Συμπερασματικά, η κριτική σκέψη δεν είναι πολυτέλεια αλλά όρος επιβίωσης στον ψηφιακό κόσμο. Το σχολείο, με τα κατάλληλα προγράμματα και μεθόδους διδασκαλίας, μπορεί να μας εξοπλίσει με τα απαραίτητα εργαλεία. Από την άλλη, η δική μας προσωπική καλλιέργεια και υπευθυνότητα θα μας καταστήσουν ικανούς να χρησιμοποιούμε την τεχνητή νοημοσύνη ως πολύτιμο συνεργάτη και όχι ως επικίνδυνο δυνάστη της σκέψης μας με στόχο έναν κόσμο καλύτερο για όλους.
Υπογραφή αρθρογράφου
(397 λέξεις)
Απαντήσεις στις Πρόσθετες ασκήσεις:
Άσκηση 1.
Η συνοχή των δύο κειμένων εξασφαλίζεται με τη χρήση διαρθρωτικών λέξεων, οι οποίες συνδέουν τα νοήματά τους. Συγκεκριμένα, ο σύνδεσμος «Ωστόσο» δηλώνει την αντίθεση που διαπιστώνεται ανάμεσα στην απαλλαγή από τις βαρετές εργασίες που θα εξασφαλίσει η τεχνητή νοημοσύνη στους ανθρώπους και το τίμημα που θα πρέπει αυτοί να πληρώσουν. Ο σύνδεσμος «για παράδειγμα» λειτουργεί διευκρινιστικά, εισάγοντας ως παράδειγμα αποστασιοποίησης από τη μηχανή την απαγκίστρωση από το κινητό. Στο κείμενο 2, η διαρθρωτική λέξη «Παράλληλα» εκφράζει μια σχέση προσθήκης, αφού στο χρέος της παιδείας προσθέτει τη διαμόρφωση «θετικών αμφισβητιών», ενώ η λέξη «Δηλαδή» δηλώνει επεξήγηση. Επεξηγείται ο όρος «θετικοί αμφισβητίες», οι οποίοι προσδιορίζονται ως άνθρωποι που δεν αποδέχονται άκριτες απόψεις.
Άσκηση 2.
Στο Κείμενο 1 ο συντάκτης εκφράζει τη βεβαιότητα του σχετικά με την άμβλυνση της κριτικής σκέψης από την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, αξιοποιώντας τους κατάλληλους τρόπους και γλωσσικές επιλογές. Χρησιμοποιεί ως τρόπο πειθούς την επίκληση στη λογική με τη χρήση τεκμηρίων. Παραθέτει, αρχικά, το πόρισμα μιας μελέτης που καταδεικνύει την υπονόμευση της κριτικής σκέψης από την τεχνητή νοημοσύνη, ενώ αναφέρει το παράδειγμα των πιλότων των αεροπλάνων προκειμένου να επιβεβαιώσει τον ισχυρισμό του σχετικά με την «ειρωνεία της αμφισβήτησης». Παράλληλα, επικαλείται την αυθεντία των ερευνητών, παραθέτοντας αυτούσιες τις θέσεις τους σχετικά με το φαινόμενο. Με τους τρόπους αυτούς ο λόγος αποκτά εγκυρότητα και αξιοπιστία, ενισχύοντας τη βεβαιότητα του συντάκτη για τους ισχυρισμούς του, που δεν παρουσιάζονται πλέον ως αυθαίρετοι και υποκειμενικοί.
Στην επίρρωση της βεβαιότητας συμβάλλουν και γλωσσικές επιλογές, όπως η χρήση της οριστικής έγκλισης των ρημάτων (υπόσχεται, θα τις εκτελεί, επισημαίνουν) που δηλώνει το πραγματικό, η χρήση του γ ενικού και πληθυντικού ρηματικού προσώπου με το οποίο προσδίδεται αντικειμενικότητα, αφού ο συντάκτης αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα και οι απόψεις του κειμένου παρουσιάζονται ως γενικά αποδεκτές, καθώς και οι εκφράσεις που δηλώνουν βεβαιότητα («… είναι βέβαιο ότι..»).
Άσκηση 3.
– το συμπέρασμα της οποίας είναι σαφές: οι εφαρμογές παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (GenAI) αποφέρουν σημαντικά οφέλη στους εργαζομένους
Η άνω και κάτω τελεία χρησιμοποιείται για να δηλώσει την επεξήγηση που ακολουθεί, αφού διευκρινίζεται ποιο είναι το σαφές συμπέρασμα που αναφέρεται, ότι δηλαδή οι εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης επωφελούν τους εργαζομένους.
Η παρένθεση περιλαμβάνει ένα πρόσθετο στοιχείο, το οποίο λειτουργεί στον λόγο επεξηγηματικά. Διευκρινίζει τον όρο «παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη» παρουσιάζοντας τον αντίστοιχο όρο στα αγγλικά, που αποτελεί την επίσημη ονομασία της. Είναι στοιχείο επουσιώδες.
– Οι ερευνητές επισημαίνουν το φαινόμενο που έχει γίνει γνωστό και ως «ειρωνεία της αυτοματοποίησης», γράφοντας: «Μια βασική έκφανσή της είναι ότι, μηχανοποιώντας τις εργασίες ρουτίνας και αφήνοντας τον χειρισμό των εξαιρέσεων στον άνθρωπο, στερείς από τον χρήστη τις ευκαιρίες να εξασκεί την κρίση του και να την ενδυναμώνει, αφήνοντάς τον έτσι ατροφικό και απροετοίμαστο όταν προκύπτουν οι εξαιρέσεις».
Στην πρώτη περίπτωση τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται για την παράθεση ειδικού λεξιλογίου, αφού περιλαμβάνουν την ονομασία ενός φαινομένου με το οποίο ασχολούνται οι ερευνητές. Στη δεύτερη περίπτωση περικλείεται η αυτούσια παράθεση των λόγων των ερευνητών, στοιχείο που διακόπτει τη μονοτονία της αφήγησης και προδίδει στο κείμενο ζωντάνια και αμεσότητα.
Πέρα, όμως, από το υφολογικό αποτέλεσμα, τα εισαγωγικά επηρεάζουν την πειστικότητα του κειμένου, προσδίδοντας εγκυρότητα και αξιοπιστία στα γραφόμενα, η οποία απορρέει από τη χρήση ειδικού λεξιλογίου και το κύρος των ειδικών.
Άσκηση 4.
Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 ο ρόλος οργανώνεται στη βάση μιας αντίθεσης. Ο συντάκτης αντιπαραθέτει την ευεργετική επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στους εργαζομένους, αφού τους απαλλάσσει από τις βαρετές εργασίες και το τίμημα το οποίο πρέπει να πληρώσουν. Έτσι, αναδεικνύει τον ισχυρισμό του σχετικά με τον αμφιλεγόμενο ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, φωτίζοντας πολύπλευρα τις δύο έννοιες, πείθοντας τον αναγνώστη.
Άσκηση 5.
Στο απόσπασμα γίνεται χρήση του α πληθυντικού ρηματικού προσώπου («υποστηρίζουμε», «αμφισβητούμε»). Με αυτό ο συντάκτης εντάσσεται σ’ ένα κοινό σύνολο με τον αναγνώστη, ανάγοντας την τέχνη της διαλεκτικής σε αντικείμενο που όλους μας αφορά, προσδίδοντας συλλογικότητα. Έτσι, καταργεί τη συναισθηματική απόσταση με τον αναγνώστη και μεταδίδει αμεσότερα το μήνυμά του. Η επιλογή αυτή δικαιολογείται τόσο από την πρόθεση του συντάκτη που είναι όχι μόνο να ενημερώσει αλλά και να ευαισθητοποιήσει τον αναγνώστη σχετικά με την επίδραση της τέχνης της διαλεκτικής όσο και από τον τύπο του κειμένου που ως άρθρο που θίγει ένα θέμα γενικού ενδιαφέροντος που ενδιαφέρει το σύνολο της κοινής γνώμης.
Άσκηση 6.
Υποχρέωση: Η παιδεία που βασίζεται στη σκέψη οφείλει να ενθαρρύνει την ερώτηση «γιατί;» και «πώς;»
Μετατροπή σε βεβαιότητα: Η παιδεία που βασίζεται στη σκέψη ενθαρρύνει την ερώτηση «γιατί;» και «πώς;».
Δυνατότητα: Προγράμματα σπουδών που θα βασίζονται στην έρευνα, στη φιλοσοφική συζήτηση και στην ανάλυση κι επίλυση πραγματικών προβλημάτων μπορούν να ενισχύσουν νοητικά τους μαθητές.
Μετατροπή σε βεβαιότητα: Προγράμματα σπουδών που θα βασίζονται στην έρευνα, στη φιλοσοφική συζήτηση και στην ανάλυση κι επίλυση πραγματικών προβλημάτων ενισχύουν νοητικά τους μαθητές.
Άσκηση 7.
– Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να μας απαλλάξει από τις βαρετές εργασίες (Κείμενο 1) = προσωποποίηση.
Με την προσωποποίηση αποδίδονται ανθρώπινες ιδιότητες στην άψυχη έννοια της τεχνητής νοημοσύνης, καθιστώντας δυναμική την παρουσία της. Έτσι, τονίζεται ο ρόλος και η επίδρασή της στους ανθρώπους. Ο λόγος καθίσταται έντονα αναπαραστατικός και η μετάδοση των μηνυμάτων εναργής.
– όσο οι μηχανές θα γίνονται πιο έξυπνες, τόσο θα φτωχαίνει η ανθρώπινη σκέψη (Κείμενο 1) = μεταφορά.
Με τη μεταφορά αισθητοποιείται με τρόπο παραστατικό η άμβλυνση της κριτικής σκέψης. Επιτυγχάνεται η διεύρυνση και παραλλαγή του σημασιολογικού περιεχομένου της έννοιας και αναδεικνύονται οι εκφραστικές δυνατότητές της. Το ύφος καθίσταται γλαφυρό και παιχνιδιάρικο.
– Αλλά και τον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουν δημιουργικά, εκφράζουν αξίες, εφαρμόζουν την πολιτική τους φύση, καθίστανται χρήσιμα μέλη μιας κοινωνίας και την οδηγούν σε απρόσκοπτη και ακίνδυνη πρόοδο (Κείμενο 2) = ασύνδετο σχήμα.
Με το ασύνδετο πραγματοποιείται πύκνωση των νοημάτων και τονίζεται εμφατικά το πλήθος των δυνατοτήτων που παρέχει στον άνθρωπο η κριτική σκέψη. Ο λόγος καθίσταται γοργός και κοφτός, προσδίδεται παραστατικότητα και συναισθηματική φόρτιση και το ύφος είναι οικείο.
– Δεν υπάρχουν περισσότερο ή λιγότερο έξυπνοι μαθητές και έξυπνες μαθήτριες ꞏ υπάρχουν εκπαιδευτικά συστήματα ικανά να ασκήσουν περισσότερο ή λιγότερο τη σκέψη των παιδιών. (Κείμενο 2) = άρση και θέση.
Με το σχήμα αυτό δίνεται έμφαση στη θέση ότι δεν είναι οι μαθητές περισσότερο ή λιγότερο έξυπνοι αλλά τα εκπαιδευτικά συστήματα είναι περισσότερο ή λιγότερο ικανά, προσδίδοντας ένταση και δυναμισμό στον λόγο.
Άσκηση 8.
Στο Κείμενο 1 γίνεται χρήση λαϊκού λεξιλογίου («βαρετές», «Αφήνουν στην άκρη») με το οποίο ο λόγος καθίσταται εύληπτος, εκφράζει διάθεση επικοινωνίας από την πλευρά του πομπού και προσεγγίζει συναισθηματικά τον δέκτη, αφού το θέμα που θίγει αφορά το σύνολο της κοινής γνώμης. Το ύφος είναι προφορικό και οικείο.
Άσκηση 9.
Η παιδεία που βασίζεται στη σκέψη οφείλει να ενθαρρύνει την ερώτηση «γιατί;» και «πώς;».
Η σύνδεση στο απόσπασμα είναι υποτακτική. Συγκεκριμένα, υπάρχει διαδοχική υπόταξη με την ύπαρξη δυο εξαρτημένων προτάσεων, μιας αναφορικής ονοματικής («που βασίζεται στη σκέψη») και μιας βουλητικής (“να ενθαρρύνει την ερώτηση «γιατί;» και «πώς;»”). H διαδοχική υπόταξη καθιστά τον λόγο σύνθετο και τονίζει τη σοβαρότητα του ζητήματος που θίγεται, δηλαδή του ρόλου της παιδείας, αναδεικνύοντας το πλήθος των λογικών σχέσεων που συνθέτουν το φαινόμενο. Το ύφος είναι επίσημο, δείγμα της αυξημένης εκφραστικής ικανότητας του πομπού.
