“ΗΔΟΝΗ Ή ΕΥΔΑΙΜΟΝΙΑ;” Κριτήριο Αξιολόγησης με Απαντήσεις

 

 

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ PDF

 

 

KEIMENO 1     (Μη Λογοτεχνικό Κείμενο)

Ηδονή ή ευδαιμονία; Υπάρχει δίλημμα ή μία «χρυσή τομή»;

Το άρθρο αυτό αναρτήθηκε στον ηλεκτρονικό ιστότοπο https://www.sofokleousin.gr/idoni-i-eydaimonia-yparxei-dilimma-i-mia-xrysi-tomi στις 24 Δεκεμβρίου 2023

 

Υπάρχουν δύο δημοφιλείς αντιλήψεις για την ευτυχία, η ηδονική και η ευδαιμονική, που έχουν βασιστεί κυρίως στη διδασκαλία του Επίκουρου και τη θεώρηση του Πλάτωνα. Είναι κάποια από τις δύο «καλύτερη»; Υπάρχει κάποια ιδανική ισορροπία ανάμεσα στις δύο; Το θέμα της ευτυχίας και της χαράς παραμένει πάντα επίκαιρο και υπό συζήτηση τόσο στη φιλοσοφική κοινότητα, όσο και στην επιστημονική.

Βιώνουμε την ηδονική ευτυχία μέσα από την ευχαρίστηση και την απόλαυση, όπως όταν ετοιμάζουμε το αγαπημένο μας επιδόρπιο, βλέποντας την αγαπημένη μας αθλητική ομάδα να κερδίζει ένα μεγάλο παιχνίδι ή όταν… «πιάνουμε» το τζάκποτ σε ένα τυχερό παιχνίδι. Από την άλλη πλευρά, η ευδαιμονική ευτυχία προέρχεται από δραστηριότητες που παρέχουν νόημα ή σκοπό, όπως ο εθελοντισμός για έναν καλό σκοπό, η ανατροφή παιδιών ή το να κάνουμε καλά τη δουλειά που μας εκφράζει.

Τόσο η ευδαιμονική όσο και η ηδονική ευτυχία συμβάλλουν στη συνολική ικανοποίηση από τη ζωή, όμως η ευδαιμονική φαίνεται να παρέχει ένα πολύ πιο διαρκές αποτέλεσμα. Αυτό συμβαίνει επειδή οι ηδονικές μορφές ευτυχίας τείνουν να παρέχουν μόνο φευγαλέες εκρήξεις ευεξίας και σε όσο περισσότερες ηδονικές δραστηριότητες συμμετέχουμε, τόσο περισσότερο η θετική τους επίδραση στη διάθεση εξασθενεί.

Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί όσοι έχουν κερδίσει μεγάλα ποσά σε τυχερά παιχνίδια γενικά δεν είναι πολύ πιο ευτυχισμένοι από τους ανθρώπους που δεν έχουν κερδίσει ποτέ. Μετά τον αρχικό ενθουσιασμό της απόκτησης πλούτου που αλλάζει τη ζωή τους, η ευτυχία τους επιστρέφει ως επί το πλείστον στα αρχικά της στάδια, εκτός και αν χρησιμοποιήσουν τον νέο πλούτο τους για να ασχοληθούν με ευδαιμονικές αναζητήσεις – όπως η προσφορά, η καλλιέργεια ενός χόμπι που τους γεμίζει, η έναρξη ενός προγράμματος άσκησης ή η εκμάθηση μιας γλώσσας.

Αυτού του είδους οι δραστηριότητες, που καθοδηγούνται από στόχους και αναδεικνύουν προσωπικά ταλέντα και δυνατότητες, προκαλούν την ευτυχία που τείνει να παραμένει, αυξάνοντας τη συνολική ευημερία.

 

 

 

Κείμενο 2     (Μη Λογοτεχνικό Κείμενο)

Το άρθρο αυτό ανήκει στον Γιώργο Πλάνα κι αναρτήθηκε στο ηλεκτρονικό Περιοδικό Φιλοσοφίας Philosofiki Lithos κι έχει διασκευαστεί ελαφρώς για τις ανάγκες της εξέτασης.

Ο Πολιτισμός είναι σαν ένα οριζόντιο δοκάρι που στηρίζεται πάνω σε δύο κάθετες στήλες: της υλικής προόδου και της πνευματικής προόδου. Όταν το δοκάρι βρίσκεται σε ισορροπία, ο Πολιτισμός είναι σταθερός, υπάρχει αληθινή ευτυχία και ευημερία και θεμελιώνεται μια Πύλη Εξέλιξης προς το Μυστήριο και προς το Ιερό. Αλλά όταν μια από τις δύο στήλες μεγαλώνει υπερβολικά σε βάρος της άλλης, το δοκάρι του Πολιτισμού χάνει την ισορροπία του και πέφτει από το ίδιο το βάρος του.

Επίσης η Κλασική Φιλοσοφία, με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, μας μιλάει για την ευτυχία ως ένα αγαθό φυσικό και χαρακτηριστικό του ανθρώπου, και ότι κάθε άνθρωπος θέλει να έχει πρόσβαση σε αυτή και αγωνίζεται για να την κατακτήσει. Αλλά στην πράξη αυτό είναι δύσκολο να πραγματοποιηθεί. Και το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στην ανθρώπινη άγνοια […].

Αναμφίβολα, υπάρχει η άγνοια της δικής μας πνευματικής φύσης και το γεγονός ότι δίνουμε πολύ μεγάλη αξία στα υλικά πράγματα. Γι’ αυτό δε γνωρίζουμε ή βλέπουμε με αδιαφορία ή ακόμα απορρίπτουμε τις αληθινές πνευματικές μας ανάγκες, με την εσφαλμένη πεποίθηση ότι μόνο η ικανοποίηση των υλικών αναγκών μας έχει αξία και θα μας δώσει την ευτυχία. […]

Στα ταξίδια μου, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, έχω επισκεφτεί μερικές φορές χωριουδάκια πολύ φτωχά, σχεδόν χαμένα στα βουνά ή στις ερήμους, που έδιναν την εντύπωση μιας πολύ μεγάλης φτώχειας. Παράγκες σχεδόν χωρίς στέγες, χωρίς τρεχούμενο νερό ούτε ηλεκτρικό ρεύμα, με χωμάτινα δρομάκια, δύσοσμα και γεμάτα από τα περιττώματα κατοικίδιων ζώων, ενώ ημίγυμνα παιδιά φωνάζουν χαρούμενα και παίζουν… καθώς εργάζονται.  Κι όμως, οι άνθρωποι φαίνονταν χαρούμενοι, ευγενικοί, ακόμη και γενναιόδωροι με τον ξένο και ικανοποιημένοι με τη ζωή τους. Με λίγα λόγια, ευτυχισμένοι, επειδή βρίσκονταν κοντά στη φύση, στα αγαπημένα τους πρόσωπα και στην πίστη τους σε κάποια ανώτερη δύναμη.

Γι’ αυτούς, το λίγο που είχαν τους ήταν αρκετό για να είναι ευτυχισμένοι και να ζουν με πληρότητα τη ζωή τους. Δεν ένιωθαν φτωχοί ούτε λαχταρούσαν τον πλούτο. Είχαν ό,τι χρειάζονταν και ένιωθαν πλούσιοι μ’ αυτά που είχαν. Φτωχούς τους βλέπαμε εμείς, οι «τουρίστες», που είμαστε συνηθισμένοι στο δικό μας τύπο καταναλωτικής ζωής, αλλά αυτοί δεν έβλεπαν τους εαυτούς τους έτσι και ένιωθαν ευτυχισμένοι.  […]

 

 

 

Κείμενο 3     (Λογοτεχνικό Κείμενο)

 

Κική Δημουλά, «Aντεύχομαι»

 

Έχω πολλά ράμματα για τη γούνα αυτής της μεγαλοκυρίας που λέγεται ευτυχία. Μου έχει σπάσει τα νεύρα με όσα ισχυρίζεται απολογούμενη που με έστησε. Ότι τάχα ήρθε, αλλά εγώ είχα το νου μου σε τούτο και σε κείνο, ενώ εκείνη με περίμενε σε τούτο και σε κείνο, κι όπως μου τα προσδιόρισε, με περίμενε σε πράγματα αδύνατα να συμβούν, εκεί ακριβώς δηλαδή που είχα το νου μου. Κι αυτός ήτανε, λέει, ο λόγος που την προσπέρασα. Άλλοτε πάλι, επιμένει πως ήρθε, στάθηκε λέει έξω από κάτι ιστορίες, στις οποίες εγώ είχα μπει ήδη μέσα, είχε τη διάθεση να πηδήξει από το παράθυρο και να μπει, αλλά ήταν τόσο υπερυψωμένη η δυσπιστία μου που δεν το τόλμησε. Άλλη δικαιολογία, τραβηγμένη από τα μαλλιά, πως εγώ χτύπησα πολύ σιγά την πόρτα της και δε με άκουσε ή ότι χτύπησα πολύ δυνατά την πόρτα της, φοβήθηκε και δεν μου άνοιξε, και τι ψεύτρα, Θεέ μου, ότι χτύπησα λάθος τη διπλανή της πόρτα και βλέποντάς με να καθυστερώ, συνεπέρανε ότι το λάθος μου βγήκε σε καλό και δεν ήθελε να το διακόψει.

[…] Είδα κι έπαθα να μην έχω την ανάγκη της. Και τώρα που παλεύοντας τα κατάφερα, έρχεται και μου δίνει συγχαρητήρια, πως αυτό ακριβώς, ότι δεν έχω την ανάγκη της, αυτό είναι ευτυχία. Άπιαστη σου λέω.

Εκτός Σχεδίου, Ίκαρος 2005

 

 

 

 

 

ΘΕΜΑΤΑ

 

 

Α.1. Να παρουσιάσετε τις βασικές διαφορές ανάμεσα στην ηδονική κι ευδαιμονική ευτυχία, όπως αυτές παρουσιάζονται στο Κείμενο 1. (80-90 λέξεις)

(Μονάδες 20)

 

Β.1. Να επιλέξετε από τη στήλη Β την απάντηση εκείνη που συμπληρώνει επιτυχώς το αντίστοιχο περιεχόμενο των περιόδων της στήλης Α, με βάση τα κείμενα στα οποία κάθε φορά αναφέρονται.

ΣΤΗΛΗ Α	ΣΤΗΛΗ Β
1. «Είναι κάποια από τις δύο «καλύτερη»;» (1η παράγραφος)  Στο παραπάνω ερώτημα από το Κείμενο 1, ο συντάκτης	Α. δεν παίρνει θέση. Β. τάσσεται υπέρ της ηδονικής ευτυχίας. Γ. τάσσεται υπέρ της ευδαιμονικής ευτυχίας.
2. Σύμφωνα με τον συντάκτη του Κειμένου 1 το να κερδίζει κανείς το τζόκερ	Α. παρέχει νόημα και σκοπό. Β. παρέχει ευχαρίστηση. Γ. προσφέρει και νόημα/σκοπό  και ευχαρίστηση.
3. Σύμφωνα με το Κείμενο 1 οι ηδονικές μορφές ευτυχίας	Α. είναι ανεξίτηλες. Β. είναι προάγγελος της ευδαιμονικής ευτυχίας. Γ. είναι εφήμερες.
4. Με βάση το Κείμενο 2	Α. ο Πολιτισμός θεμελιώνεται στην υλική πρόοδο. Β. ο Πολιτισμός θεμελιώνεται πάνω στην ισορροπία υλικής και πνευματικής προόδου. Γ. ο Πολιτισμός θεμελιώνεται στην πνευματική πρόοδο.
5. Ο συντάκτης του Κειμένου 2, παρατηρώντας την αυτάρκεια των φτωχών κατοίκων στα χωριουδάκια που επισκέφτηκε	Α. την επιδοκιμάζει. Β. την αποδοκιμάζει. Γ. τη μέμφεται.

 

(Μονάδες 15)

 

Β.2. Να εντοπίσετε στο Κείμενο 1 μία παράγραφο που αναπτύσσεται με Παραδείγματα και στο Κείμενο 2 μία παράγραφο που αναπτύσσεται με Αναλογία (2 μονάδες). Να επιβεβαιώσετε την εκάστοτε επιλογή σας (2 μονάδες) και να αναφερθείτε στον τρόπο με τον οποίο καθεμιά από τις παραπάνω επιλογές ικανοποιεί την πρόθεση του συντάκτη (4 μονάδες).

(Μονάδες 8)

 

Β.3.α. Να αναφέρετε δύο στοιχεία μορφής με τα οποία ο τίτλος του Κειμένου 1 καθίσταται επικοινωνιακά αποτελεσματικός (2 μονάδες) και να αιτιολογήσετε την κάθε σας επιλογή (2 μονάδες).

(Μονάδες 4)

 

Β.3.β. Να επισημάνετε στο Κείμενο 2 ένα σημείο στο οποίο ο λόγος καθίσταται περιγραφικός (2 μονάδες). Να αιτιολογήσετε την επιλογή σας, κάνοντας αναφορά σε ένα τουλάχιστον γλωσσικό στοιχείο που την επιβεβαιώνει (2 μονάδες). Σε ποιον τρόπο πειθούς παραπέμπει η χρήση της περιγραφής (2 μονάδες) και ποια αναγκαιότητα εξυπηρετεί η ύπαρξή της; (2 μονάδες)

(Μονάδες 8)

 

Γ.1. «Και τώρα που παλεύοντας τα κατάφερα, έρχεται και μου δίνει συγχαρητήρια, πως αυτό ακριβώς, ότι δεν έχω την ανάγκη της, αυτό είναι ευτυχία. Άπιαστη σου λέω»: Τι οδηγεί το αφηγηματικό υποκείμενο να αποκαλέσει την ευτυχία «Άπιαστη»; Πώς αντιλαμβάνεστε το νόημα της φράσης «αυτό ακριβώς, ότι δεν έχω την ανάγκη της, αυτό είναι ευτυχία»; Να απαντήσετε αξιοποιώντας 3 κειμενικούς δείκτες σε ένα κείμενο 150-200 λέξεων.

(Μονάδες 15)

 

Δ.1. Σε γράμμα σε φιλικό σας πρόσωπο, αναφέρεστε στον τρόπο με τον οποίο εσείς οι ίδιοι νοηματοδοτείτε την ευτυχία, σε εκείνα δηλαδή τα στοιχεία που σας κάνουν ευτυχισμένους. Στη συνέχεια, να εκφράσετε την αγωνία σας για τους παράγοντες εκείνους που στις μέρες μας υπονομεύουν την ανθρώπινη ευτυχία. Να αξιοποιήσετε στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται. Το γράμμα σας να έχει έκταση 350-400 λέξεις.

(Μονάδες 30)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α.1.

Βασικοί  άξονες

Βιώνουμε την ηδονική ευτυχία μέσα από την ευχαρίστηση και την απόλαυση, όπως όταν ετοιμάζουμε το αγαπημένο μας επιδόρπιο, βλέποντας την αγαπημένη μας αθλητική ομάδα να κερδίζει ένα μεγάλο παιχνίδι ή όταν… «πιάνουμε» το τζάκποτ σε ένα τυχερό παιχνίδι. Από την άλλη πλευρά, η ευδαιμονική ευτυχία προέρχεται από δραστηριότητες που παρέχουν νόημα ή σκοπό, όπως ο εθελοντισμός για έναν καλό σκοπό, η ανατροφή παιδιών ή το να κάνουμε καλά τη δουλειά που μας εκφράζει. Τόσο η ευδαιμονική όσο και η ηδονική ευτυχία συμβάλλουν στη συνολική ικανοποίηση από τη ζωή, όμως η ευδαιμονική φαίνεται να παρέχει ένα πολύ πιο διαρκές αποτέλεσμα. Αυτό συμβαίνει επειδή οι ηδονικές μορφές ευτυχίας τείνουν να παρέχουν μόνο φευγαλέες εκρήξεις ευεξίας και σε όσο περισσότερες ηδονικές δραστηριότητες συμμετέχουμε, τόσο περισσότερο η θετική τους επίδραση στη διάθεση εξασθενεί. Αυτού του είδους οι δραστηριότητες, που καθοδηγούνται από στόχους και αναδεικνύουν προσωπικά ταλέντα και δυνατότητες, προκαλούν την ευτυχία που τείνει να παραμένει, αυξάνοντας τη συνολική ευημερία.

 

Περίληψη Κειμένου

Στο κείμενο αναφέρονται οι διαφορές ανάμεσα στην ευδαιμονία της ηδονής και σε εκείνη της ευτυχίας. Η πρώτη συνοδεύεται από τη χαρά που εισπράττεται από μία θετική εξέλιξη που αφορά προσωπικές επιθυμίες, ενώ η δεύτερη από την αγαλλίαση που παρέχουν υψηλότεροι στόχοι. Παρά την από κοινού συμβολή τους στη δημιουργία μιας καθολικής ευφορίας, η δεύτερη προσφέρει διάρκεια στο συναίσθημα, ενώ η πρώτη προκαλεί πρόσκαιρη τέρψη, καθώς η αυξημένη της συχνότητα αποδυναμώνει την ηδονή. Τέλος, η ευτυχία της ευδαιμονίας, επειδή εδράζεται στη στοχοπροσήλωση, αναδεικνύει τις ατομικές ικανότητες, έχει διάρκεια και οδηγεί στην πραγματική ευτυχία.

 

Β.1.  1.Γ,  2.Β,  3.Γ,  4.Β,  5.Α.

 

Β.2.

Μία παράγραφος που αναπτύσσεται με τη μέθοδο των Παραδειγμάτων είναι η δεύτερη παράγραφος. Εκεί ο συντάκτης παραθέτει παραδείγματα από δραστηριότητες που προσδίδουν ηδονική ευδαιμονία, όπως ένα αγαπημένο επιδόρπιο, η νίκη της ομάδας μας ή η αιφνίδια απόκτηση χρημάτων («Βιώνουμε την ηδονική ευτυχία μέσα από την ευχαρίστηση και την απόλαυση, όπως όταν ετοιμάζουμε το αγαπημένο μας επιδόρπιο, βλέποντας την αγαπημένη μας αθλητική ομάδα να κερδίζει ένα μεγάλο παιχνίδι ή όταν… «πιάνουμε» το τζάκποτ σε ένα τυχερό παιχνίδι»). Χαρακτηριστική είναι η χρήση του επιρρήματος «όπως». Με τα παραδείγματα αυτά ο συντάκτης τεκμηριώνει και καθιστά τον λόγο του πιο σαφή και παραστατικό για τον αναγνώστη, αξιοποιώντας κοινές με αυτόν εμπειρίες. Παράλληλα, ενισχύει τον ισχυρισμό του σχετικά με το γεγονός ότι η ηδονική ευδαιμονία σχετίζεται με λιγότερο ποιοτικές και παροδικές δραστηριότητες και μέσω τεκμηρίων ουσιαστικά πείθει τον αναγνώστη, επικαλούμενος τη λογική του.

Μία παράγραφος όπου παρατηρείται χρήση αναλογίας από τον συντάκτη είναι η πρώτη παράγραφος. Εκεί παρομοιάζεται ο Πολιτισμός με ένα δοκάρι που στηρίζεται στις δύο του βάσεις, οι οποίες είναι η υλική και η πνευματική του υπόσταση («Ο Πολιτισμός, είναι σαν ένα οριζόντιο δοκάρι που στηρίζεται πάνω σε δύο κάθετες στήλες: της υλικής προόδου και της πνευματικής προόδου). Κοινό σημείο ανάμεσα στα δύο παραλληλιζόμενα είναι η σημασία του κοινού μεγέθους και της κοινής ανάπτυξης των βάσεων, προκειμένου να υπάρχει ισορροπία («Όταν το δοκάρι βρίσκεται σε ισορροπία… το δοκάρι του Πολιτισμού χάνει την ισορροπία του και πέφτει από το ίδιο το βάρος του»). Η χρήση της αναλογίας αισθητοποιείται με τη χρήση της φράσης «Ο Πολιτισμός, είναι σαν ένα οριζόντιο δοκάρι». Μέσω της αναλογίας, ο συντάκτης επικαλείται μια εικόνα που είναι οικεία και κατανοητή από τον αναγνώστη, προκειμένου να καταστήσει σαφή τη σκέψη του σχετικά με την ανάγκη εξισορρόπησης μεταξύ του υλικού και του πνευματικού πολιτισμού. Με τον τρόπο αυτό, ο λόγος καθίσταται αλληγορικός και κεντρίζεται το ενδιαφέρον του αναγνώστη, καθώς επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει τους παραλληλισμούς. Πρόθεση του συντάκτη μέσω αυτής της επιλογής είναι να προβληματίσει τον αναγνώστη  και να τον ευαισθητοποιήσει σχετικά με την ανάγκη να μεριμνήσει και για την πνευματική διάσταση του πολιτισμού, η οποία παραμένει αδύναμη σχετικά με την υλική του μορφή.

Β.3.α. Ο τίτλος του Κειμένου 1 (Ηδονή ή ευδαιμονία; Υπάρχει δίλημμα ή μία «χρυσή τομή»;) επιτυγχάνει τον επικοινωνιακό του ρόλο. Δύο γλωσσικές επιλογές που συμβάλλουν σε αυτό είναι οι ερωτήσεις και η μεταφορική χρήση της γλώσσας. Μέσω του ερωτηματικού λόγου, το θέμα τίθεται ως ένας προβληματισμός που απευθύνεται άμεσα στον αναγνώστη, ο οποίος τίθεται σε ρόλο συνομιλητή, που εμπλέκεται ενεργά σε έναν νοερό διάλογο. Ο λόγος καθίσταται ζωντανός και άμεσος και επιδρά συναισθηματικά στον δέκτη, ενώ παράλληλα κεντρίζεται και το ενδιαφέρον του. Ταυτόχρονα, η χρήση της μεταφοράς «χρυσή τομή», προσδίδει νέες εκφραστικές δυνατότητες στον λόγο κι αναδεικνύει με γλαφυρότητα το ενδεχόμενο η σωστή επιλογή βίου να τοποθετείται ανάμεσα στη μετρημένη επιδίωξη τόσο της ηδονής όσο και της ευδαιμονίας.

[Οι  μαθητές μπορούν επίσης να επικαλεστούν τη χρήση συναισθηματικά φορτισμένων λέξεων (ηθική, ευδαιμονία), μέσω των οποίων το δίλημμα του πομπού μεταφέρεται άμεσα στον δέκτη κι επιτυγχάνεται η συναισθηματική ταύτιση].

Β.3.β. Ένα σημείο στο οποίο εντοπίζεται περιγραφή στο Κείμενο 2 είναι αυτό στο οποίο γίνεται αναφορά στην εικόνα που αντίκρισε ο συντάκτης όταν επισκέφτηκε τα φτωχά χωριουδάκια, κατά τις επισκέψεις του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό («. Παράγκες σχεδόν χωρίς στέγες, χωρίς τρεχούμενο νερό ούτε ηλεκτρικό ρεύμα, με χωμάτινα δρομάκια, δύσοσμα και γεμάτα από τα περιττώματα κατοικίδιων ζώων, ενώ ημίγυμνα παιδιά φωνάζουν χαρούμενα και παίζουν… καθώς εργάζονται»). Γλωσσικά η περιγραφή αποδεικνύεται από την αυξημένη χρήση των επιθέτων που αποδίδουν συγκεκριμένες και λεπτές λεπτομέρειες στα ουσιαστικά που προσδιορίζουν («χωμάτινα δρομάκια, ημίγυμνα παιδιά»). Επίσης, από τη χρήση εμπρόθετων προσδιορισμών κι επιρρημάτων ή επιρρηματικών κατηγορουμένων («χωρίς στέγες, χωρίς τρεχούμενο νερό, χαρούμενα»), που συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας ευκρινούς οπτικοακουστικής κι οσφρητικής εικόνας για τον αναγνώστη.

Η χρήση της περιγραφής παραπέμπει στην επίκληση στο συναίσθημα και, πιο συγκεκριμένα, διαχέει το συναίσθημα της έκπληξης που αισθάνθηκε ο συντάκτης όταν αντίκρισε τις εξαθλιωτικές συνθήκες στις οποίες ζούσαν οι άνθρωποι και της ακόμη μεγαλύτερης έκπληξής του όταν συνειδητοποίησε ότι είναι –παρά τη φτώχεια τους– ευτυχισμένοι. Η περιγραφή αυτή εξυπηρετεί αυτήν ακριβώς την πρόθεση του συντάκτη: Να καταστήσει σαφές ότι η ευτυχία δεν εξαρτάται από τις συνθήκες στις οποίες ζει κανείς ούτε από τα αγαθά που διαθέτει, αλλά από άλλους παράγοντες που οι ίδιοι ιεραρχούσαν ως σημαντικότερους, όπως η επαφή με τη φύση, με αγαπημένους ή η πίστη τους («Κι όμως, οι άνθρωποι φαίνονταν χαρούμενοι… στην πίστη τους σε κάποια ανώτερη δύναμη»). Με λίγα λόγια, η περιγραφή είναι αναγκαία γιατί έτσι αντιδιαστέλεται ευκολότερα και αποτελεσματικότερα η φτώχεια που χαρακτηρίζει τους ανθρώπους με την ευτυχία που ανέλπιστα τους διακατέχει. Έτσι, το μήνυμα που επιθυμεί να περάσει ο συντάκτης σχετικά με την ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε την οπτική μας απέναντι στα πράγματα μεταφέρεται με ενάργεια στον αναγνώστη.

 

Γ.1. Το αφηγηματικό υποκείμενο, αφού κατανάλωσε μια ζωή στην αναζήτηση της ευτυχίας, την αποκαλεί, τελικά, «άπιαστη». Καταρχάς, εξομολογείται μέσω του α΄ ενικού ρηματικού προσώπου τον μεγάλο αγώνα που έδωσε και τις απαντήσεις/δικαιολογίες που πήρε από αυτήν που δεν ήρθε ποτέ («με όσα ισχυρίζεται απολογούμενη που με έστησε»). Μέσα από αυτήν την εξομολόγηση, ωστόσο, καταφαίνονται έμμεσα τα λάθη της αφηγηματικής φωνής, που την απομάκρυναν από την ευτυχία: είτε είχε αλλού στραμμένη την προσοχή της («είχα το νου μου σε τούτο και σε κείνο») και, κυρίως, σε αδύνατα πράγματα· είτε δεν πίστευε ότι θα την κατακτήσει («ήταν τόσο υπερυψωμένη η δυσπιστία μου»)· είτε δεν έγινε αντιληπτή ή προκάλεσε τον φόβο γύρω της. Κάποτε πάλι θεωρήθηκε σωστό να μάθει από τα λάθη της («το λάθος μου βγήκε σε καλό και δεν ήθελε να το διακόψει»). Όλες αυτές οι αστοχίες αποδίδονται ζωντανά μέσα από την προσωποποιημένη ευτυχία («επιμένει, στάθηκε, δεν με άκουσε»). Ο βασικός, όμως, λόγος που ο/η αφηγητής/αφηγήτρια την αποκαλεί «άπιαστη» είναι ότι μόλις κατάφερε να αποβάλει την αγωνία της κατάκτησής της, τότε αυτή τον/την θεώρησε πραγματικά ευτυχισμένο/η, κάτι που με έμφαση αποδίδει το οξύμωρο σχήμα «ότι δεν έχω την ανάγκη της, αυτό είναι ευτυχία».

Αυτή η φράση για μένα συμπυκνώνει το νόημα της ευτυχίας. Δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ενδιαφέρεται κανείς να ευτυχήσει, αλλά ότι δεν πρέπει να αγκυλώνεται σε όλα αυτά τα πρότυπα ζωής που υπόσχονται ευημερία αλλά αφήνουν ένα τεράστιο κενό. Όσο πιο απλά και ήρεμα ζει κανείς, όσο δεν αναζητά την ουσία στο κυνήγι της ύλης, τόσο πιο πιθανό είναι να νιώθει ευτυχής.

 

Περαιτέρω δείκτες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Μεταφορά	«Έχω πολλά ράμματα», «μου έχεις σπάσει τα νεύρα», «τραβηγμένη από τα μαλλιά»	Αποδίδουν με γλαφυρότητα την απογοήτευση του αφηγηματικού υποκειμένου από το άπιαστο της ευτυχίας.
Οπτικοακουστική εικόνα	«εγώ χτύπησα πολύ σιγά την πόρτα της και δε με άκουσε ή ότι χτύπησα πολύ δυνατά την πόρτα της, φοβήθηκε και δεν μου άνοιξε»	Αποδίδει το γεγονός ότι πολλές φορές ο άνθρωπος δεν έχει τη δύναμη να διεκδικήσει την ευτυχία του ή, αντιθέτως, επιδεικνύει μεγάλο θράσος για τη διεκδίκηση αυτής, διαπράττοντας ύβρη.
Ιστορικός Ενεστώτας	«έρχεται και μου δίνει συγχαρητήρια»	Αποδίδει με παραστατικό τρόπο την έκπληξη που ένιωσε το αφηγηματικό υποκείμενο, όταν, αφού κατόρθωσε να απαλλαγεί από το άγχος της ευτυχίας, κατάφερε να την κατακτήσει.

 

 

Δ.1. Αγαπημένη μου Πηνελόπη,

Εδώ και αρκετό καιρό το μυαλό μου βασανίζεται από ερωτήματα σχετικά με την ευτυχία. Θυμήθηκα τις πολύωρες συζητήσεις μας σχετικά με το θέμα κι ένιωσα την ανάγκη να σου γράψω τις σκέψεις μου. Θα σου εξομολογηθώ, λοιπόν, τι πιστεύω εγώ ότι θα μπορούσε να με κάνει ευτυχισμένη, αλλά και τις επιφυλάξεις μου σχετικά με τους παράγοντες και τα πρότυπα που σήμερα καθιστούν δυσπρόσιτη την ευτυχία.

Καταρχάς, θεωρώ πολύ σημαντική την ισορροπία ανάμεσα στις παροδικές στιγμές χαράς και την αληθινή ευτυχία. Ασφαλώς, δεν μπορώ να αρνηθώ τη σημασία των μικρών απολαύσεων στη ζωή μου: μια καλή αγορά, η απόκτηση ενός νέου κινητού, μια πρωτιά σε αγώνες του σχολείου. Αυτές οι ηδονικές στιγμές δίνουν χρώμα στην καθημερινότητά μου. Ωστόσο, είναι φανερό πως πρόκειται για παροδικές καταστάσεις, που γρήγορα ξεθωριάζουν και δεν μπορούν να στηρίξουν από μόνες τους μια βαθιά και σταθερή ευτυχία.

Αντίθετα, μεγαλύτερη αξία δίνω σε όσα συνδέονται με την προσωπική μου εξέλιξη και τη συλλογική ευημερία. Η ενασχόληση με δραστηριότητες που έχουν νόημα, η εθελοντική προσφορά, η καλλιέργεια ουσιαστικών φιλικών σχέσεων και η συμβολή μου σε έναν συλλογικό σκοπό με γεμίζουν με το αίσθημα της πληρότητας. Αυτές οι εμπειρίες φαίνεται να έχουν διάρκεια και να ενισχύουν μια πιο ουσιαστική ευδαιμονία. Είναι, λοιπόν, φανερό ότι όταν οι μικρές χαρές συνδυάζονται με βαθύτερες επιδιώξεις, τότε η ζωή γίνεται πιο πλήρης και αρμονική.

Ωστόσο, δεν μπορώ να μην εκφράσω την ανησυχία μου για τα πρότυπα που κυριαρχούν σήμερα. Ζούμε σε μια κοινωνία που προβάλλει έντονα την κατανάλωση, την επιτυχία και την απόκτηση υλικών αγαθών ως βασικές προϋποθέσεις της ευτυχίας. Αυτή η αντίληψη οδηγεί πολλούς ανθρώπους σε έναν αέναο αγώνα απόκτησης πραγμάτων και προσωπικής προβολής, που οδηγεί σε αδιέξοδο.

Επιπλέον, η συνεχής σύγκριση με τους άλλους, ιδιαίτερα μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενισχύει την ανασφάλεια και την αίσθηση ανεπάρκειας. Αντί να καλλιεργούμε την εσωτερική μας ισορροπία, συχνά εγκλωβιζόμαστε σε εξωτερικά πρότυπα που δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές μας ανάγκες. Όπως φαίνεται και από παραδείγματα ανθρώπων που ζουν με λιγότερα αλλά νιώθουν πλήρεις, η ευτυχία δεν εξαρτάται από τον πλούτο, αλλά από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη ζωή.

Αγαπημένη μου φίλη,

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας είναι να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει ευτυχία και να στραφούμε σε όσα έχουν πραγματική αξία. Να μάθουμε να εκτιμούμε τα απλά, να καλλιεργούμε τον εαυτό μας και να βρίσκουμε νόημα πέρα από την επιφάνεια. Περιμένω με αγωνία τις σκέψεις σου.

Σε φιλώ