Κριτήριο Αξιολόγησης "Εργασία στον 21ο αιώνα"

Πρωτότυπο Κριτήριο Αξιολόγησης στο πνεύμα του

πολλαπλού βιβλίου.

«Εργασία στον 21^ο αιώνα: Δεξιότητες, προκλήσεις, επιλογές»

Επιμέλεια: Ειρήνη Ζαννάκη

KEIMENO 1

Μια καθόλου ήπια δεξιότητα

Εισαγωγικό σημείωμα: Το άρθρο της Τασούλας Καραϊσκάκη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 28-3-2021 και αναφέρεται στην τηλεργασία.

Η εργασία από απόσταση εκτελείται κατά βάση στην οικογενειακή εστία, αλλά και επιτακτικά εκτός αυτής, σε ένα φθηνό νοικιασμένο δωμάτιο στα πέριξ, στην καρότσα ενός ημιφορτηγού, στο γκαράζ ή στο δενδρόσπιτο του κήπου, καθώς είναι μια πολύ εύθραυστη διαδικασία, άμεσα επηρεαζόμενη από το περιβάλλον.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι δημιουργοί, δηλαδή εκείνοι με τη μεγαλύτερη εμπειρία εργασίας στο σπίτι, πάσχιζαν να δραπετεύσουν από τον οικείο χώρο, που τους παγίδευε. Ο Ντίκενς¹ναι μεν εργαζόταν εντός του οίκου του, όμως απαιτούσε άκρα του τάφου σιωπή· ο Μπετόβεν συνέθετε κατά τους περιπάτους στην εξοχή· o Στάινμπεκ²δούλευε στο ψαροκάικό του· η Μάγια Αγγέλου³ σε μικρά δωμάτια ξενοδοχείου· ο Ζαν-Πολ Σαρτρ⁴ στα καφενεία.

Δύσκολη υπόθεση η εργασία από το σπίτι. Διέβρωσε τη στεγανότητα των εργασιακών χωρικών ορίων, όμως θόλωσε τα σύνορα μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής. Μπορεί κανείς να μη χάνει χρόνο στη μετακίνηση, να ζει κοντά στην οικογένεια, να έχει ευέλικτο και παραγωγικότερο ωράριο και αυτονομία, να τρώει ένα υγιεινό μεσημεριανό, ωστόσο αρκετοί από εκείνους που παραμένουν στην τηλεργασία, λαχταρούν ένα μεγαλύτερο σπίτι, ώστε να μη δουλεύουν από την κρεβατοκάμαρα, την κουζίνα, το σαλόνι με το μπες-βγες των παιδιών, τον ημιυπαίθριο, την αποθήκη. Συχνά διακατέχονται από το αίσθημα της απομόνωσης, της απουσίας από την εργασιακή ομήγυρη, της απομάκρυνσης από την ηθική του χώρου εργασίας ως κινήτρου απόδοσης. Νιώθουν να μαθαίνουν λιγότερα, να χάνουν την ψυχική ανάταση που φέρνει η κοινή προσπάθεια, τον δομημένο χρόνο (το 40% απασχολείται και κατά τον ελεύθερο χρόνο), νέες επαγγελματικές ευκαιρίες, ακόμη κι εκείνες τις μικροειδήσεις που δεν αναφέρει κανείς στις τηλεδιασκέψεις, τα διαλείμματα με τους συναδέλφους. Εμπειρίες που μόνο αναιμικά υποκαθιστούν τα εικονικά σαλόνια, τα διαδικτυακά πηγαδάκια, οι ψηφιακές πλατφόρμες για τηλεψυχαγωγία με συναδέλφους, οι ρουλέτες εταιρικών τηλεσυζητήσεων για διεύρυνση των επαγγελματικών γνωριμιών.

Η τηλεργασία είναι μια νέα ήπια δεξιότητα προς απόκτηση. Με επιπλέον ζητούμενα, την ακραία αυτοπειθαρχία, την εγκατάσταση στο κέντρο του επικοινωνιακού γίγνεσθαι, τις γνώσεις για υπέρβαση τεχνολογικών και άλλων αντιξοοτήτων. Αλλά και με ισχύουσες τις παλιές προϋποθέσεις: χώρο βολικό, ακμαίο ηθικό, ορίζοντες, δίχτυ εργασιακής προστασίας· εδώ κι εκεί δημιουργούνται ήδη στρατιές αναλώσιμων υποαμειβόμενων τηλεργαζομένων.

1 Ντίκενς: Άγγλος μυθιστοριογράφος 2 Στάινμπεκ: Αμερικανός συγγραφέας 3 Μάγια Αγγέλου: Αμερικανίδα ποιήτρια, συγγραφέας, ηθοποιός, μουσικός και υπέρμαχος των πολιτικών δικαιωμάτων των μαύρων στις ΗΠΑ 4 Ζαν-Πολ Σαρτρ : Γάλλος φιλόσοφος και λογοτέχνης

KEIMENO 2

Εφθαρμένον

Εισαγωγικό σημείωμα: Το απόσπασμα προέρχεται από το διήγημα της Σοφίας Κλήμη-Παναγιωτοπούλου (1928-2001) «Το εφθαρμένον», από το βιβλίο «Εξομολογήσεις». Εκδόσεις Σμυρνιωτάκη Αθήνα 1990.

«Τότε που τελειώναμε το μικτό γυμνάσιο σε κείνη τη μικρή πολιτεία του ακρότατου βορρά -τόσα χρόνια πίσω-, λίγοι μιλούσαν για Αθήνες και σπουδές στο Πανεπιστήμιο. Των πιο πολλών οι προσδοκίες ακολουθούσαν ταπεινή πορεία και σμιλεύονταν στα πρότυπα των γονιών μας. Κι ήταν να γίνουμε ο καθένας ένας καλός μαγαζάτορας, μια καλή νοικοκυρά — εννοείται μ’ ένα άξιο παληκάρι στο πλάι της. […]

Μερικών τολμηρών τα ονείρατα άγγιζαν τους μπάγκους της Τράπεζας. Τούτο ήταν τ’ ανώτατο που μπορούσες τότε να σημαδέψεις: να γίνεις τραπεζικός. Τα ‘φερε η ζωή, έγινα τραπεζικός. Ήταν πάρα πολύ αυτό για τη γενιά μου, πολύς θαυμασμός και πολύς φθόνος ξεσηκώθηκε καταπόδι μου, μα εγώ είχα πια καθίσει μπροστά στο αστραφτερό τεζιάκι — το γκισέ — της Τράπεζας και βολεύτηκα. Βολεύτηκα με τη θέση, μα δεν βολεύτηκα με τα νούμερα. […]

Πέρασαν τα χρόνια. Τα λεφτά δεν σταμάτησαν ποτέ να στοιβιάζονται στους μπάγκους της Τράπεζας και να γιομίζουν με το χνώτο τους τα πνευμόνια μου. Η γνωριμία τους έγινε πια συνήθεια. Γιόμισα κι εγώ με την πείρα των ταμιακών συναδέλφων πως τα ξένα λεφτά είναι πάντα ξένα κι η καταγραφή των πολλών μηδενικών πίσω απ’ τα νούμερά μου κατάντησε ρουτίνα. Όμως… Σιγά σιγά και μέρα τη μέρα άρχιζα να νοιώθω να με βαραίνει η φθορά. Η φθορά στην καρδιά, στα αισθήματα, τις προσδοκίες μου… Η φθορά στις σχέσεις με τους ανθρώπους, τους συναδέλφους, μ’ αυτούς τους καθημερινούς «πλησίον». Κι άρχισα να παρομοιάζω τον εαυτό μου με το χρησιμοποιημένο, το «εφθαρμένο» εκατομμύριο που αφού — αστραφτερό φρεσκοτυπωμένο χαρτονόμισμα τα ‘ριξαν στη βιοπάλη, το ετοιμάζουν τώρα, το μετρούν, το δένουν, το καταγράφουν, το προορίζουν για την πυρά. Το πίστεψα πια στο τέλος πως ένα δεμάτι βρώμικα χιλιάρικα ήμουν, δεμένη σταυρωτά με το μιτάρι και την ετικέτα «εφθαρμένον». Μετρώντας στα φυλλοκάρδια μου, έβρισκα ξεφτισμένες όλες τις αξίες, τα ιδανικά, την όμορφη αρχή, τη χαρά της δουλειάς, τη συναδελφικότητα. […]

Να τα μουτζώσεις, λέει, όλα, «μίαν ωραίαν πρωίαν», να λουστείς λευτεριά, να καταλάβεις επί τέλους ποιος είσαι. Ότι είσαι άνθρωπος με γνώμη, ιδέες, οντότητα. Να ξαναγίνεις «εσύ». Αυτό και μόνο, μα το σπουδαιότερο: Να ξαναβρείς τον εαυτό σου.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Κείμενο 1 (Μη λογοτεχνικό κείμενο)

Επεξεργασία και κατανόηση κειμένου

Ποιες είναι οι αρνητικές πτυχές της τηλεργασίας, σύμφωνα με το κείμενο; Να τις παρουσιάσετε συνοπτικά σε 60 – 70 λέξεις.
Ποιες προϋποθέσεις απαιτούνται για την ορθή αξιοποίηση της τηλεργασίας;
Ποιο είναι το θέμα του κειμένου και ποια η θέση της αρθρογράφου; Από ποιο σημείο του κειμένου προκύπτει;

(για την απάντηση στην ερώτηση αυτή βλ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Β Λυκείου

Θεωρία και Ασκήσεις εκδόσεις Χατζηθωμά σελ. 13)

Με βάση το περιεχόμενο του Κειμένου 1 να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασμένες:

α. Η τηλεργασία δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την εργασία από το σπίτι.

β. Η εργασία από απόσταση είναι μια διαχρονική πρακτική.

γ. Το ευέλικτο ωράριο της εργασίας από το σπίτι συνεπάγεται τη διαφύλαξη του προσωπικού χρόνου.

δ. Οι ψηφιακές πλατφόρμες τηλεψυχαγωγίας μεταξύ των συναδέλφων αποτελούν μια μορφή κοινωνικοποίησης.

ε. Οι εργαζόμενοι από το σπίτι στερούνται κινήτρων απόδοσης.

στ. Οι τηλεργαζόμενοι είναι αναντικατάστατοι.

Δομικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά του κειμένου

α) Στόχος του τίτλου ενός άρθρου είναι η πληροφόρηση των αναγνωστών και η προσέλκυση της προσοχής τους. Πιστεύετε ότι ο τίτλος αυτού του άρθρου επιτυγχάνει τους στόχους αυτούς; Β) Θεωρείτε ότι ο τίτλος είναι αντικειμενικός;
Πώς οργανώνει η αρθρογράφος τον λόγο της στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου; Ποια πρόθεσή της υπηρετεί ο συγκεκριμένος τρόπος;

(για την απάντηση στην ερώτηση αυτή βλ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Β Λυκείου

Θεωρία και Ασκήσεις εκδόσεις Χατζηθωμά σελ.78)

Στο κείμενο υπάρχει αξιολόγηση διάσπαρτη σε διάφορα σημεία, με την οποία η αρθρογράφος εκφράζει την άποψή της. Να επισημάνετε δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις.
Να εντοπίσετε ένα σημείο στο κείμενο στο οποίο γίνεται χρήση ασύνδετου σχήματος και να αιτιολογήσετε τον ρόλο του.

(για την απάντηση στην ερώτηση αυτή βλ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Β Λυκείου

Θεωρία και Ασκήσεις εκδόσεις Χατζηθωμά σελ.279)

Στην τρίτη παράγραφο του άρθρου γίνεται χρήση αντιθέσεων. Να εντοπίσετε δύο από αυτές. Για ποιον λόγο πιστεύετε ότι αξιοποιήθηκαν από την αρθρογράφο;
«Δεν είναι τυχαίο ότι οι δημιουργοί, δηλαδή εκείνοι με τη μεγαλύτερη εμπειρία εργασίας στο σπίτι, πάσχιζαν να δραπετεύσουν από τον οικείο χώρο, που τους παγίδευε.»: Ποια μορφή σύνδεσης κυριαρχεί στο απόσπασμα; Ποιος είναι ο ρόλος της;

(για την απάντηση στην ερώτηση αυτή βλ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Β Λυκείου

Θεωρία και Ασκήσεις εκδόσεις Χατζηθωμά σελ.279)

«Δεν είναι τυχαίο ότι οι δημιουργοί, δηλαδή εκείνοι με τη μεγαλύτερη εμπειρία εργασίας στο σπίτι, πάσχιζαν να δραπετεύσουν από τον οικείο χώρο, που τους παγίδευε.»: Στο απόσπασμα γίνεται χρήση του γ πληθυντικού ρηματικού προσώπου. Να αιτιολογήσετε την επιλογή του, λαμβάνοντας υπόψη το είδος του κειμένου και την πρόθεση της αρθρογράφου. Αν ανήκατε κι εσείς στην κατηγορία των δημιουργών, ποιο ρηματικό πρόσωπο θα χρησιμοποιούσατε; Να κάνετε τη μετατροπή και να δηλώσετε τις αλλαγές που προκύπτουν.

(για την απάντηση στην ερώτηση αυτή βλ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Β Λυκείου

Θεωρία και Ασκήσεις εκδόσεις Χατζηθωμά σελ.218)

Η αρθρογράφος φαίνεται αρκετά βέβαιη για τους ισχυρισμούς της. Να αναφέρετε δύο (2) μέσα και δύο (2) γλωσσικές επιλογές με τα οποία ενισχύει τη βεβαιότητά της.

Στο άρθρο γίνεται χρήση όρων ειδικού λεξιλογίου. Να εντοπίσετε τέσσερα χαρακτηριστικά παραδείγματα. Πώς επηρεάζουν το ύφος και την πειστικότητα του κειμένου;

(για την απάντηση στην ερώτηση αυτή βλ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Β Λυκείου

Θεωρία και Ασκήσεις εκδόσεις Χατζηθωμά σελ.303)

Ποια είναι η λειτουργία των ακόλουθων σημείων στίξης;

– Ο Ντίκενς ναι μεν εργαζόταν εντός του οίκου του, όμως απαιτούσε άκρα του τάφου σιωπή· ο Μπετόβεν συνέθετε κατά τους περιπάτους στην εξοχή (άνω τελεία)

– Νιώθουν να μαθαίνουν λιγότερα, να χάνουν την ψυχική ανάταση που φέρνει η κοινή προσπάθεια, τον δομημένο χρόνο (το 40% απασχολείται και κατά τον ελεύθερο χρόνο) (παρένθεση)

– Αλλά και με ισχύουσες τις παλιές προϋποθέσεις: χώρο βολικό, ακμαίο ηθικό, ορίζοντες, δίχτυ εργασιακής προστασίας. (άνω και κάτω τελεία)

(για την απάντηση στην ερώτηση αυτή βλ. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Β Λυκείου

Θεωρία και Ασκήσεις εκδόσεις Χατζηθωμά σελ.258)

Παραγωγή Λόγου

Στο κείμενο η τηλεργασία χαρακτηρίζεται ως «ήπια δεξιότητα». Να παρουσιάσετε την αναγκαιότητά της στις σύγχρονες κοινωνίες. Ποιες άλλες δεξιότητες πρέπει να διαθέτει ένας εργαζόμενος, προκειμένου να κατακτήσει την επαγγελματική επιτυχία και την προσωπική ευτυχία; Να παρουσιάσετε τις απόψεις σας σε ένα άρθρο που θα δημοσιευτεί στη σχολική σας εφημερίδα (350 -400 λέξεις).

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Κείμενο 2 (Λογοτεχνικό κείμενο)

Να εντοπίσετε στο κείμενο:

τον κυρίαρχο αφηγηματικό τρόπο
- τον τύπο του αφηγητή και τον βαθμό εστίασης
- μια εικόνα
- ένα σχόλιο

Ποια στερεότυπα σχετικά με την επιλογή σπουδών και επαγγέλματος αναδεικνύονται μέσα στο κείμενο;
Θεωρείτε ότι η επαγγελματική επιλογή της ηρωίδας δικαίωσε τις προσδοκίες της;
Με ποια έννοια παρομοιάζει η ηρωίδα τον εαυτό της με το «εφθαρμένον»;
Ποια προτροπή διατυπώνει η ηρωίδα στο τέλος του αποσπάσματος; Για ποιον λόγο θεωρείτε ότι την διατυπώνει σε β ενικό ρηματικό πρόσωπο;
Ποια είναι η συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η ηρωίδα; Πώς θα αντιδρούσατε αν εσείς βρισκόσασταν σε ανάλογη θέση;

Όταν τα κείμενα συνομιλούν

Πώς συνομιλούν το κείμενο 1 (Μια καθόλου ήπια δεξιότητα) με το ακόλουθο διάγραμμα; Να αναπτύξετε τις σκέψεις σας σε μια παράγραφο 60 – 80 λέξεων

Δίκτυο παράλληλων κειμένων

Αφού διαβάσετε το κείμενο που ακολουθεί, να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα:

Πώς αντιλαμβάνεστε την έννοια «burn out»;
Θεωρείτε ότι η όξυνση του φαινομένου σχετίζεται με την παγίωση της τηλεργασίας;
Με ποιες δράσεις και εφόδια θα μπορούσε ένας εργαζόμενος να προστατευθεί από την απειλή του «burn out»;

Burn-out: Όταν η δουλειά μάς φτάνει… στα άκρα

Εισαγωγικό σημείωμα: Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απόσπασμα άρθρου της Φωτεινής Βασιλοπούλου που δημοσιεύτηκε στις 9 Ιανουαρίου 2013 στον ιστότοπο www.vita.gr, στη στήλη «Ψυχολογία». (Τ.Θ. 19750)

Είναι τύχη να έχει κάποιος δουλειά σήμερα και ακόμα μεγαλύτερη τύχη είναι να έχει μια δουλειά που να του αρέσει και να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του. Η εργασία είναι δημιουργία, είναι μέσο επιβίωσης, είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής μας και την ολοκλήρωση της προσωπικότητάς μας, είναι όμως και επίπονη, κουραστική και πολλές φορές… ανθυγιεινή. Μπορεί να έχουν βελτιωθεί οι συνθήκες εργασίας των εργαζομένων σε σχέση με αυτές που επικρατούσαν αρκετά χρόνια πριν, τουλάχιστον στις αναπτυγμένες χώρες, ωστόσο η εργασία συνεχίζει να επιδρά αρνητικά στην ψυχική και σωματική μας υγεία. Οι υψηλές απαιτήσεις, οι συνεχείς αναθέσεις ευθυνών, ο ανταγωνισμός, ο φόρτος εργασίας, τα εξαντλητικά ωράρια, η αυταρχική σε κάποιες περιπτώσεις διοίκηση, οι χαμηλές απολαβές μπορεί να οδηγήσουν στο σύνδρομο Burn-out.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ο όρος Burn-out στις Η.Π.Α., για να περιγράψει μια επαγγελματική παθολογία που χαρακτηρίζεται από γρήγορη κατανάλωση των ενεργειακών ψυχοσωματικών αποθεμάτων και μείωση των επαγγελματικών επιδόσεων. Εκδηλώνεται με μεγάλη συχνότητα σε όσους ασκούν κοινωνικό λειτούργημα (γιατρούς, νοσηλευτές, κοινωνικούς λειτουργούς κ.ά.). Εκτός, όμως, από τους επαγγελματίες υγείας, με το σύνδρομο αυτό βρίσκονται αντιμέτωποι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι. Σήμερα, που η εργάσιμη ημέρα των 10 ωρών και η επέκτασή της εξαιτίας των κινητών, των λάπτοπ, των E-mail, των SΜS, των MSN είναι κάτι το αυτονόητο για τον μέσο φιλόδοξο σαραντάρη, το Βurnout είναι ένα καμπανάκι κινδύνου που προειδοποιεί για την ανάγκη σωματικής και πνευματικής ανάπαυλας μετά από μαραθώνιες συσκέψεις και παραγωγικά brainstorming 1 , αλλά και για μια αναθεώρηση των προτεραιοτήτων και γενικότερα της στάσης ζωής. Οι ηλικίες που συνήθως χτυπά είναι αυτές των 25 έως 45 ετών. Στην Ελλάδα το λέμε «Σύνδρομο Εργασιακής Εξουθένωσης».

Αφού διαβάσετε το κείμενο που ακολουθεί, να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα:

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των νέων μεταναστών σήμερα; Ποια η διαφορά τους σε σύγκριση με το παρελθόν;
Ποιες γλωσσικές επιλογές προσδίδουν αμεσότητα στο άρθρο;
Θεωρείτε ότι η τηλεργασία μπορεί να αποτελέσει λύση στο πρόβλημα του brain drain;
Για ποιον λόγο επιλέγει ο συντάκτης να ολοκληρώσει το άρθρο του με την παράθεση ερωτημάτων;

Μαμά, μην κλαις, θα τα λέμε στο «skype»…

Εισαγωγικό σημείωμα: Το κείμενο είναι άρθρο που δημοσίευσε ο Απόστολος Λεκασάς στην Εφημερίδα «Έθνος». (Τ.Θ. 17113)

Παλιά μετανάστευαν εξαιτίας της ανέχειας. Κουβαλούσαν τις αναμνήσεις τους σαν ξόρκια για τους δράκους της ξενιτιάς κι έσερναν, εκτός από τους ταπεινούς τους μπόγους, πιότερο την υπόσχεση για επιστροφή. Νοσταλγία για μια αγαπημένη όπως ο Γιάννης του Μοθωνιού για μια Μελαχρώ ιστορημένη από τον Παπαδιαμάντη. Μια υπόσχεση σαν αυτή με την οποία έκλεινε το «Διπλό βιβλίο» του Δημήτρη Χατζή: «Και θα τη φκιάσουμε έτσι και μια πατρίδα για μας – εκεί στην πατρίδα μας την Ελλάδα». Τώρα φεύγουν οργισμένοι. Στις βαλίτσες κουβαλάνε τα πτυχία τους, βουβό θυμό κι ένα δακρυσμένο άι σιχτίρ για την πατρίδα που τους αποβάλλει σαν ανεπιθύμητα μπάσταρδα. Φεύγουν νέοι με μεταπτυχιακά αλλά και απελπισμένοι μεσήλικες. Όπως ο γιατρός, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, που πήγε στην Αγγλία αγανακτισμένος με όσα βίωνε στα ελληνικά νοσοκομεία. Σαν την Ξένια που γύρισε δυο φορές την Ευρώπη και τώρα ζει ως περιζήτητη εργαζόμενη στη Ζυρίχη πριν ακόμη γίνει 25 χρονών. Άριστη στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο, για τους Ελβετούς. Η πατρίδα της όμως της έκοβε την ανάσα με λαβή επιδέξιου στραγγαλιστή.

Αναχωρούν όχι πια για ταξίδι με φτηνό αεροπορικό εισιτήριο. Η γενιά της ξέφρενης ανεμελιάς συνετρίβη κατά την προσγείωση στην πραγματικότητα. Φεύγουν νιώθοντας τυχεροί αν καταφέρουν και βρουν χώρα υποδοχής: μηχανικοί και επαγγελματίες από τον χώρο της υγείας, λογιστές και φοροτεχνικοί, ναυπηγοί και αρχιτέκτονες, γεωπόνοι και χημικοί, κτηνίατροι και φυσιοθεραπευτές, τεχνολόγοι πυρηνικής ιατρικής και οδοντίατροι, λογοθεραπευτές και μαίες, μηχανικοί αυτοκινήτων και συγκολλητές, κλειδαράδες και χτίστες, ξυλουργοί και υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι και ψυκτικοί. Κάθε οικογένεια και ένας μετανάστης.

Παρηγορούν τους δικούς τους «μην κλαις, βρε μαμά, θα μιλάμε στο σκάιπ». Η θέση όμως στο κυριακάτικο τραπέζι θα είναι άδεια. Σε πέντε ηλεκτρονικά λεπτά τι να πεις; Για ποιο καημό, ποιο όνειρο και πόνο, πώς να τσουγκρίσεις το ποτήρι στη χαρά; Θα περιμένουν όλοι το καλοκαίρι. Αν η εταιρεία δώσει άδεια. Αλλά ποιος τα σκέφτεται αυτά τώρα που στο μυαλό υπάρχει το σχέδιο -και η όποια ευκαιρία- για δραπέτευση.

Ποιες λέξεις άραγε και ποια χρώματα θα περιγράφουν το περιεχόμενο της νοσταλγίας του μέλλοντος; Παπαδιαμαντικές «ελάτε, παιδιά, να τραγουδήστε» ή του Χατζή «…κι ας είναι λίγο για την Ελλάδα»;

Αφού διαβάσετε το ποίημα, να απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα:

Να εντοπίσετε δύο διαφορετικά σχήματα λόγου και να αναλύσετε την λειτουργία τους
Το ψαλίδι και το ρολόι στο ποίημα έχουν ρόλο συμβολικό. Πώς επηρεάζουν την εργασιακή καθημερινότητα του ποιητικού υποκειμένου;
Σε ποια συναισθηματική κατάσταση βρίσκεται το ποιητικό υποκείμενο; Θεωρείτε ότι η τηλεργασία θα μπορούσε να λειτουργήσει βοηθητικά ή να επιβαρύνει την κατάστασή του;

Ψαλίδι και ρολόι

Εισαγωγικό σημείωμα: Το παρακάτω ποίημα του υπερρεαλιστή ποιητή Θεόδωρου Ντόρρου (1895-1954) ανήκει στη μοναδική ποιητική του συλλογή «Στου Γλυτωμού το Χάζι», που πρωτοδημοσιεύτηκε στο Παρίσι το 1930. (Τ.Θ. 19750)

Το αφησμένο πέσιμο του ψαλιδιού
απάνω στο τραπέζι
που ’ν’ η γιαλάδα του σαν όψη φωτισμένη από θυσίες,
κει μέσα κρατημένες,
μακριά από το ξέσκασμα των αλλονώνε
που ’ναι πιο τυχεροί πλασμένοι.

Ο κρότος του μιλάει τη δουλειά τη βραδινή,
στο κλείσιμο μέσα από τζάμια χειμωνιάτικα,

στο νεκροζώντανο το χώσιμο
σε τρύπες ολάνοιχτες καλοκαιριού,
κι ανοίγει πλημμυρίσματα,
σε καταδίκες που θα κρατήσουνε καιρό.
Τις συντροφεύει.

Και δίνει στις ελπίδες,
—κουρασμένες—
πιο πολλή ζωή απ’ το ρολόι που,
-λες ποτέ δεν κάνει τίποτ’ άλλο-
μετράει τη δουλειά του ψαλιδιού.

Στο διάγραμμα παρουσιάζονται τα ποσοστά των τηλεργαζόμενων σε χώρες της Ευρώπης. Πώς ερμηνεύετε το χαμηλό ποσοστό των εργαζομένων στην Ελλάδα, συγκριτικά με άλλες χώρες;

Προσεγγίζοντας τη θεωρία μέσα από εκπαιδευτικά σενάρια.

Ερώτηση: Να αιτιολογήσετε τον ρόλο του γ ρηματικού προσώπου στο απόσπασμα.

1^οσενάριο απάντησης:

Με το γ πρόσωπο ο συντάκτης αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα και το ύφος γίνεται επίσημο και αντικειμενικό.

Λάθος!! Η απάντηση είναι ελλιπής, αφού παραλείπει στοιχεία και δεν είναι κειμενοκεντρική, δεν εφαρμόζει τους κανόνες της θεωρίας στο κείμενο.

2^ο σενάριο απάντησης:

Με το γ πρόσωπο ο συντάκτης αναφέρεται στις συνθήκες εργασίας με τρόπο αντικειμενικό, κάνει το ύφος επίσημο.

Λάθος!! Η απάντηση δεν είναι ορθή, καθώς δεν αιτιολογεί την αντικειμενικότητα.

Ποια στοιχεία περιλαμβάνει η ορθή απάντηση;

παραπομπή σε συγκεκριμένα ρήματα και σύνδεση με το κείμενο
αποστασιοποίηση του συντάκτη
αντικειμενικότητα
ουδέτερο και επίσημο ύφος
πειστικότητα

Ο συντάκτης στο απόσπασμα αξιοποιεί το γ ενικό και πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο (ανταποκρίνεται, έχουν βελτιωθεί). Με αυτό αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα και παρουσιάζει με τρόπο αντικειμενικό τις απόψεις του σχετικά με τις συνθήκες εργασίας. Έτσι, καθιστά το ύφος ουδέτερο, επίσημο και ενισχύει την πειστικότητα του κειμένου. (μπορεί να γίνει σύνδεση και με την πρόθεση του συντάκτη ή το είδος του κειμένου)

Κείμενο 1 (Μη λογοτεχνικό κείμενο)

Επεξεργασία και κατανόηση κειμένου

Η τηλεργασία επιφέρει αρνητικές επιδράσεις, καθώς καταργεί τα όρια ανάμεσα στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή, ενώ εγείρει πρακτικά ζητήματα, όπως ο χώρος. Επιπλέον, δημιουργεί αίσθημα απομόνωσης και απομακρύνει τον εργαζόμενο από το συλλογικό εργασιακό περιβάλλον και τα κίνητρα που αυτό προσφέρει. Τέλος, περιορίζει τις ευκαιρίες μάθησης, συνεργασίας και επαγγελματικής εξέλιξης, ενώ συχνά επεκτείνει τον χρόνο εργασίας εις βάρος του ελεύθερου χρόνου.

Προκειμένου η τηλεργασία να αξιοποιείται με επωφελή τρόπο απαιτούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Είναι σημαντική η αυτοπειθαρχία από την πλευρά των εργαζομένων αλλά και η διατήρηση της επικοινωνίας με το εργασιακό γίγνεσθαι. Επίσης, απαιτείται η γνώση της τεχνολογίας για την υπέρβαση πρακτικών προβλημάτων, η δημιουργία ενός λειτουργικού χώρου εργασίας και η διατήρηση του υψηλού ηθικού. Όλα αυτά σε συνδυασμό με την πρόνοια για την προστασία των εργαζομένων θα αποτρέψουν φαινόμενα αλλοτρίωσης.

Το θέμα του κειμένου είναι η τηλεργασία ως ήπια δεξιότητα, οι κίνδυνοι, τα πλεονεκτήματα και οι προϋποθέσεις εφαρμογής της.
Θέση: Η αρθρογράφος διατηρεί μια επιφυλακτική στάση απέναντι στην τηλεργασία, εστιάζοντας κυρίως στην αρνητική επίδρασή της. Η θέση της αυτή προκύπτει από τον τίτλο, όπου η τηλεργασία χαρακτηρίζεται ως «καθόλου ήπια δεξιότητα» και από την αρχή της τρίτης παραγράφου, όπου γίνεται χρήση αξιολογικού χαρακτηρισμού («Δύσκολη υπόθεση η εργασία από το σπίτι»).

α. Σωστόβ. Σωστόγ. Λάθοςδ. Σωστόε. Σωστό
στ. Λάθος

Δομικά και γλωσσικά χαρακτηριστικά του κειμένου

1.α) Ο τίτλος του άρθρου πετυχαίνει τόσο τον πληροφοριακό όσο και τον επικοινωνιακό του στόχο. Είναι εύστοχος, εισάγει το θέμα και το νόημά του αναλύεται στη συνέχεια του άρθρου, καθώς χαρακτηρίζει την τηλεργασία ως μια «καθόλου ήπια δεξιότητα» και στο εσωτερικό του αναλύονται οι δυσκολίες που προκαλεί. Μάλιστα, αυτή η αντίθεση προκαλεί την περιέργεια του αναγνώστη να διαβάσει το άρθρο που ακολουθεί, καθιστώντας τον τίτλο επικοινωνιακά αποτελεσματικό.

β) Ο τίτλος δεν είναι αντικειμενικός, αφού περιλαμβάνει σχόλιο. Συγκεκριμένα, περιέχει μια αξιολογική κρίση («καθόλου ήπια») δηλώνοντας από την αρχή τη θέση της αρθρογράφου απέναντι στο θέμα.

Η αρθρογράφος οργανώνει τον λόγο της στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου με παραδείγματα. Παραθέτει τις περιπτώσεις γνωστών δημιουργών όπως ο Ντίκενς, ο Μπετόβεν, ο Στάινμπεκ, η Μάγια Αγγέλου και ο Σαρτρ. Με τα παραδείγματα επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό της ότι η εργασία από το σπίτι μπορεί να εγκλωβίσει τον εργαζόμενο – δημιουργό, καθιστά τον λόγο σαφή και κατανοητό και ενισχύει την αξιοπιστία των γραφομένων με τη χρήση τεκμηρίων της λογικής. Έτσι, πείθει αποτελεσματικότερα τον αναγνώστη.
Στο κείμενο η αρθρογράφος εκφράζει την επιφυλακτική της στάση απέναντι στην εργασία από απόσταση, προσεγγίζοντας το θέμα υποκειμενικά. Αυτό συνάγεται από την αξιολόγηση η οποία υπάρχει διάσπαρτη σε διάφορα σημεία, κυρίως με τη χρήση αξιολογικών χαρακτηρισμών και επιθέτων. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι: α) «Δύσκολη υπόθεση η εργασία από το σπίτι» (3^η παράγραφος) και β) «στρατιές αναλώσιμων υποαμειβόμενων τηλεργαζομένων» (4^η παράγραφος). Και από τις δύο αυτές περιπτώσεις προκύπτει η αρνητική αντιμετώπιση της τηλεργασίας από την αρθρογράφο και η αλλοτριωτική της επίδραση στους εργαζομένους.
Ένα σημείο του κειμένου στο οποίο γίνεται χρήση ασύνδετου σχήματος είναι το εξής: «χώρο βολικό, ακμαίο ηθικό, ορίζοντες, δίχτυ εργασιακής προστασίας» (4^η παράγραφος). Με το ασύνδετο σχήμα γίνεται πύκνωση των νοημάτων, καθώς τονίζεται εμφατικά το πλήθος των προϋποθέσεων που απαιτούνται για την ορθή εφαρμογή της τηλεργασίας. Ο λόγος γίνεται γοργός και κοφτός και το ύφος οικείο και άμεσο, ενώ επιτυγχάνεται η συναισθηματική φόρτιση του δέκτη.
Στην τρίτη παράγραφο του άρθρου γίνεται χρήση αντιθέσεων. Η πρώτη είναι η εξής: «διέβρωσε τη στεγανότητα των εργασιακών χωριών ορίων – θόλωσε τα σύνορα μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής». Η δεύτερη είναι: «διαλείμματα με τους συναδέλφους – εικονικά σαλόνια, διαδικτυακά πηγαδάκια». Οι αντιθέσεις φωτίζουν πολύπλευρα τις πτυχές τις τηλεργασίας, αναδεικνύουν τόσο τα πλεονεκτήματα όσο και τις δυσκολίες της. Έτσι, η αρθρογράφος στηρίζει τον ισχυρισμό της ότι η τηλεργασία είναι «δύσκολη υπόθεση».
«Δεν είναι τυχαίο ότι οι δημιουργοί, δηλαδή εκείνοι με τη μεγαλύτερη εμπειρία εργασίας στο σπίτι, πάσχιζαν να δραπετεύσουν από τον οικείο χώρο, που τους παγίδευε.».
Στο απόσπασμα αξιοποιείται η υποτακτική σύνδεση και, συγκεκριμένα, η διαδοχική υπόταξη. Με αυτήν αναδεικνύεται το πλήθος των λογικών σχέσεων μεταξύ των νοημάτων, τονίζοντας τη σοβαρότητα του ζητήματος της επίδρασης της εργασίας στο σπίτι στους δημιουργούς. Ο λόγος γίνεται σύνθετος και το ύφος επίσημο.

«Δεν είναι τυχαίο ότι οι δημιουργοί, δηλαδή εκείνοι με τη μεγαλύτερη εμπειρία εργασίας στο σπίτι, πάσχιζαν να δραπετεύσουν από τον οικείο χώρο, που τους παγίδευε.»: Στο απόσπασμα γίνεται χρήση του γ πληθυντικού ρηματικού προσώπου. Με αυτό, η αρθρογράφος αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα και παρουσιάζει με τρόπο αντικειμενικό την αρνητική επίδραση της εργασίας από το σπίτι στους δημιουργούς. Έτσι, καθιστά το ύφος απρόσωπο και επίσημο και ενισχύει την πειστικότητα των ισχυρισμών της.
Αν ανήκα στην κατηγορία των δημιουργών θα χρησιμοποιούσα το α πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο.
Μετατροπή σε α πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο: «Δεν είναι τυχαίο ότι εμείς οι δημιουργοί, δηλαδή εμείς με τη μεγαλύτερη εμπειρία εργασίας στο σπίτι, πασχίζαμε να δραπετεύσουμε από τον οικείο χώρο, που μας παγίδευε.».
Το α πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο εντάσσει τον συντάκτη στο κοινό σύνολο των δημιουργών, προσδίδει καθολικότητα στα γραφόμενα και ανάγει την αρνητική επίδραση της εργασίας από το σπίτι σε κοινό βίωμα. Έτσι, προσδίδει αμεσότητα, συναισθηματική φόρτιση και καθιστά το ύφος οικείο.
Η αρθρογράφος φαίνεται αρκετά βέβαιη για τους ισχυρισμούς της σχετικά με την τηλεργασία, την οποία ενισχύει με τα κατάλληλα μέσα και τις γλωσσικές επιλογές. Τα μέσα που αξιοποιεί είναι τα παραδείγματα (παραθέτει παραδείγματα γνωστών δημιουργών που καταπιέστηκαν από την εργασία από το σπίτι) και τα στατιστικά στοιχεία («το 40% απασχολείται και κατά τον ελεύθερο χρόνο»). Με τη χρήση των τεκμηρίων της λογικής προσδίδει αντικειμενικότητα και αξιοπιστία στα γραφόμενα. Οι γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί είναι τόσο το γ ρηματικό πρόσωπο («διέβρωσε», «διακατέχονται»), με το οποίο αποστασιοποιείται από τα γραφόμενα, ενισχύει πειστικότητα και την αντικειμενικότητα.
Στο άρθρο γίνεται χρήση όρων ειδικού λεξιλογίου. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα εξής: τηλεργασία, τηλεδιασκέψεις, ψηφιακές πλατφόρμες, ήπια δεξιότητα. Με τους όρους του ειδικού λεξιλογίου αναδεικνύεται αποτελεσματικότερα το θέμα της τηλεργασίας, προσδίδεται αντικειμενικότητα στα γραφόμενα, το ύφος είναι επιστημονικό και επίσημο, ενώ ενισχύεται η αξιοπιστία της επιχειρηματολογίας.
– άνω τελεία. Με την άνω τελεία γίνεται μια σύντομη παύση στον λόγο, χωρίζονται δύο ημιπερίοδοι οι οποίες συνδέονται νοηματικά μεταξύ τους, αφού αναφέρονται σε δύο δημιουργούς με ανάλογα εργασιακά βιώματα. Έτσι, προσδίδεται έμφαση.
– παρένθεση. Η παρένθεση περιλαμβάνει ένα πρόσθετο στοιχείο που λειτουργεί επεξηγηματικά. Διευκρινίζει την αναφορά στον δομημένο χρόνο, παραθέτοντας στατιστικά στοιχεία σχετικά με το ποσοστό των εργαζομένων που απασχολούνται και κατά τον ελεύθερο χρόνο τους. Είναι στοιχείο επουσιώδες.|
– άνω και κάτω τελεία. Η άνω και κάτω τελεία δηλώνει ότι ακολουθεί επεξήγηση. Συγκεκριμένα, επεξηγείται η αναφορά στις παλιές προϋποθέσεις, με την απαρίθμησή τους.

Παραγωγή Λόγου

ΠΡΟΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ:

Κειμενικός τύπος: άρθρο (τίτλος, αφόρμηση από την επικαιρότητα, πληροφοριακός χαρακτήρας)

Περίσταση επικοινωνίας: σχολική εφημερίδα (οικείο ύφος, εκτός από το γ ρηματικό πρόσωπο μπορεί να αξιοποιηθεί και το α΄ πληθυντικό)
Τίτλος
Πρόλογος: εισαγωγή στη βασική έννοια (τηλεργασία), αφόρμηση από την επικαιρότητα (παγίωση της τηλεργασίας στον ψηφιακό κόσμο), αναφορά στα ζητούμενα

Ζητούμενο 1: γιατί η τηλεργασία είναι αναγκαία
Ζητούμενο 2: δεξιότητες για την κατάκτηση της επαγγελματικής επιτυχίας και της προσωπικής ευτυχίας

Επίλογος: επισήμανση του αντιφατικού χαρακτήρα της τηλεργασίας, αναφορά στο χρέος για την απόκτηση δεξιοτήτων, αισιόδοξη προοπτική

Δεξιότητες, το «κλειδί» για την επιτυχία!

Η εργασία από το σπίτι είναι μια διαχρονική πρακτική, την οποία εφάρμοζαν γνωστοί δημιουργοί ήδη από το παρελθόν. Ιδιαίτερα στις σύγχρονες κοινωνίες της ψηφιοποίησης, η τηλεργασία παγιώθηκε και πλέον αποτελεί μια νέα πραγματικότητα για πολλές επιχειρήσεις και εργαζομένους, αλλάζοντας καθοριστικά το μοντέλο της οικονομίας. Η αναγκαιότητά της είναι αναμφισβήτητη, ωστόσο η ορθή εφαρμογή της προϋποθέτει την ύπαρξη δεξιοτήτων, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν τους εργαζομένους στην κατάκτηση της επιτυχίας και της ευτυχίας.

Πράγματι, η τηλεργασία είναι σημαντική, αφού είναι μια ευέλικτη μορφή εργασίας, η οποία καταργεί τους χωροχρονικούς περιορισμούς, καθιστώντας την προσιτή ακόμα και σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, που πλέον δεν αποκλείονται από τον επαγγελματικό στίβο. Γι’ αυτό και χαρακτηρίζεται ως δημοκρατική. Περιορίζει, επίσης, τις μετακινήσεις των εργαζομένων, δίνοντας λύση στην οικονομική και την ενεργειακή κρίση, συμβάλλει στην προστασία του περιβάλλοντος από τους ρύπους και αναβαθμίζει την ποιότητα ζωής των κατοίκων των μεγαλουπόλεων, αφού επιτρέπει την αποσυμφόρηση του οδικού δικτύου και των μέσων μαζικής μεταφοράς και τους διατηρεί ασφαλείς σε περιόδους ακραίων καιρικών φαινομένων ή υγειονομικών κρίσεων. Άλλωστε, είναι η πιο σύγχρονη μορφή εργασίας, η οποία αξιοποιεί όλες τις δυνατότητες της τεχνολογίας και της ψηφιοποίησης.

Βέβαια, η ορθή εφαρμογή της αλλά και η κατάκτηση της επαγγελματικής επιτυχίας και της προσωπικής ευτυχίας προϋποθέτει την ανάπτυξη πολλών δεξιοτήτων από τους εργαζομένους. Πρωταρχικής σημασίας είναι η γνώση της τεχνολογίας, που θα επιτρέψει την ορθή αξιοποίηση των ψηφιακών εφαρμογών αλλά και η ευελιξία και προσαρμοστικότητα στις εξελίξεις, που επιτυγχάνεται με τη διαρκή κατάρτιση και τη δια βίου μάθηση. Παράλληλα, η συνεργασία και η επικοινωνία εξασφαλίζουν την κοινωνικότητα και την αποτελεσματικότερη εργασία, αποτρέποντας την απομόνωση. Τέλος, η συναισθηματική νοημοσύνη και οι ανθρωπιστικές αξίες διατηρεί το ήθος και την ακεραιότητα των εργαζομένων, η οποία σήμερα απειλείται λόγω της αλλοτρίωσης.

Συμπερασματικά, η τηλεργασία αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση της σύγχρονης εποχής, αρκεί να εφαρμόζεται με σωστή οργάνωση και να συνοδεύεται από τις κατάλληλες δεξιότητες. Ο εργαζόμενος του μέλλοντος δεν θα ξεχωρίζει μόνο για τις επαγγελματικές του γνώσεις, αλλά και για την υπευθυνότητα, τη συνεργασία, την προσαρμοστικότητα και τη διαρκή διάθεση για προσωπική και επαγγελματική εξέλιξη. Μόνο έτσι θα μπορέσει να πετύχει όχι μόνο στον επαγγελματικό τομέα αλλά και να κατακτήσει μια ουσιαστική και ισορροπημένη ζωή.

Κείμενο 2 (Λογοτεχνικό κείμενο)

– Κυρίαρχος αφηγηματικός τρόπος στο απόσπασμα είναι η αφήγηση (η οποία είναι αναδρομική). Η ηρωίδα εξιστορεί την πορεία της εξέλιξης της ζωής της από τα μαθητικά της χρόνια, την επιλογή επαγγέλματος και την ενήλικη εργασιακή της ζωή.
– Ο αφηγητής είναι ομοδιηγητικός. Αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο, συμμετέχει στα γεγονότα ως ηρωίδα. Η εστίαση στην αφήγηση είναι εσωτερική και η οπτική γωνία της αφηγήτριας υποκειμενική. Η αφηγήτρια γνωρίζει περισσότερα από τους υπόλοιπους ήρωες, μας παρουσιάζει τις προσωπικές σκέψεις, τα συναισθήματα και τους προβληματισμούς.
– Μια χαρακτηριστική οπτική εικόνα είναι: «…ένα δεμάτι βρώμικα χιλιάρικα… δεμένη σταυρωτά με το μιτάρι και την ετικέτα “εφθαρμένον“.». Αποδίδεται με τρόπο παραστατικό η εικόνα των φθαρμένων χαρτονομισμάτων, αισθητοποιώντας με τον τρόπο αυτό και τη συναισθηματική φθορά της ηρωίδας.
– σχόλιο: «Ήταν πάρα πολύ αυτό για τη γενιά μου.». Η αφηγήτρια σκιαγραφεί την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής της σχετικά με την επαγγελματική επιλογή, αναδεικνύοντας τις στερεοτυπικές αντιλήψεις που επικρατούσαν. Είναι ειρωνικό σχόλιο.

Στο απόσπασμα αναδεικνύονται στερεότυπα σχετικά με την επιλογή σπουδών και επαγγέλματος, τα οποία καθόρισαν την πορεία της ηρωίδας αλλά και των συνομηλίκων της. Οι περισσότεροι νέοι αναμενόταν να ακολουθήσουν το επάγγελμα των γονιών τους ή να επιλέξουν μια σταθερή εργασία περιορίζοντας έτσι τις προσωπικές φιλοδοξίες και τα όνειρά τους. Αντίθετα, παρέμεναν εγκλωβισμένοι στον τόπο διαμονής τους, καταδικασμένοι να ακολουθούν το επάγγελμα των γονιών τους. Ιδιαίτερα όσοι προέρχονταν από χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα ή ζούσαν στην επαρχία δεν ενθαρρύνονταν να επιδιώξουν πανεπιστημιακές σπουδές ή να αναζητήσουν επαγγελματικές επιλογές μακριά από τον τόπο τους. Παράλληλα, αι γυναίκες θεωρούνταν προορισμένες κυρίως για τον ρόλο της νοικοκυράς και της συζύγου. Μέσα σε αυτό το κοινωνικό πλαίσιο, η εργασία σε τράπεζα παρουσιαζόταν ως η ύψιστη επαγγελματική καταξίωση.
Η ηρωίδα, ακολουθώντας τα κοινωνικά στερεότυπα της εποχής, αντιμετωπίζει ως αξιόλογο επίτευγμα τη σταδιοδρομία στην τράπεζα. Θεωρεί ότι «βολεύτηκε». Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου συνειδητοποιεί ότι η εργασία της δεν την προσφέρει ψυχική ικανοποίηση, αφού της στερεί τη δημιουργικότητα. Παράλληλα, διαπιστώνει ότι το κύρος του επαγγέλματος είναι πλασματικό, αφού τα χρήματα δεν είναι δικά της. Άλλωστε, και τα ίδια σταδιακά εκφυλίζονται και χάνουν την αξία τους, το ίδιο και οι ανθρώπινες σχέσεις. . Επομένως, η επαγγελματική της επιλογή δεν δικαιώνει τελικά τις βαθύτερες προσδοκίες της για δημιουργία και προσωπική ολοκλήρωση.
Η ηρωίδα παρομοιάζει τον εαυτό της με το «εφθαρμένον», δηλαδή με ένα φθαρμένο χαρτονόμισμα που από την πολλή χρήση του έχασε την αξία του, γι’ αυτό και έπρεπε να καταστραφεί. Έτσι και η ίδια, ενώ ξεκίνησε την επαγγελματική της σταδιοδρομία γεμάτη όνειρα και φιλοδοξίες, ατσαλάκωτη όπως ένα καινούριο χαρτονόμισμα, σταδιακά αλλοιώθηκε, «τσαλακώθηκε» και έχασε την αξία της, με αποτέλεσμα να βιώνει την αλλοτρίωση. Ίσως φοβάται ότι κι εκείνη θα καταστραφεί, όπως ακριβώς και το «εφθαρμένον» χαρτονόμισμα.
Στο τέλος του αποσπάσματος η ηρωίδα διατυπώνει μια προτροπή, «Να ξαναβρείς τον εαυτό σου». Είναι μια προτροπή προς τον αναγνώστη, που τον ωθεί σε επαναπροσδιορισμό των αξιών και των προτεραιοτήτων του, με στόχο «να ξαναγίνεις εσύ». Μια τέτοια επιδίωξη προϋποθέτει την αυτογνωσία, την απαγκίστρωση από τις συμβάσεις και την ελευθερία. Για την ίδια, ίσως και να ταυτίζεται με την αποδέσμευση από μια εργασία που δεν την γεμίζει πια («Να τα μουτζώσεις όλα, “μίαν ωραίαν πρωίαν”»).
Την προτροπή αυτή τη διατυπώνει σε β ενικό ρηματικό πρόσωπο, γιατί έτσι απευθύνεται στον κάθε αναγνώστη προσωπικά, αλλά και στον ίδιο της τον εαυτό. Με τον τρόπο αυτό προσδίδει αμεσότητα και ζωντάνια, ευαισθητοποιεί τον αναγνώστη και τον κάνει να ταυτιστεί με τον προβληματισμό της.
Η ηρωίδα αισθάνεται απογοήτευση, ψυχική κόπωση, ματαίωση και αποξένωση. Συνειδητοποιεί ότι η επαγγελματική επιτυχία δεν της εξασφάλισε προσωπική ευτυχία ούτε διατήρησε ζωντανά τα ιδανικά της. Παράλληλα, κυριαρχεί μέσα της η επιθυμία να ανακτήσει την ελευθερία και την αυθεντικότητά της.
Αν βρισκόμουν σε ανάλογη θέση, θα προσπαθούσα αρχικά να επαναξιολογήσω τις προτεραιότητές μου και να αναζητήσω τρόπους που θα έδιναν ξανά νόημα στην καθημερινότητά μου. Θα επιδίωκα να αναπτύξω νέα ενδιαφέροντα ή ακόμη και να αλλάξω επαγγελματική πορεία, εφόσον αυτό ήταν εφικτό, ώστε να διατηρήσω την ψυχική μου ισορροπία και την προσωπική μου ολοκλήρωση.

Όταν τα κείμενα συνομιλούν

Το κείμενο 1 συνομιλεί με το διάγραμμα, αφού κοινό τους θέμα είναι η επιπτώσεις της τηλεργασίας στην καθημερινή ζωή. Η σχέση μεταξύ τους είναι συμπληρωματική. Πράγματι, στο κείμενο αναφέρονται ως θετικές επιδράσεις της τηλεργασίας το ευέλικτο εργασιακό ωράριο, την ενίσχυση της παρουσίας του εργαζομένου στο οικογενειακό περιβάλλον και την αύξηση της παραγωγικότητας. Ανάλογα, το διάγραμμα παρουσιάζει μια θετική επίδραση της τηλεργασίας στο περιβάλλον. Συγκεκριμένα, το διάγραμμα δείχνει ότι η κυκλοφοριακή συμφόρηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη μειώθηκε σημαντικά το 2020, γεγονός που μπορεί να συνδεθεί με την ευρύτερη εφαρμογή της τηλεργασίας και τη μείωση των μετακινήσεων, ενισχύοντας την επιχειρηματολογία του κειμένου.

Δίκτυο παράλληλων κειμένων

Burn-out: Όταν η δουλειά μάς φτάνει… στα άκρα

Το burn out ή σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης είναι μια κατάσταση ψυχικής, σωματικής και συναισθηματικής κόπωσης που προκαλείται από το παρατεταμένο άγχος και τις αυξημένες απαιτήσεις της εργασίας. Όπως αναφέρεται στο κείμενο, οδηγεί στην εξάντληση των ψυχοσωματικών αποθεμάτων του εργαζομένου και στη μείωση της απόδοσής του, επηρεάζοντας αρνητικά τόσο την επαγγελματική όσο και την προσωπική του ζωή.

Κατά τη γνώμη μου, η όξυνση του φαινομένου συνδέεται σε έναν βαθμό με την παγίωση της τηλεργασίας. Παρότι η τηλεργασία προσφέρει ευελιξία και εξοικονόμηση χρόνου, συχνά δυσκολεύει τον διαχωρισμό ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή. Ο εργαζόμενος παραμένει συνεχώς διαθέσιμος μέσω ηλεκτρονικών μέσων, εργάζεται περισσότερες ώρες και ενδέχεται να βιώνει απομόνωση. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο επαγγελματικής εξουθένωσης.

Για να προστατευθεί από το burn out, ο εργαζόμενος χρειάζεται να θέτει σαφή όρια ανάμεσα στον εργασιακό και τον προσωπικό χρόνο, να οργανώνει σωστά το πρόγραμμά του και να φροντίζει για την ξεκούραση και την ψυχική του υγεία. Παράλληλα, η συστηματική άσκηση, η διατήρηση κοινωνικών σχέσεων, η δημιουργική αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου και η συνεχής καλλιέργεια δεξιοτήτων, όπως η διαχείριση του άγχους, η αυτοπειθαρχία και η αποτελεσματική επικοινωνία, αποτελούν σημαντικά εφόδια για την πρόληψη του φαινομένου.

Μαμά, μην κλαις, θα τα λέμε στο «skype»…

Σύμφωνα με το άρθρο, οι σύγχρονοι μετανάστες είναι κυρίως νέοι, μορφωμένοι και εξειδικευμένοι επαγγελματίες, όπως γιατροί, μηχανικοί, αρχιτέκτονες και άλλοι επιστήμονες, οι οποίοι εγκαταλείπουν την Ελλάδα αναζητώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας και αξιοκρατία. Σε αντίθεση με τους μετανάστες του παρελθόντος, που έφευγαν εξαιτίας της φτώχειας και διατηρούσαν ζωντανή την ελπίδα της επιστροφής, οι σημερινοί φεύγουν απογοητευμένοι και οργισμένοι, αισθανόμενοι ότι η πατρίδα δεν αξιοποίησε τις δυνατότητές τους.
Ο συντάκτης χρησιμοποιεί διάφορες γλωσσικές επιλογές που κάνουν το άρθρο πιο ζωντανό και άμεσο, όπως είναι ο ευθύς λόγος («Μην κλαις, βρε μαμά, θα μιλάμε στο σκάιπ») με τον οποίο διακόπτει τη μονοτονία της αφήγησης, το β ενικό ρηματικό πρόσωπο («τι να πεις;», «πώς να τσουγκρίσεις το ποτήρι») που απευθύνεται στον κάθε αναγνώστη ξεχωριστά αλλά και τα ρητορικά ερωτήματα (Ποιες λέξεις άραγε και ποια χρώματα θα περιγράφουν το περιεχόμενο της νοσταλγίας του μέλλοντος; Παπαδιαμαντικές «ελάτε, παιδιά, να τραγουδήστε» ή του Χατζή «…κι ας είναι λίγο για την Ελλάδα»;) που δημιουργούν την αίσθηση διαλόγου στο κείμενο.

Με αυτές τις γλωσσικές επιλογές προσδίδεται αμεσότητα, παραστατικότητα και συναισθηματική φόρτιση στα γραφόμενα. Έτσι, ο αναγνώστης ευαισθητοποιείται και ταυτίζεται με τους νέους μετανάστες.

Κατά τη γνώμη μου, η τηλεργασία μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του φαινομένου του brain drain, χωρίς όμως να αποτελεί από μόνη της οριστική λύση. Συγκεκριμένα, δίνει τη δυνατότητα στους νέους επιστήμονες να συνεργάζονται με επιχειρήσεις και οργανισμούς του εξωτερικού, παραμένοντας στην Ελλάδα. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται η φυσική μετανάστευση, διατηρούνται οι οικογενειακοί και κοινωνικοί δεσμοί και ενισχύεται η ελληνική οικονομία. Ωστόσο, για να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά το πρόβλημα απαιτούνται παράλληλα αξιοκρατία, καλύτερες αμοιβές, σταθερές συνθήκες εργασίας και ουσιαστικές προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης.
Ο συντάκτης ολοκληρώνει το άρθρο με ρητορικά ερωτήματα, επειδή επιδιώκει να προβληματίσει τον αναγνώστη και να τον ευαισθητοποιήσει σχετικά με τις συνέπειες της μετανάστευσης των νέων. Παράλληλα, τα ερωτήματα δημιουργούν έναν συγκινησιακό επίλογο, καθώς αναδεικνύουν τη νοσταλγία, την αβεβαιότητα και την αποξένωση που βιώνουν όσοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. Έτσι, το άρθρο κλείνει με έντονη συναισθηματική φόρτιση και αφήνει τον αναγνώστη σε σκέψη.

Ψαλίδι και ρολόι

Σχήματα λόγου που αξιοποιούνται στο ποίημα:
α) Προσωποποίηση «Ο κρότος του μιλάει τη δουλειά τη βραδινή.»
Ο ποιητής αποδίδει στο ψαλίδι την ανθρώπινη ιδιότητα της ομιλίας. Με την προσωποποίηση παρουσιάζει το εργαλείο ως ζωντανό σύντροφο του εργαζομένου, που «αφηγείται» την κοπιαστική καθημερινότητά του. Έτσι αναδεικνύεται η κυριαρχία της εργασίας στη ζωή του ποιητικού υποκειμένου.
β) Μεταφορά «Και δίνει στις ελπίδες, κουρασμένες, πιο πολλή ζωή.»
Οι ελπίδες παρουσιάζονται σαν ζωντανός οργανισμός που κουράζεται και αναζωογονείται. Η μεταφορά αποδίδει παραστατικά την ψυχική εξάντληση του εργαζομένου, αλλά ταυτόχρονα αφήνει να διαφανεί ότι εξακολουθεί να διατηρεί μια μικρή ελπίδα για αλλαγή.

Το ψαλίδι συμβολίζει την ίδια την εργασία, τη χειρωνακτική απασχόληση και τον αδιάκοπο μόχθο που χαρακτηρίζει την καθημερινότητα του ποιητικού υποκειμένου. Ο συνεχής ήχος του υπενθυμίζει την επανάληψη, την κούραση και τη ρουτίνα της εργασίας. Από την άλλη πλευρά, το ρολόι συμβολίζει τον χρόνο που κυλά αδιάκοπα και μετρά αδιάλειπτα τις ώρες εργασίας. Έτσι, και τα δύο σύμβολα αναδεικνύουν μια ζωή εγκλωβισμένη στους ρυθμούς της δουλειάς, όπου η καθημερινότητα καθορίζεται από τον μόχθο και τον χρόνο.
Το ποιητικό υποκείμενο βιώνει έντονη ψυχική και σωματική κόπωση, απογοήτευση και αίσθημα εγκλωβισμού. Η συνεχής επανάληψη της εργασίας και η πίεση του χρόνου που περνά δημιουργεί έντονο εργασιακό άγχος. Έτσι, αισθάνεται ότι η ζωή του περιορίζεται σε έναν αδιάκοπο κύκλο μόχθου, ενώ οι ελπίδες του παρουσιάζονται εξαντλημένες.
Κατά τη γνώμη μου, η τηλεργασία θα μπορούσε να έχει τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες στον εργαζόμενο. Από τη μία πλευρά, θα περιόριζε τις μετακινήσεις και θα του πρόσφερε μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση του χρόνου του. Από την άλλη, όμως, υπάρχει ο κίνδυνος να θολώσουν τα όρια ανάμεσα στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή, να αυξηθεί η απομόνωση και να ενταθεί η εργασιακή εξουθένωση. Επομένως, χωρίς σωστή οργάνωση και ισορροπία, η τηλεργασία θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ψυχική του κατάσταση.

Το διάγραμμα δείχνει ότι η Ελλάδα παρουσιάζει ιδιαίτερα χαμηλό ποσοστό τηλεργασίας (7%) σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (23%) και με χώρες όπως η Ολλανδία ή η Σουηδία. Το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευθεί από τη δομή της ελληνικής οικονομίας, όπου κυριαρχούν επαγγέλματα στους τομείς του τουρισμού, της εστίασης, του εμπορίου και των υπηρεσιών που απαιτούν φυσική παρουσία. Επιπλέον, αρκετές επιχειρήσεις δεν διαθέτουν ακόμη την απαραίτητη ψηφιακή υποδομή ή διστάζουν να υιοθετήσουν ευέλικτες μορφές εργασίας. Τέλος, η περιορισμένη ψηφιακή εξοικείωση σε ορισμένους κλάδους και η επιφυλακτικότητα εργοδοτών και εργαζομένων απέναντι στην τηλεργασία συμβάλλουν στη μικρότερη διάδοσή της.

Τ.Θ. Β' ΓΕΛ

Κριτήριο Αξιολόγησης “Εργασία στον 21ο αιώνα”

Σύνδεση